Janaq Pani: KA NDODHUR DIKUR...

       Rrëfenjë në Vargje

" E kam të vështirë, o mik , të gënjej

po është e vërtetë çka tani rrëfej,

ti më mbaj vesh mirë,

ky rast s'të vjen më,

në s'e shtyn në xhep

dhe andej s'nxjerr gë.

Ma rrëfyen dhe mua kur isha i ri,

hem si të vërtetë, hem si histori..."

Kapelën e zbardhur nga vitet që vanë

mbi ballë çapkënçe e vuri mënjanë

pa nisi rrëfimin me nge xhaxha Gori

nga hundët vjell tymin si oxhak vapori...

   Rrëfenja e parë

1

Një mëngjes për rrugë u vunë

për qytet larg, dy fshatarë,

sekush për hall e për punë

ta arrijnë sa më parë.

Që të dy me hap sorkadhi

po e shkelin monopatin,

në qytetin zhurmëmadh

ikin të provojnë fatin.

E pa emër mos t'i lemë,

se këtë të drejtë e kemi,

njerin do ta thirrim Demkë,

Kolë tjetrit do i themi.

2

Udha na i bëri bashkë,

e do udha shoqërinë,

Demka mbart në sup një trastë

tjetri - veç në xhep shaminë.

Supi i Demkës u këput

torba plot qe me ushqime,

ndaj meraku si krimb iu fut:

"Do hajë Kola nga trasta ime!"

Ra qyqari në gjynah

iu bë zemra sa e zogut,

i ik fjala dhe ia tha

çka mendonte edhe shokut.

Kola në gaz vuri buzën

dhe ia ktheu me shakara:

"Ec o mik, vazhdojmë udhën,

bukën unë e nis përpara!"

3

Ecën pa këmbyer fjalë

rruga nuk kish të mbaruar,

mbrëmja, plafin dalngadalë

po e shtronte pa kuptuar.

Ja dhe yjet s'ia përtuan

mbushën qiellin me fenerë,

ndaj me vete Demka bluan

ku do gjejë një vend të flerë.

Në një guvë a ndonjë shpellë

vetëm sa të shtyjë kokën,

se për bukë e për gjellë

gjer në grykë plot kish torbën.

Po dhe Kola nuk ndihet qetë

dhe për larg e nis mendimin:

"Çfarë do bëj në qytet

për ta zbutur pak mjerimin."

Pesë gojë rrit në shtëpi

porsi zogjth në çerdhe rrinë,

presin nga duart e tij,

e aty gjen lumturinë.

4

Ec e ecë, i nxorri udha

bri një fshati plot lezete,

në çast Kolës iu zgjidh gjuha:

" Kam një mik, më pret t'i vete!"

Kështu tha e ndoqi vahun

gjer te shtëpia e parë,

dhe si mik i zgjati krahun

Demkës që hiq torbën zvarrë.

Porta u hap dykanatash

e na i pritën si s'ka më mirë,

nuk e ndjenë si shkoi nata

gjer u nisën në të gdhirë.

Kola paskish miq me besë

sonte mikut i qeshi nuri,

se ka pritur e do presë

për miq s'ligështohet burri.

Po dhe Demka ec menduar

i sëmboi diçka thellë,

Kola sofrën e gjen shtruar,

korr atë që vetë ka mbjellë.

Nuk e deshi Demka veten

sot iu duk vetja pa vlerë,

se, të themi të vërtetën

nuk i shkel asnjë në derë...

5

Rruga zgjatet e na zgjatet,

se kjo rrugë nuk ka të sosur,

s'vuri dorë Demka në strajcë

që të dy ndihen të ngopur.

Supi i Demkës zuri kallo

si një kalë që e vret barra,

më shkon Kola si në ballo

dhe e gjen bukën përpara.

Mjaft, o bir, fjalën e zgjata,

dhe më tej njëlloj i pritën,

do të dish ç'u bë me strajcën?

ç'mbante brënda gjithë u mykën...

