LARGIMI


Miho Gjini

Nga cikli i tregimeve të zgjedhura:

Tregim i jetuar

Qe fund dhjetori, Nata po binte e ftohte, e hidhur, kur nuk shihje më këmbë njeriu në fshatin karshi detit, që nxinte edhe ai, me shpirtin tonë të rënduar, tek po zbrisnim vetë i pestë, në xhadenë përbri kishes së Shën Thanasit,..Kaloi një orë...dy..,po asnjë makinë nuk po dukej. Ferma e dikurshme e Bregut kishte patur shumë mjete, po te gjitha i morrën ikamanët, sapo nisi i menjëhershëm, si të ishte nje flamë, Eksodi i Madh. Erërat e dimrit, kishin hedhur përtokë ullinjë e agrume, por askush nuk i mblidhte ato. Jeta kishte marrë fund. Tani ky quhej mall i askujt dhe, siç do të tregonte koha, ai çast do të shënonte edhe shkatërrimin e vëndit. M'u bë si një komb në fyt e gjithë kjo dhe nisa te beja ecejakun e zakonshëm që bëjnë aty brenda të burgosurit, për të "vrarë kohën"..Te pragu i kishës ishte kumbisur Nikoja, me kembën e sakatosur, që i ishte katandisur, si një trung i buavitur. Ndërsa, aty ne qoshe, nënë strehën e Postës së Fshatit qenë strukur të dyja gratë dhe po grindeshin përsëri..,Kishin jave që flisnin e grindeshin, me të njëjtat fjalë:"Ç'më bëre , moj korbë,-i thoshte ime shoqe,- më ngrite nga shtëpia me fëmijë të vogël"!..."Të gjithë po ikin, Elenica ime, pse, ne të dyja e burri yt do e nderqim fahanë?!".."Ah, moj Olimbi,-tha ime shoqe, pikë e vrerë, mase nuk jemi ne ata që prishën Kishën që kemi përbri e manastirin aty lartë"?..Turfullova e desha t'i siktirisja qe të dyja, po s'a i'a vlente tani..".Të më thahen këmbët që u shkula nga Tirana e errdha poshtë, si për më mirë e tani u dashka që të shkulem edhe këndejë!....Nisa përsëri të bëjë "ecejakun" që e lashë përgjysmë. Gratë e qepën gojen sa u aftrova pranë tyre. M'u bë koka furrë. Si dreqin u shkulë e gjitha Shqipëria e Jugut për këndeja e ata sipër mbushën ambasadat e huaja dhe vaporët për tutje, detrave?... S'mbahej njeriu fukara, s'mbaheshin ...Ikën veshur me rrobat e trupit se u plasi zëmra! Edhe vetë po shihja se si një katastrofë,po përvijohej. Kamiona, zetorë të vjetër, kuaj të rrangallosur, gomerë, karroca plehu të kooperativës, tanimë të shpërbëra nga ferma, këmbësorë të raskapitur që nuk dihej se nga vinin, rrugëtonin të gjithë drejtë Jugut. E gjithë frika nga shteti i diktatures ishte tretur, sikur të ishte një vesë mëngjesi. "Po ja, burri ytë, ç'farë hajri i pa këtij vendi- dëgjova që i tha përsëri Olimbia llafazane, sime shoqeje?... E vranë, e prenë, të ziun njeri që ishte ngritur nga zeroja e bërë mëtëlartë dhe që tani e "varrosën" për hiçmosgjë(?!) dhe tani ai më shehë mua shtrembër, si ta kisha unë fajin?!" "Qepe,- i tha ajo-" se sytë e mëndjes këndeja i ka e do i hypij "shejtanit me brirë" të kthehet mbrapash!...Nuk e shehë ti, që nuk levizë as miza më përtejë Dhimithit?"