Nexhbedin Basha: Edip Ohri; Legjenda që jetoi mes qiellit dhe vuajtjes

Më datë 8 maj 2026, në sallën e bibliotekës së Akademia e Shkencave e Shqipërisë, në ditën e lindjes së Edip Ohri, u zhvillua Akademia përkujtimore kushtuar 100-vjetorit të lindjes së tij; pilotit, ushtarakut të karrierës, komandantit dhe figurës emblematike të aviacionit shqiptar, birit të Strugës.

Aktiviteti, i organizuar nga Organizata e Bashkuar e Veteranëve të Luftës në bashkëpunim me familjarët dhe Forcat Ajrore Shqiptare, mblodhi së bashku pilotë, ish-komandantë të aviacionit, gjeneral, historianë, gazetarë, ushtarakë veteranë, miq e të afërm të familjes Ohri. Ishte një takim që nuk kishte vetëm solemnitetin e një ceremonie, por ngrohtësinë e një rikthimi në kujtesë të një njeriu që la gjurmë të pashlyera në historinë e aviacionit shqiptar.

Nën moderimin me profesionalizëm të gazetarit Halil Rama, “Mjeshtër i Madh”, Sekretar i Përgjithshëm i Organizatës së Bashkuar të Veteranëve të Luftës dhe kryeredaktor i gazetës “Veterani”, ceremonia nisi me tingujt e Hymnit Kombëtar. Në sallë mbretëroi heshtja.

Me përvojën e tij të gjatë në gazetari dhe në organizimin e aktiviteteve përkujtimore e patriotike, Halil Rama i dha ceremonisë seriozitet, ritëm dhe ngrohtësi njerëzore, duke e kthyer këtë akademi në një homazh dinjitoz për figurën e Edip Ohri.

Më pas, në ekran u shfaq dokumentari-reportazh “Edip Ohri, Legjendë e Aviacionit”, realizuar nga Merita Dulatahu. Pamjet sollën Strugën dhe liqenin e Ohrit; vendlindjen e tij, aty ku nisën rrënjët e familjes patriotike Ohri, për të cilën banorët shpreheshin me emocion se vetëm pas viteve të demokracisë e njohën dhe e kuptuan madhështinë e tij.

Dokumentari ndoqi rrugëtimin e tij nga shkollimi në Strugë, te Normaleja e Elbasanit, pjesëmarrjen në Luftën Nacionalçlirimtare dhe më pas formimin profesional si pilot në Jugosllavi e Moskë, duke u kthyer në një nga figurat themeluese të aviacionit shqiptar.

Në ekran u shfaqën dëshmi për 20 vite shërbim në aviacion, ku ai kontribuoi në futjen dhe menaxhimin e të gjitha llojeve të avionëve të kohës dhe në marrëveshjet teknike me Kinën dhe Bashkimin Sovjetik. Ai u kujtua si komandant i qetë, i disiplinuar, kërkues ndaj vetes dhe i drejtë me vartësit;  autoritar në vendimmarrje, por njerëzor në marrëdhënie.

Në mënyrë të veçantë u soll në vëmendje edhe historia e birësimit të tij nga Qazim bej Vlora, i  biri i  Ismail Qemalit, Kryeministrit të parë rë Shqipërisë dhe themeluesi i Pavarsisë. Megjithatë, ai ruajti mbiemrin Ohri si identitet të pandarë të jetës së tij.

Por rruga e tij njohu edhe dramën e madhe. Në kulmin e karrierës, në moshën 49-vjeçare, u lirua nga detyra dhe më 16 tetor 1980 u arrestua në ditën e lindjes së Enver Hoxhës,  me akuzën e rëndë politike. Në janar 1981 u dënua me 14 vite burg politik, ku kreu 10 vjet. Për shkak të amnistisë. Vuajti dënimin në Ballsh, Zejmen dhe më pas në Burgun e Burrelit.

Në vlerësime për Edip Ohrin, Gjeneral Lejtnant Rrahman Parllaku, ish Kryetar i OBVL ka vlerësuar rolin e tij si organizator dhe strateg i rrallë në strukturimin, reformimin dhe modernizimin e  aviacionit, duke siguruar furnizimin teknik me avion  e paisje të tjera, për dekada. Për këtë kontribut, ai është nderuar me “Dekoratën e Artë të Shqiponjës” nga ish Presidenti i Republikës Bujar Nishani.

Në aktivitetin për nder të 100-vjetorit të lindjes së Edip Ohrit foli edhe Manushaqe Shehu, e cila u shpreh se për të folur për komandant Edip Ohrin “duhet përgjegjësi, maturi dhe ndjenjë e thellë nderimi”, duke e cilësuar atë një nga komandantët legjendarë të historisë së Forcave të Armatosura shqiptare.

Edhe Prof. Benard Zotaj e përshkroi si një legjendë të gjallë, ndërsa Pfof.Pëllumb Xhufi, historian, solli kujtime personale, duke theksuar se ai u nda nga jeta me faqe të bardhë, pavarësisht dramës së madhe që e shoqëroi.

