Fatmir Terziu: Kjo poezi nuk është vetëm një lamtumirë për Pirro Verushin

Poezia “Pabesi e Përlotur” e Pozaet Qoses është një elegji e thjeshtë në formë, por e fuqishme në ndjenjë. Ajo i përket atij lloji të poezisë mortore që nuk kërkon të mahnisë me figura të stërholluara artistike, por të prekë drejtpërdrejt zemrën e lexuesit. Dhe pikërisht këtë arrin. Dhimbja këtu nuk është retorike; ajo është njerëzore, e afërt, e njohur për secilin që ka humbur një mik, një vëlla apo një njeri të dashur.

Vargu hapës, “I rëndë ky gjumi yt, / Si guri në thellëdet”, vendos menjëherë tonin e poezisë. Vdekja paraqitet si një gjumë i pakthyeshëm, një metaforë e vjetër sa vetë letërsia, por e përdorur me një ndjenjë të freskët dhe të sinqertë. Poeti nuk e pranon dot ikjen e mikut të tij; ai e thërret, e zgjon, e lutet të hapë sytë, sikur shpresa të mos ishte shuar ende. Kjo është një nga fazat më njerëzore të pikëllimit: mohimi i humbjes.

Më tej, poezia ndërton një galeri pritjesh. Nëna pret, bashkëshortja pret, djemtë presin, vëllezërit e motra presin. Të gjithë janë vendosur në një skenë të heshtur ku mungon vetëm një person: Pirroja. Kjo teknikë poetike e bën mungesën më të dukshme se çdo përshkrim i drejtpërdrejtë. Nuk përshkruhet vdekja; përshkruhet boshllëku që ajo lë pas.

Kulmi emocional vjen në strofën e fundit:

“Eh, Pirro, veç një herë

U bëre i pabesë…”

Këtu qëndron gjetja më e bukur poetike. Njeriu që gjatë jetës ka qenë besnik ndaj miqve, familjes dhe punës së tij, quhet “i pabesë” vetëm sepse iku pa paralajmërim. Natyrisht, kjo nuk është akuzë; është një qortim i dashur, një revoltë e pafuqishme ndaj ligjit të jetës. Pikërisht ky kontrast i jep poezisë forcën e saj emocionale.

Në planin letrar, kjo elegji të kujton traditën e vajtimeve shqiptare, ku i vdekuri thirret sikur të ishte ende i pranishëm. Ajo ka jehonë të largëta me poezitë e dhimbjes së Lasgush Poradecit, por edhe me elegjitë universale ku humbja shndërrohet në dialog me të larguarin. Në letërsinë botërore, kjo ndjenjë mund të krahasohet me elegjitë kushtuar miqve të humbur, ku poeti nuk flet për vdekjen si fakt biologjik, por si ndërprerje të papritur të bisedës mes njerëzve.

Ikja e Pirro Verushit ka një simbolikë të veçantë edhe për ata që e njohën si krijues e intelektual. Si ish-student i Universitetit të Elbasanit, si redaktor, botues, tregimtar e fabulist, ai i përkiste asaj plejade njerëzish që punojnë në heshtje, larg zhurmës, por që lënë gjurmë të qëndrueshme në jetën kulturore të një komuniteti. Historia e kulturës shqiptare njeh jo pak raste të tilla: njerëz që nuk kërkuan lavdi, por që u bënë ura të rëndësishme për fjalën e shkruar dhe për edukimin shpirtëror të mjedisit ku jetuan.

Prandaj kjo poezi nuk është vetëm një lamtumirë për Pirro Verushin. Ajo është edhe një kujtesë për vlerën e atyre njerëzve të urtë e punëtorë që shpesh i vlerësojmë plotësisht vetëm pasi largohen. Dhe ndoshta ky është mesazhi më i thellë i saj: njeriu vdes, por mirësia, fjala e mirë dhe kujtimi që ka mbjellë tek të tjerët vazhdojnë të jetojnë.

Pirro Verushi duket se i përkiste pikërisht kësaj race njerëzish. Ndaj poezia e Pozaet Qoses nuk është vetëm një elegji për një mik; është një homazh për një karakter, për një qytetar të ndershëm dhe për një njeri të letrave që la pas vetes atë që ka më shumë vlerë se çdo monument: respektin dhe dashurinë e njerëzve. Në fund të fundit, kjo është forma më e lartë e pavdekësisë që mund të arrijë një njeri.