! Më në fund u dëgjua një motor makine i zhurmshëm më përtejë kthesës, si një "dum-dum" i mbytur dhe i çjerrë. Rrëmbeva Detjonin katër vjeçar me të dyja duart , si të kishte vdekur dhe dola në mesin e xhadesë. Të dyja gratë që ishin me mua, vunë ulërimën, sepse nuk e prisnin një llahtari të tillë e u sulën edhe ato të më tërhiqnin prej një reziku të beftë, kur një "zetor" po afrohej shumë , duke gulçuar e tërhequr karrocerinë e mbushur me njerëz.Shoferi, i llaltarisur edhe ky nga marrëzia ime, frenoi me ngulm, nxori kokën nga kabina dhe pa i habitur në drejtimin tim. Nuk foli menjëherë.. Me siguri, mendoi se duhej të isha ndonjë i çmëndur, ndërkohë që pasagjerët e frikësuar, u ngjeshën mbarapa kabinës, nga frenimi i dhunshëm, me fytyra të mavijosura nga i ftohti i akullt.. Pashë shoferin të rrëmbente manivelën, me të ciën do më thyente brinjët, po u stepë në çast, duke parë, pa aq i befasur që unë shtrëngoja një fëmije ndër krahët e mi dhe që e ngrita edhe më lartë!. Edhe manivela e tij mbeti ndërkohë po aq lartë e nisi të ulej! -Të më falësh për të papriturën, o rob i Perëndisë, por kam nje hall të madh e nuk mundja të bëja ndryshe. Do më vdes fëmija, po nuk arrita edhe për një orë në Sptialin e Sarandës... Dhe lotova. Qe pjesë e mizanskenës e i gjëndjes emocionale që duhehin krijuar enkas në realizimin e një skene e cila përmbante lëndën e pazakontë: ëndërrimin e formësuar prej një kohe të gjate e të dhimbëshme. Po, edhe kur nuk je aktorë, bëhesh në rrethana të tilla ekstreme, Pasagjerët e ngjeshur si sardelet njeri me tjerin, lëshuan një ofshamje dhe shoferi e uli manivelën fare.... -Po këta ç'janë?!,-pyeti shoferi , kur pa edhe tre të tjerët që u ngjeshën pas meje, duke e parë atë si të ishte Perëndi.,-.Le që s'kam se ku t'u vë,-uli ai duhmën e inatit-As gjërpëra nuk hynë aty sipër. Sejsili do që të shpëtojë kokën! -U lutem të gjithëve,-thirra unë-Na shpëtoni , o njerëz!.Bëhet fjalë për jetën e një fëmije,-dhe thashë me nxitim se këta janë njerëzit e mi që nuk duan të më lënë në këtë fatkeqësi vetëm, ndërkohë që im birë, sikur e kuptoi e m'i shkoi të dyja duart në qafë, shtrënguar. Kjo djathtas është gruaja ime e kjo majtas e motra. Kurse ky i çali është im vëlla që ra nga ulliri..Ç'pyet, si jemi katandisur!,-vazhdova unë me po atë shpejtësi dramatike të foluri, semos ndronte mendim e shtova me ngutë dhe me zë më të ulët, duke i vajtur më prane se , do ta paguanim mirë të gjithë sa ishim , kokë më kokë..... -Hypni!,-gjëmoi ai, pa i parë fare ata lartë, duke tërhequr derën e kabinës së Zetorit "Ylli i Kuq". U kacavjerëm si mundëm përmes rrotave. I'a dhashë djalin një pasagjeri që nisi të shikonte me dyshim, sepse Detjoni lëvizi gjallërisht, po kjo kaloi shpejt. U ulëm në cepin e fundit të karrocerisë, nga u krijua njëfarë vendi, ca këmbkryq e ca gjunjëthyer. Nikoja rënkoi, po kush i'a kishte ngenë. Skapamentua gjëmoi e shtëllungat e tymit era na i përplaste fyfyrës. Po ne s'kishim frrymë sa të zbrisnin mëtëposhtë Bunecit e të delnim në majën e Kashtarezës , nga ku fshati, me drita të shuara, si në kohë lufte, nuk dukej më. Anësh xhades së pa asfaltuar, tek tuk dukeshin stivat me drurët e ullinjëve të prerë deri poshtë, ngaqë të zotët e tyre i'a kishin mbathur me kohë. Luftë hesapi...Bëhej "Zot i vendit" ai që mbetej pas, duke llogaritur kokën! Edhe në Volloder na u shtua tymnaja që vinte nga djegia e vreshtave, që kishte tri ditë e netë që