Nexhbedin Basha: Nga leximi i poezisë së Barie Çupit

Duron koha, koha duron – një klithmë poetike për lirinë, dinjitetin dhe ndërgjegjen kombëtare

Nga leximi i poezisë së Barie Çupit

Sapo hapa faqen e Facebook-ut, më doli përpara portreti i një gruaje poete. Një fotografi në meditim, me një shikim të thellë e të qetë, sikur mbante mbi supe peshën e kohës dhe të përvojës njerëzore. Nën atë portret ishte poezia "Duron koha, koha duron". Mjaftoi leximi i vargjeve të para që të kuptoja se nuk kisha përballë një poezi të zakonshme, por një rrëfim lirik me përmasa filozofike, qytetare dhe atdhetare.

Që në vargun hapës, "Duron koha, koha duron", poetja vendos boshtin filozofik të gjithë krijimit. Përsëritja nuk është thjesht një figurë stilistike; ajo shndërrohet në ritmin e vetë kohës, e cila mban mbi shpinë padrejtësitë, mashtrimet, zhgënjimet dhe plagët e historisë, por që në fund mbetet gjykatësja më e paanshme e së vërtetës.

Me vargun "Në djall këngët e djeshme gazale...", autorja shpall ndarjen e saj me iluzionet, me retorikën boshe dhe me premtimet që koha i ka zhvlerësuar. "Gazalet" marrin një kuptim simbolik, duke përfaqësuar një realitet të rremë, të zbukuruar artificialisht, që tashmë nuk mund të mbajë më peshën e së vërtetës.

Një nga figurat më origjinale është dëshira për t'i mbledhur "gjith'send si një topth", për t'i shndërruar në "miniaturë" ose në "domethënie lirie drejt përjetësisë". Kjo është fuqia e poetit: të marrë copëzat e jetës, dhimbjen dhe përvojën njerëzore, e t'i kthejë në art dhe në kujtesë kolektive.

Në pjesën qendrore poezia merr një frymëmarrje epike. Vargjet:

"Do t'i shtriq krahët mbi hartën e vendit tim..."

janë një metaforë e bukur e lirisë shpirtërore dhe e përgjegjësisë qytetare. Këta krahë nuk kanë nevojë për parashuta apo për gravitet; ata mbështeten vetëm te besimi, te guximi dhe te dashuria për vendin.

Kur autorja shkruan:

"Do t'i rrëzoj grabitqarët..."

ajo nuk flet vetëm për individë, por për çdo formë padrejtësie, korrupsioni, dhune morale apo politike që cenon dinjitetin e njeriut dhe të kombit. Gatishmëria për të sakrifikuar edhe jetën e ngre subjektin lirik në nivelin e një ndërgjegjeje kolektive që nuk pranon nënshtrim.

Një tjetër veçori e kësaj poezie është përdorimi i ironisë dhe sarkazmës. Shprehje si "ju pjellë e fantazisë së shfrenuar" apo "zari i rrumbullakët" godasin me forcë ata që kanë ndërtuar ekzistencën mbi mashtrimin, interesin dhe mungesën e parimeve. Gjuha poetike këtu fiton mprehtësi satirike, pa humbur asnjëherë ngarkesën emocionale.

Në kulmin e poezisë vjen deklarata:

"Jam popull qibar..."

Këtu "unë" nuk është më individi. Ai shndërrohet në zërin e një populli që, pavarësisht plagëve dhe sfidave, ruan fisnikërinë, kulturën dhe dinjitetin e vet.

Përmbyllja me vargjet:

"Zemërimi nuk qenkësh i huaj,

për dashurinë Arbërore."

është çelësi interpretues i gjithë poezisë. Zemërimi nuk buron nga urrejtja, por nga dashuria e thellë për Arbërinë, për lirinë dhe për të vërtetën. Ai është reagimi i ndërgjegjes përballë padrejtësisë.

Nga pikëpamja estetike, Barie Çupi ndërton një poezi moderne me varg të lirë, të mbështetur mbi metafora të fuqishme, simbole të shumta dhe një ritëm të brendshëm që e mban gjallë emocionin nga fillimi deri në fund. Ajo ndërthur lirizmin me tonin epik dhe qytetar, duke krijuar një tekst poetik që nuk synon vetëm të emocionojë, por edhe të zgjojë ndërgjegjen e lexuesit.

"Duron koha, koha duron" është një poezi që tejkalon kufijtë e përjetimit personal. Ajo shndërrohet në një manifest të qëndresës shpirtërore dhe të besimit se e vërteta, dinjiteti dhe dashuria për Arbërinë mbijetojnë përtej çdo padrejtësie. Pikërisht për këtë arsye, zëri poetik i Barie Çupit vjen i fuqishëm, i sinqertë dhe i paharrueshëm, duke i dhënë kësaj poezie një vend të veçantë në poezinë bashkëkohore me frymë qytetare dhe kombëtare.

Nga Nexhbedin Basha

    Kritik letrar

Barie Çupi: Duron koha,koha duron.

Në djall këngët e djeshme gazale,

si në një alabastër skenaret,

përtypen e kapërdihen,

gjer në përfund,

me tribu fatale.

Do t’i mbledh gjth’send si një topth,

e do të luaj me to nën dritën e hënës,

ndoshta do t’i bëj dhe miniaturë,

apo domethënie lirie drejt përjetësisë.

Do t’i shtriq krahët mbi hartën e vendit tim,

pa ndihmën e parashutave,

pa ndihmën e gravitetit,

dua të ndjej çlirim.

Nga lartësitë,

do t’i rrëzoj grabitqarët,

ngatërresat e këtushme,

zërash do ti pres,

do të flak çdo rrethim përmes atdheut,

edhe nëse do më duhet të vdes.

Po të them,

edhe nëse ndodh që nesër të mos jem.

Andaj m’i kurse llomotitjet gjakatare,

shkatërrimtare.

Eeeh,ç’paskeni qenë,

ju pjellë e fantazisë së shfrenuar!

Ju zari i rrumbullakët që përplaseni sa në një dysheme në tjetrën,

e që shigjetoni me ca sy të ligj ,

mbi ligjin e të drejtës sime.

U hargalisët përvite,

me gjumin tim të vigjilencës,

ju nevrasteriku krupëndjellës,

befasinë se pandehët,

as ato ç’ju ranë në çaçkën e kokës,

se unë tash jam duke vepruar,

por nuk jam i përdhunë,

jam popull qibar,

krejt ndryshe në aksion,

e qeshura kur më tha lamtumirë,

u flamuros në Revolucion…

po ju mos kini dert,

duron koha,koha duron.

Se më duhet të zgjoj botën,

e të gris tër’formatet dhe bredhëritë tuaja skëterrore.

Në këtë tiradë të gjatë,

jam si mali

si deti,si lumi,

jam këtu e do të jem shekullore.

…

se në kësi rastesh,

zemërimi nuk qenkësh i huaj,

për dashurinë Arbërore.