Ndryshe tek Avzi Nela



Fatmir Terziu


Dashuria dhe urrejtja mbetën qorruese. Mbetën të verbra. Të verbra, po aq sa tisi që tjerr zilia. Po aq sa indoktrina e saj xhelozia. Po aq sa gjendja e përbindshme … e përbindëshit Antinjeri. Sakaq, zilia, ose më saktë xhelozia, mund të helmonin mendjen më të pastër.

Xhelozia zakonisht përdoret në mënyrë të ndërsjellë me zilinë, por të dyja janë emocione të ndryshme, dhe secila fjalë ka një përkufizim të ndryshëm. Ndërsa xhelozia mund të përshkruhet si një frikë se një person tjetër mund të marrë diçka që është e juaja, ose diçka që ju e konsideroni tuajën, zilia është dëshira për diçka që i përket dikujt tjetër. Sidoqoftë, xhelozia dhe zilia mund të shkaktojnë ndjenja pasigurie. Zilia ka më shumë të ngjarë të shkaktojë ndjenja trishtimi dhe dëshirë për të ndryshuar. Ndërkohë, xhelozia ka më shumë gjasa të provokojë zemërim dhe pakënaqësi. Ndonjëherë xhelozia dhe zilia ndodhin së bashku. Kur dikush ndihet xheloz, ai gjithashtu mund të ketë zili personin që po i shkakton të ndihet xheloz në radhë të parë.

Kështu të dyja së bashku ishin në gjendje dhe janë ende në këtë gjendje të prodhonin dhe të prodhojnë kudo një përbindësh. Dje, një përbindësh me sy të verbër, që tërhiqej nga brenda të çarës së kuqe në tërë mizorinë e vetë. Sot, kjo mizori e shkëputur nga thellësitë e lashtësisë, rishfaqet me forcën më të madhe e më të fuqishme të vetë mitit nga ku lindi Oizis, ajo perëndeshë e mjerimit, ankthit, hidhërimit dhe depresionit. Ashtu sikurse vajza e Niksit, perëndeshës së natës dhe binjake e perëndisë Momos, emri i saj latin Miseria, u duk thellësisht brenda kornizave filozofike të kohës, kornizë nga e cila ndoshta rrodhi dhe fjala ‘mjerim’ në fjalorët e gjuhërave që mjeshtërit anglezë i mbyllën në kapakët e përdorimit efikas në dobi të shpjegimit. Dhe kështu u mboll domosdoshmëria me një shpjegim: Mjerim!

Mjerim. Mjerim mendor. Mjerim akoma më i thellë. Akoma më i ndjerë…Ai u zvarrit gungënor, gungaç, shpirtlig, inatçor, xheloz dhe ziliqar duke shkatërruar edhe atë pak të ëmbël që kishte mbetur në gjirin e popullit të shumëvuajtur, duke përulur gjithëkënd që donte lirinë dhe madje edhe llojin e sojin e vetë kur ndodhte të thuhej „ka lindur djall, vetëm për t'u hakmarë, për të vrarë, për të shpërfaqur zilinë, për të prangosur lirinë, për të mbjellur robninë“, sikurse Havzi Nela e kishte parathënë në poezinë e tij “Nuse më dhanë robninë”.

Dhe nuse, „robninë e jetës“, ta jepte krejt ajo strukturë mizerie, me sulme të errëta, me sulme djallëzie. Këto sulme keqdashëse në errësirën e kohës, duke marrë përsipër të të marrin shpirtin ngadalë duke pritur që të ulesh në gjunjë, të dobësohesh dhe të heqësh dorë nga “liria”, e drejta jote e të bëhesh i aftë për të mos luftuar. Gradualisht je i helmuar.

Një emocion përbindësisht i helmuar. I helmuar nga mizeria. Tek mizoria ishte vetë paqëndrueshmëria, tek insistimi mbetej vetëm dëshpërimi. Paqëndrueshmëria dhe dëshpërimi ishin djegia, pasiguria dhe shqetësimi i dritës së saj natyrisht ashtu sikurse e qas në poezinë e tij Havzi Nela ishin vetëm vdekja:

“Jo or jo, njizet vjet burg nuk u mjaftuen

S’u ngopën ushunjzat, xhelatët mendjemarrë;

Më ndoqën kamba-kambës, lakun ma shtrënguen

Më ndoqën gjithë jetën, pse jo deri në varr!”

Vdekja, ishte verbëria e vetë ekzistencës, që sillej rrotull nga ky përbindësh i strukur tek mizoria. Ky përbindësh me sy të verbër hera-herës ishte i padukshëm. Si do të luftohej me diçka që as nuk mund ta shihje, as që mund ta dëgjoje, ose as që mund ta nuhasje, por vetëm të ndjeheshe, i pafuqishëm brenda vetë asaj kaskade të ngritur me themele tek mizoria. Edhe kur e ndjeje ishte i pafuqishëm. Ishte mjaft larg e gjitha nga e thëna. E vetmja pastërti ishte tek pena, tek mendja, tek stili dhe talenti… Ajo pastërti ishte thelbi i (ar)miqësisë. Pastërtia e (ar)miqësisë tek poeti dhe vargu i tij tejkalonte edhe të keqen, si zili, që vinte nga ajo mizori. Dhe poeti e dinte:

“Ma hoqën përgjithmonë, të shtrenjtën, lirinë,

M’i hoqën të gjitha, kot kam mbetë i gjallë

Shtëpinë ma rrënuen, nuse m’dhanë robninë

M’lanë pa vajzë pa djalë, m’lanë të qaj me mall.”

E lanë në prishjen e jetës, ndaj ai e dinte se e nuhaste urrejtjen e tyre:

“Thue se u zuna fronin, u prisha humorin,

Më vrejnë me inat e fort mirë më njohin,

Nuk më thyen kurrë, jetën krejt ma nxinë.”

Dhe kjo ndoshta ishte e vetmja këshillë për veten, për të gjithë, për tërë jetën, për të vërtetën. Pra, dukej sikur poeti udhëzonte: para se të çojë në prishjen tuaj, gjeni ndonjë ndihmë, edhe nëse është e vështirë, edhe nëse këto ndjenja të tmerrshme po ju rëndojnë shumë. Mos qëndroni në gjumë!

Por, për ata që nuk kanë askënd, dhe ata që janë të vetmuar, është një zgjidhje e thjeshtë, edhe më e vështirë për tu duruar… A duhet duruar?

Prisni, pra këtë rindëshkim, prisni gjithçka që ju bëri të ndjeni këtë mallkim. Bëni më shumë sa duhet për të shfarosur këtë dreq, para se të bëhet edhe më keq.

Ju nuk duhet ta bëni zilinë, xhelozinë, dhimbjen … torturën që të Ju mbeten në gen. Përballeni bindshëm mëngjesin që vjen.