shkrumbohej. Dikush qe shprehur në radjo se po krijohej përsëri "Toka e djegur"! Në "Qafë të Gjashtës" dikush i ra llamarinës së kabinës,.Motori gulçoi dhe shoferi frenoi. Zbriti vetëm ai që i ra kabinës dhe ne që i thamë se jemi për në spital. Shoferi na u afrua të merrte paratë, i pa me vrejtje, tek i numëroja dhe tha se, po të donim të venim më përteja, nga kufiri, do të jepnim edhe kaq para akoma e do të mblidhnim mëndjen se, në Srandë nuk do të gjenim dot mjekë, jo e jo, po as ndonjë infermierë!.... Nuk i kisha ngenë. I ktheva kurizin. Hodha djalin në qafë dhe u nisëm, andeje nga na rrëfeu rrugën Niko Çalamani, që të mos ndeshnim policët që kishin marë urdhëra të reja që të frenonin ikjet masive, ngaqë Shqipëria po boshatisej. Na duhej të ecnim thuajse me vrap, po si ti'a bënim Nikos , të cilin as e ndihmonim dot , po as që e braktisnim..Pa të nuk e kalonim dot as kufirin...Fjala qe lidhur si një nyje e pazgjidhshme, mpleksur edhe me ndjenjën tonë humane, që ta çonim deri në Spitalin e Janinës...Pas mëse një ore kishim mbrritur tek Ura e Kranesë, Zbrita buzë lumit të Bistricës, sa të freskoja fytyrën e mbusha pagurin e aluminit me ujë të freskët. Të thante thëllimi. Lena ime dë- gjonte me bezdi Olimbinë që vazhdonte t'i fliste akoma afër veshit të saj. E kisha marrë zët që në fshat, ngaqë nuk pushonte së foluri, si "bytha e turtullit ":të ikim...të ikim!" derisa i'a bëri "top" mëndjen sime shoqeje e i'a "ngriti leckat" me gjitëe fëmijë, me mua bashkë dhe me një çalamanë nga mbrapa që shpresonte fukarai të gjente derman në Spitalin e Janinës, Nisi të fërkonte gjurin e këmbës, po une sa i futa pak sheqer në gojë fëmijës, i dhashë shenjë te ngrihej. Se vetëm ai e dinte udhën deri në Dhivër. Deri në Durmish nuk kishte dëbore, po më përteja zbardhonte vëndi, Na duhej të ngjiteshim nëpër ca kodra që ndrisnin nga bora e dëndur. Në Leshnicën e Sipërme mbritëm në masnatë.Ishim të dërmuar nga lodhja. Gjindja dukej e heshtur e fshati ishte thuajse i braktisur e i frikshëm. Sipas Nikos këtu do na ndihmonte Vasili që ishte i internuar në fshatin tone në atë kohe."Unë e kam ndihmuar Vasilin këtu,-thoshte Nikoja ,-ndërsa Vasili do na ndihmonte të hidheshim përtejë, pa shume probleme e me më pak para!". Kështu i thoshte mëndia atij dhe grave që kishim me vete, që edhe udhën drejtë tokës greke do na i bekonin "Perënditë e Olimpit"....Trokitëm më në fund dhe u dëgjua vetëm e lehura e qenit. Derën na i hapi njeriu që kërkonim. Njohu Niko Çalamanin e na futi brenda , pa na i dhënë dorën,,Qe bërë gati për të fjetur, ngaqë edhe xhaketën e leshtë mbi supe e kishte hedhur...Po nuk e bëri të gjatë e na uli pranë oxhakut, shpupurisi me mashan thëngjijtë e mbuluar me hi, hodhi mbi të ca shkarpa të thara, i frryu bulçinjtë e zjarri morri përpjetë..... -Na siguro të keqen motra,-, foli e para Olimbia se, kemi vajtur në "fund te detit"..... -Me fëmijë të vogël, xhanoo, ...në këtë qamet! Vetëm ne kishim mbetë në fshat dhe pesë a gjashtë pleqë-shtoi Lenica -Mu bë këmba"dubek" fare ,more Vasil-Vëllai,-e ngau fjalën më tej Nikoja, -qysh kur rrashë nga ulliri dhe