Menda VRETO: SHTËPIA qe priste te degjonte nje zë

Menda VRETO 

Nuk u ktheva për të parë një shtëpi të braktisur. U ktheva për të takuar jetën që kisha lënë pas.

Oborri ishte plot me shkurre. Ishte ai oborr që dikur na mblidhte të gjithëve. Pemët rreth e rrotull, të pashartuara, të rritura sipas qejfit të natyrës, ngriheshin drejt qiellit sikur donin të fluturonin për të takuar përsëri njerëzit e asaj shtëpie. Mollët, kumbullat, rrushi dhe arrat rrinin pranë njëra-tjetrës si të ishin vëllezër e motra që nuk kishin pranuar të ndaheshin kurrë. Lastarët e rrushit, të rritur prej shumë vitesh, i kishin përqafuar pemët dhe nuk i lëshonin. Kishin hyrë edhe nëpër dritare, sikur donin të ruanin shtëpinë nga të huajt, sikur prisnin ende kthimin e atyre që ishin larguar.

Vazot prej çimentoje ishin ende aty. Brenda tyre kishte mbirë bar. Kur i pashë, mendova se jeta gjen gjithmonë një mënyrë për të vazhduar. Një arrë e madhe kishte rënë mbi çatinë prej rrase guri. Në vend që të thahej, kishte lëshuar rrënjë mbi çati dhe vazhdonte të jetonte. Dukej sikur edhe ajo nuk donte të ndahej nga shtëpia.

Dera rrinte e mbyllur me një dry të ndryshkur. Më shumë se dyzet vjet kishin kaluar dhe ajo ende qëndronte në këmbë. Një pjesë e dorezës prej druri kishte rënë. Kur zgjata dorën, më pushtoi një ndjenjë e çuditshme. Kisha frikë ta prekja, jo se mos prishej, por sikur do t'i lëndoja plagët e vjetra që kishte mbajtur mbi vete gjithë ato vite.

Kjo shtëpi kishte rritur njëmbëdhjetë njerëz. Ishim të varfër në gjëra materiale, por të pasur në shpirt. Prindërve tanë u mungonte pothuajse çdo gjë. Kishte ditë kur nuk dinin si do ta mbyllnin muajin, por ne fëmijët nuk e kuptonim. Ata gjenin gjithmonë një mënyrë që tavolina të mos dukej bosh. Na rritën me dashuri, me respekt dhe me dinjitet. Sot, kur e kujtoj, kuptoj se ajo që kishim ishte shumë më e madhe se ajo që na mungonte.

Nuk di sa njerëz ka pritur ajo shtëpi. Të afërm, fqinj, miq, udhëtarë. Dera e saj nuk ishte mbyllur kurrë për askënd. Në ato vite të vështira njerëzit nuk pyesnin sa kishte tjetri. Mjaftonte të kishte një copë bukë dhe ajo ndahej mes të gjithëve.

E hapa derën me kujdes. Nuk e dëmtoja dot atë dorezë të vjetër. Kur hyra brenda, më dukej sikur koha kishte ndaluar.

Krevatet ishin ende aty.

Sobës së drurit në mes të dhomës i ishte fikur zjarri prej shumë vitesh, por në mendjen time vazhdonte të digjej. Sa net dimri ishim mbledhur rreth saj! Nëna gatuante, ne fëmijët rrinim afër ngrohtësisë dhe babai tregonte histori nga rinia e tij. Jashtë frynte erë, binte shi apo dëborë, por brenda asaj dhome kishte siguri. Kishte familje.

Ndërsa ecja nëpër shtëpi, pashë se një pjesë e çatisë kishte rënë. Një fije drite hynte nga sipër dhe binte në mes të dhomës. Ishte e vetmja dritë, por mjaftonte për të ndriçuar kujtimet.

Dollapi i bukës ishte ende aty. Në të vërtetë nuk ishte dollap si ata që shohim sot. Ishin vetëm dy dërrasa të gozhduara. Por sa bukë kishte mbajtur ai vend! Sa herë nëna kishte futur aty bukën e sapopjekur ndërsa ne prisnim me padurim të na jepte copën e parë. Më kujtohet aroma e bukës së ngrohtë. Më kujtohet si e ndanim mes nesh dhe si na dukej sikur nuk kishte ushqim më të mirë në botë.

