KËRKOHET DREJTËSI DHE SHPAGIM


Pjesa II

KËRKOHET DREJTËSI DHE SHPAGIM

PËR GJAKUN E DERDHUR

II)- Ndodhitë dramatike të ndodhura në atë rajon, kanë vërtetuar çelikosjen e etnitetit shqiptar, i cili historikisht nuk ka pranuar të jetë vasal i askujt dhe asnjëherë.

Ky karakter është shfaqur dukshëm tek banorët çamë edhe gjatë takimeve që u mbajtën me armiqtë e tyre dhe të vetë popullit Grek.

Le të njihemi me "dredhitë" e armikut të asaj kohe:

* Është i njohur fakti se janë zhvilluar disa takime ndërmjet forcës politike të djathtë greke, EDES-it, që kryesohej nga Napoleon Zerva, me disa nga burrat çamë, për të mundësuar bindjen e banorëve të Çamërisë për të pranuar bashkimin me ushtrinë zerviste.

- Një nga këto takime, u zhvillua në fund të muajit maj 1943. Takimi u mbajt në manastirin e Paganionit, në fshatin Selan të Paramithisë (kujtojmë këtu se po në këtë fshat greqia kishte vrarë, torturuar 72 burra nga paria çame më 23/02/1913!!). Pala e EDES-it u përfaqësua nga kapiteni Zhupa, koloneli anglez Myers dhe dy-tre oficerë të tjerë; ndërsa nga pala e "ashtuquajtur" Ballit Kombëtar çam, u përfaqësua nga Mazar Dino, myftiu i Paramithisë, Ferhat Kaso e Sali Meto.

"Tërheq vemëndjen këtu, që, kushdo i interesuar, për të kuptuar qëllimin e vërtetë të atyre takimeve, le të gjykojë mbasi të njihet me kërkesat që janë parashtruar nga pala e EDES-it".

Në takim pala e EDES-it i kërkoi Mazar Dinos që të bashkoheshin me Napoleon Zervën kundër EAM-it dhe ELAS-it. Kundra partizanëve grekë ku ishin të inkuadruar mbi 700 djem e vajza çame që luftonin për çlirimin e Greqisë nga okupatori (disponoj listën me 656 emra të partizanëve çamë). Ai takim, për nga vetë qëllimi i tij, mbetet një fakt historik që dëshmon se EDES-i ishte pro okupatorit, mbasi sëbashku me 'ta, luftonin kundra partizanëve, çlirimtarëve të Greqisë (mos harrohet ishte fronti kundër komunizmit). Duhet vënë në dukje edhe fakti i vërtet se, vërtet aleatët, anglo-amerikanët ishin në koalicion ushtarak me Bashkimin Sovjetik (Rusinë), për të luftuar “Boshtin" Nazifashist (Gjermani, Japoni, Itali), por në terren, konkretisht në Greqi, donin të fitonte e djathta greke. Dy shtetet Aleate, britanikët e amerikanët, ndihmuan në të gjitha drejtimet për të fituar e djathta greke. Fitorja ju dhurua EDES-it. Ndërsa si pakica e majtë dhe minipakica e djathtë e disa çamëve, që pretendonin përfaqësimin e popullsisë në Çamëri, dështuan, nuk përfituan asgjë, veç masakrave dhe dëbimit masiv të asaj popullate!?. Bile në mars të '45-sës, kur e majta greke ja dorëzoi Çamërinë të djathtës greke, forcat qeveritare greke i veçuan partizanët çamë, i çarmatosën dhe mjaft prej tyre i pushkatuan.

Pabesi, tradhëti, por dhe naivitet.

Kjo situatë e rrëmujshme politike duhej të ishte kuptuar nga elementë çamë të të dy minigrupimeve (0,3%-3,9%) që u shfaqën përkohësisht përgjatë L2B, në rrugën që duhej ndjekur, pavarësisht nga influenca e pakët e aktivitetit të tyre tek banorët.Të dy, si grupimi i vogël me të djathtën dhe grupimi me të majtën greke, nuk arritën të pengonin strategjinë vrastare greke ndaj çamëve myslimanë. Mjeshtëria e dinakërisë greke, ata dy minigrupime, nëpërmjet manipulimeve, arriti t'i përdorë si alibi për të përligjur strategjinë e shtetit ortodoks grek, të kryerjes së masakrave, dëbimit të dhunshëm dhe të gjenocidit të asaj popullsie.

● Edhe në takimin tjetër të zhvilluar më 10/08/1943, në qytetin e Pargës, muarën pjesë përfaqësues të EDES-it dhe Mazar Dino me bashkëpunëtorët e tij. Pala e Napoleon Zervës paraqiti këto kërkesa:

- Të bëhej çarmatimi i menjëhershëm i çamëve dhe gjithë forcat çame të armatosura si dhe ata të aftë për luftë, të kalonin nën komandën e EDES-it.

- Në Çamëri të organizohej një administratë në formë këshilli, me emrin EA "Ethiniki Agona" (Lufta kombëtare).

- Ndihmat ekonomike, financiare, njerëzore, që do të mblidheshin nga popullsia çame të shkonin për EDES-in.

- Në krahinat që ishin nën juridiksionin e EDES-it, të mos shkelte asnjë çam i armatosur.