tani m'u bë gati për t'a prerë me sharrën e druve.... Vasili nuk fliste fare, Na hidhte nga një sy e trazonte zjarrin pa reaguar. Dhe kishte hakë, Sepse, për po këto gjëra bëri tetë vite burg e tri vite internim në fshatin tonë. Doja të flisja dhe unë, po nuk guxoja...Nuk i njihja mirë këta njerëz qe i kishte internuar qeveria komuniste në fshatin tim, i cili i ngjante "parajsës" me gjithë bukuritë, shtëpiat e katandinë e tij, me detin përkarshi dhe erërat e malit trëndelinë, po "kleçka" qe se fshati kishte nevojë për krahë pune, që të zbatohej ajo fjala e Udhëheqësit, për t'a bërë fshatin si qytetin e mandejë, t'ia kalonin edhe qytetit. Po edhe ta bënin "malin si fushat", sikundër thonin kinezët e Maos, me taraca deri në det,,Se ç'bëra dhe unë një shkrim atëhere dhe e botova në një gazetë, duke i krahasuar taracat me shkallët e anfiteatrove të lashta, thjesht për nga bukuria e tyre nga largë, me një përshkrimi poetik, pa e vrarë mëndjen atëhera se po shkruaja dokra, në fillimet e mia, po edhe më pas, pa e njohur koston e tyre te jashtëzakonëshme, funksonimin e tyre problematikë , brigjeve me gurë, duke lënë djere taracat pjellore shekullore, si edhe duke shfrytëzuar këtu turmat e vullnetarëve të rinisë së vendit, të internuarit e te burgosurit politikë. Një spekullim i tmerrshëm mbi popullin e varfëruar deri në palcë, mbi punën e papaguar të qindra -mijëra njerëzve...Dhe, ca më keq akoma, kur vija në fshat nuk ngatërohesha me kërkënd nga të internuarit e te burgosurit, pa e marrë me mend se shumë vite me vonë do të isha edhe unë një i tillë dhe aq, bile edhe nje shkelës kufiri si tani!... Po e keqja errdhi për të gjithë e tani vijmë e i zëmë derën këtij Vasilit për të dalur m'atanë. Kishin arrdhur kohë të kundërta, të pabesueshme e ne filluam që të dridheshim nga një rrymë e brendshme , krejt e panjohur më parë! Ai tani filloi të na shohë në koqe të syrit.. Olimbiia qe e para që do t'a davariste mjegullnajën e syve të tij... -Na siguro, të keqen motra jote, sepse, siç e sheh, jemi me fëmijë e me sakatë dhe neve nuk të lëmë pa të shpërblyer, -tha ajo duke gërmuar çantën e saj e duke nxjerrë prej andeje shukën e kartmonedhave, të cilat i bëmë gati që tek ura e Kranesë. Njeriu trupvogël e me fytyrën si të një miu arrash u mendua vetëm një çast. Pastaj zgjati dorën dhe i shtyu ato... -Jo, jo,jo,-tha me një buzëqehje të ëmbël që nuk e prisnim,,,Më paska arrdhur nami deri atje?!....Po unë kam ngrënë bukë aty me ju, kemi punuar bashkë nëpër taraca sa na ka rrënë bretku në shesh.... Më keni parë si njeriun tuaj, edhe pse me ndonjerin shiheshim shtrembër.... Mase e kishte fjalën për mua, që nganjëherë mbaja anën e atij pushteti të çuditshëm që na kishte hedhur "trutë e gomarit", si më thoshte im atë me zë të ulët. i cili qe i detyruar të punonte për pesë lekë në botore, po edhe të ca njerëzve që u dukej sikur fshati ynë i vjetër po "prishej si përbërje", nga të arrdhurit që vinin si vullnetarë e mbeteshin aty, nga të internuarit e të burgosuirt, të cilëve u mbaronte afati i dënimeve dhe përsëri mbeteshin aty, po ja ku errdhi edhe rasti ynë që të