Oxhaku qëndronte ende i fortë. E pashë dhe më dukej sikur po na priste. Sikur priste të ndiznim zjarrin, të piqnim patate e të mblidheshim përsëri rreth tij si dikur.

Pastaj në një qoshe pashë disa rroba të vjetra.

U afrova.

I njoha menjëherë.

Ishin rrobat e prindërve tanë.

Për një çast nuk munda të marr frymë.

Preka me dorë mëngën e një xhakete dhe m'u kujtua babai. M'u kujtua si kthehej në mbrëmje i lodhur nga puna. Nuk ankohej kurrë. Ulej pranë sobës, hiqte kapelën dhe na pyeste një nga një si kishim kaluar ditën. Atëherë më dukej gjë e zakonshme. Sot do të jepja gjithçka vetëm për ta dëgjuar edhe një herë atë pyetje.

Më pas pashë një shami të vjetër të nënës.

Nuk e di pse, por aty lotët nuk i mbajta dot më.

M'u kujtuan duart e saj. Nuk ishin duar të buta. Ishin duar të lodhura nga puna, nga larjet në ujë të ftohtë, nga gatimi, nga kujdesi për  fëmijë. Por kur na përkëdhelnin flokët apo na preknin ballin kur ishim të sëmurë, nuk kishte duar më të buta në botë.

U ula në një karrige të vjetër dhe lashë sytë të shëtisnin nëpër dhomë.

Aty kishim jetuar.

Aty ishim rritur.

Aty kishim mësuar çfarë ishte sakrifica.

Atëherë nuk e kuptonim pse nëna hante e fundit. Nuk e kuptonim pse babai vishte të njëjtën pallto për vite me radhë. Nuk e kuptonim pse ata rrinin zgjuar kur ne flinim.

I kuptoj sot.

Sepse dashuria e vërtetë nuk bën zhurmë.

Ajo sakrifikon në heshtje.

Për herë të parë pas shumë vitesh e lashë veten të qaja.

Jo për shtëpinë.

Jo për muret.

Jo për çatinë e rrënuar.

Qaja për kohën.

Për njerëzit që nuk ishin më.

Për fjalët që nuk ua kisha thënë.

Për përqafimet që mendon se do t'i japësh nesër, derisa një ditë kupton se nuk ka më nesër.

Shtëpia ishte bosh, por sa më gjatë rrija aty, aq më pak bosh më dukej. Çdo cep kishte një kujtim. Çdo mur ruante një zë. Çdo dritare kishte parë fytyra që sot jetonin vetëm në zemrat tona.

Kur dola jashtë, dielli po perëndonte. Oborri ishte po ai. Pemët ishin po ato. Era lëvizte degët e arrave dhe hardhitë e rrushit përplaseshin lehtë pas mureve.

E mbylla derën me kujdes dhe qëndrova për pak çaste pa lëvizur.

Atëherë kuptova se nuk isha kthyer për të parë një shtëpi të braktisur.

Kisha ardhur të takoja përsëri familjen time.

Sepse njerëzit largohen nga kjo botë, por dashuria që kanë lënë pas nuk largohet kurrë. Ajo mbetet në muret që kanë ndërtuar, në pemët që kanë mbjellë, në fjalët që kanë thënë dhe në zemrat që kanë formuar.

Teksa u largova, m'u duk sikur pas shpinës nuk po lija një shtëpi të vjetër, por një pjesë të shpirtit tim.

Dhe kuptova se pasuria më e madhe që mund të trashëgojë një njeri nuk janë tokat, paratë apo shtëpitë.

Janë kujtimet që e bëjnë të qajë edhe pas një jete të tërë.

Janë prindërit që e mësojnë si të bëhet njeri.

Janë rrënjët që koha nuk arrin t'i shkulë kurrë.

Sepse shtëpitë e vërteta nuk jetojnë në gurë.

Ato jetojnë në zemrat tona.