Kuptohet qartë se qëllimi i EDES-it, në ato takime, ishte të shtonte forcat për të goditur EAM-in kundërshtar, duke përdorur banorët e Çamërisë “mish për top” dhe njëherazi i gjithë rajoni të kalonte në "skllavërinë zerviste".

- Edhe në bisedimet e zhvilluara nga data 3 deri në 6 korrik të vitit 1944, në fshatin Mininë (fshati i parë çam kur vjen nga Janina), përfaqësuesit e Zervës, i parashtruan vllezërve Dino kërkesat e përsëritura:

- Çarmatimin e plotë dhe mobilizimin e përgjithshëm të djemve dhe burrave çame për tu inkuadruar në radhët e EDES-it,

- Të pranonin pa kushte pushtetin e EDES-it në Çamëri.

*-Këto ishin kërkesat e dinakërisë zerviste, të cilat shumica e cilësuar e popullsisë çame (95,8%) nuk i pranoi. Ai takim u zhvillua pa mbushur dy javë nga masakrat e zhvilluara në Paramëthi dhe rrethinat e saj!!?. Takim fallso, vetëm për të mashtruar, sepse edhe para se të masakronin banorët e Paramëthisë, u bënë "be e rrufe" se nuk do kryenin asnjë veprim kundër banorëve. Të gjitha këto ndodhira, u hapën "mendjen dhe sytë" banorëve. Çamët nuk u përfshin në luftën midis dy forcave rivale në Greqi, me përjashtim të grupimeve të vogla.

Ishte pikërisht kjo situatë që Zerva (fis i zervatëve aziatikë, të ardhur në Epir në vitin 1204, rrjedhojë e raprezaljeve të Kryqëzatës së IV-të), kishte kurdisur kurthin me planin djallëzor të takimeve. Takimet kishin dy qëllime:

a) Me pranimin e kërkesat zerviste, rajoni bëhej pre e zervistëve, pa asnjë lloj humbjeje. Dhe siç do shikojmë në vijim, do të asgjësohej mbarë popullsia çame me pabesi, sikundër u veprua në kasaphanën e Paramëthisë.

b) Mos pranimi i kërkesave zervista, ashtu siç dhe u vërtetua, u përdor si shkak për fillimin e ndëshkimeve.

Zerva rifilloi sulmin e përgjithshëm me datë 8 korrik të vitit 1944, mbasi kishte masakruar, gjatë 26,27 dhe 28 qershorit mbarë banorët e qytetit të Paramëthisë dhe rrethinat e tij. Pasoja e masakeave që u kryen përmbushën kriteret e gjenocidit të tmerrshëm.

Qëllimi i shtetit ortodoks grek për shfarosjen e popullsisë çame, del qartë dhe nga mënyra e kryerjes së operacioneve vrastare. Operacioni filloi në Paramëthi, vazhdoi gjatë jugut të Thesprotisë së sotme, doli në Pargë, Margëlliç, dhe në Filat.

Operacioni u zhvillua në formën e patkoit, fillimisht përfshiu gjithë lindjen, u zgjat nga jugu dhe rrethoi parëndimin e Thesprotisë. Zervistët me operacionin "patkua", vranë e prenë brenda territorit që u shkelte këmba, ndërsa veriun e përdorën si vathën e dhenëve për t'i larguar banorët jashtë vendlindjes.

Një episod: Kur ndodheshim në Sajadhë, babai me banorët e fshatit të tij, bisedonin për situatën. Tepër të shqetësuar e të stresuar, shtronin tre zgjidhje për pyetjet: Ç'farë do bëjmë?:

Zgjidhjen asaj dileme, babai na e ka shpjeguar në tre mundësi:

a) Ose do qendronin në Sajadhë dhe ti therte të gjithë greku me zervistët;

b) Ose të hidheshin në det dhe të mbyteshin të gjithë;

c) Ose rruga e tretë, për të mbetur gjallë "Fara e fisi" çam, ishte hapja e kufirit shqiptar për të shkuar tek vëllezërit e të njëjtit gjak.

Pse ishte ky shqetësim i prindërve tanë, pikërisht kur turmat e të dëbuarve dhunshëm ishin në afërsi të "Qafë Botës"?. (Vendkalimi nga Çamëria në Shqipëri).

Po. Shkaku i shqetësimit ishte se "Napoleon Zerva, në strategjinë e tij, kishte vazhdimin e sulmit kundër popullsinë çame (që po largohej për ti shpëtuar vrasjeve), edhe në brendësi të territorit shqiptar".

Këtë strategji shfarosëse greke kundër çamëve, e denoncoi hapur Shtabi i Përgjithshëm i UNÇL shqiptare pranë aleatëve, duke i u përgjigjur në të njëjtën mënyrë kërcënimit të EDES-it.

Ishte ky fakt strategjik grek që "në nëntor të vitit 1944, nënsekretari amerikan i shtetit Stetinius (Edward Reilly Stettinius Jr. October 22, 1900 – October 31, 1949), i informuar rreth situatës katastrofike që po i kanosej komunitetit çam, theksoi:

Ne mendojmë se nuk duhet të lejojmë forcat e armatosura greke dhe ato shqiptare të kalojnë kufirin dhe se përpjekjet e tyre për të përzënë ose asgjësuar pakicën që i përket një gjuhe ose një grupi kombëtar të ndryshëm nuk duhet të tolerohen”.