Tatjana Parllaku u ndal te dimensioni moral i figurës së tij dhe i brezit të ushtarakëve që shërbyen me disiplinë, sakrificë dhe pa kërkuar lavdi personale.Në Akademinë përkujtimore foli edhe zëvendëskomandanti i Forcat Ajrore Shqiptare, kolonel Luan Sadiku, i cili vlerësoi kontributin e Edip Ohrit në ndërtimin e aviacionit shqiptar me dinjitet dhe frymë sakrifice.

Ndërsa gjeneral Astrit Jaupi, ish-komandant i Forcave Ajrore, solli kujtime për figurën e tij si një drejtues me autoritet të natyrshëm, kulturë ushtarake dhe përkushtim të rrallë.

Fjalët e ushtarakëve të lartë, nga drejtuesit aktualë të aviacionit deri te gjeneralët që kanë mbajtur mbi supe komandën e Forcave Ajrore, sollën jo vetëm kujtime, por edhe respektin institucional për njeriun që jetoi mes qiellit dhe flamurit.”

Në mbyllje të Akademisë përkujtimore, e bija e tij Mira Ohri mbajti një fjalë të gjatë dhe shumë emocionale, ku falënderoi organizatorët dhe të pranishmit dhe ndau kujtime personale për të atin:

“Ai nuk ishte vetëm një komandant i aviacionit, por një njeri që jetonte me përulësi dhe dinjitet. Në familje ishte i qetë, i përkushtuar dhe gjithmonë këshillues. Bisedat me të mbeten të paharruara, sepse nuk ishin thjesht fjalë, por mësime jete. Ai besonte te njeriu, te disiplina dhe te puna e ndershme. Edhe në momentet më të vështira të jetës së tij, nuk e humbi kurrë besimin te e drejta dhe te dinjiteti njerëzor. Për ne, fëmijët e tij, ai nuk është vetëm një figurë historike, por një baba që na mësoi si të qëndrojmë drejt në jetë.”

Ajo shtoi se kjo akademi nuk është vetëm një përkujtim, por një akt mirënjohjeje që i jep kuptim trashëgimisë së tij shpirtërore dhe profesionale, duke theksuar se “vlerat e tij jetojnë sot përmes kujtimit, por edhe përmes përgjegjësisë që kemi për t’i përcjellë brezave”.

Në fund, ajo që mbeti në sallë ishte figura e Edip Ohri: njeriu që jetoi mes qiellit dhe vuajtjes, por që nuk u thye kurrë nga koha.

Pak histori: Nga fluturimet supersonike te qelitë e burgjeve

E ke shumë mirë strukturën dhe boshtin. Thjesht ta rregullova gjuhën, drejtshkrimin dhe rrjedhën, pa i hequr asgjë nga vlera dhe pa ndryshuar stilin tënd:

Pak histori: “Nga fluturimet supersonike te qelitë e burgjeve”

Në kujtesën e aviacionit shqiptar, Edip Ohri mbetet i lidhur pazgjidhshmërisht me qiellin dhe me historinë e formimit të Forcat Ajrore Shqiptare. Ai hyri në radhët e aviacionit në fillim të viteve ’50, në periudhën kur po ndërtoheshin themelet e aviacionit ushtarak shqiptar, duke u formuar fillimisht në Jugosllavi dhe më pas në Bashkimin Sovjetik.

Në karrierën e tij ai fluturoi me avionët luftarakë me helikë të tipit JAK dhe PO, me avionët bombardues, me avionët gjuajtës me helikë, si dhe me brezin e avionëve reaktivë Mikoyan-Gurevich MiG-15 dhe MiG-17, deri te supersoniku MiG-19. Po ashtu, ai pilotoi helikopterët Mil Mi-1 dhe Mil Mi-4, si dhe avionët e transportit ushtarak.

Në total ai realizoi rreth 4000 orë fluturimi, duke mos e ndarë kurrë përvojën ajrore nga detyra e tij drejtuese si komandant. Ishte ndër të paktët drejtues që e njihte aviacionin nga brenda kabinës së pilotit, aty ku aftësia teknike bashkohet me karakterin e njeriut përballë qiellit.

Por ky qiell ku ai u ngjit me profesionalizëm dhe përkushtim të rrallë do të kishte edhe hijen e tij të rëndë historike. Në moshën 49-vjeçare, në kulmin e karrierës dhe të arritjeve të tij, u lirua nga detyra dhe më 16 tetor 1980 u arrestua, në ditën e lindjes së Enver Hoxha, me akuzën e rëndë politike për “tentativë për rrëzimin e pushtetit me terror”.

Në janar të vitit 1981 u dënua me 14 vite burg politik. Fillimisht vuajti dënimin në Ballsh dhe Zejmen, ndërsa më pas në Burgu i Burrelit — një nga burgjet më të ashpra të kohës.

Kështu, rruga e tij u nda mes dy skajeve të forta të një jete: nga lartësitë e qiellit ku drejtonte avionët supersonikë, te thellësia e qelive ku provoi kufijtë e qëndresës njerëzore. Dhe pikërisht ky kontrast e bën figurën e tij një nga më të veçantat në historinë e aviacionit shqiptar.