  HYRJE PËR RRËFENJËN E DYTË

Plaku luajti vendit e këmbët i shpiu

me një sy shqiponje një çast më përfshiu,

me ngucat çibukun e shtrëngon në gojë

e nis më flet shtruar:

"O bir, je pa përvojë!

Në mos ardhtë e mira, po mbajte vesh plakun,

e keqja, të paktën, nuk ta gjen konakun,

i varfër nuk ndihet kush s'ka pasuri,

varfëri e shpirtit lëçitet në sy...

dhe duhani i sertë kërkon arën kserë,

s'thonë vetëm librat mendime me vlerë...

si ngjarjet na ndodhën,

do të dish më tej?

Sa të ndez çibukun e prapë do të rrëfej..."

          Rrëfenja e Dytë

1

"Ja vendosa sot , o bir

që me fund t'i zbraz hejbetë,

do bëj keq....

apo bëj mirë

në kandar peshoji vetë.

Pakogjë do ketë mbetur

vaji në kandilin tim,

ndaj nis rrëfej si i etur

shpirti të më gjejë dëfrim.

Ka një fund dhe historia...

të dy miqtë në rrugë i lamë,

sekush për hallet e tija

desh t'arrinte kasabanë.

Rruga zgjatet si litar

sa në diell e sa në hije,

për qejf zogjtë këngëtarë

pleksin zërat në korie.

Ndjehen sikur i këndojnë

miqësisë mes të dyve

edhe lodhjen u largojnë

që bën ferk te drita e syve.

E gjatë rruga të mos duket

muhabeti bëhet okë,

si një pemë që lidh frutet

thaanë u bënë miq për kokë.

2

Ecën kështi s'di se sa

zemrën plot ndjenin të dy,

miqësia brirë s'ka

kush e prek shijen ta di.

Të arrinin nuk ish e thënë

vendin për ku janë nisur,

lumi i madh ku bën një mëngë

tjetër rend u kish kurdisur.

Në mes dallgësh sa një mal

një fatkeq po jep e merr,

vdekjes dot s'i thotë ndal

ndaj dhe fundin pret me tmerr.

Të dy miqtë nuk nguruan

vetëtimthi u vunë në garë

përmbi dallgë çanë e shkuan

kush ta ndihë sa më parë.

Hoqën shumë e u përpoqën,

tërhiq njeri e tjetri mbaj.

nga thonjët vdekjes ia hoqën

e në breg dolën pastaj.

3

E në breg të tre qëndruan,

duke u parë me dashuri

miqësisht u përqafuan,

veç të ishim dhe ne aty.

Po gëzimi u rrit si deti

plot tallaze në stuhi,

tha fatkeqi: "Unë jam mbreti,

sot ju jini miqtë e mi!

Fati u ka prurë këtu

për t'i vënët punët mbarë

e sot për mua të dy ju

jini ëngjëjt shpëtimtarë.

Po unë mbreti nuk e ha thatë,

ndaj, o njerëz mendohuni mirë

e të nesërmen në pallat

eni e çfaqni çdo dëshirë.

Fjalën unë di ta mbaj

nder më bëtë që të dy,

borxhin kurrë dot nuk e laj

as si mbret, as si njeri..."

Në një gojë të dy i thanë:

"Qofsh lëvduar mbreti ynë!"

e miqësisht në sy u panë

siç e sheh njeriu - njerinë.

   Pauzë për të ndjekur

          rrëfimin

Si e mbush çibukun dhe e thith me nge

te sytë një mjegull i rri se perde,

siguria e tij mahnitur më ngjeth

e një dritë hyjniu rrezaton përreth,

S'di se çdo të falja

veç ta shoh një herë,

që buzën në gaz

pa mundim ta verë.

Te çdo rrudhë koha një mendim ka endë

dhe vitet mbi supe endën një legjendë,

ma lëçit mendimin si ta kem të shkruar:

"Hë, si thua, bir,-më flet shtruar-shtruar,

brazdën që e nisëm

ta nxjerrim në anë?

Të mësosh më tej ç'bënë miqtë tanë..."

4

Pa e hapur dielli synë

që të dy në këmbë i gjeti

dhe arritën me një frymë

atje ku i ftoi mbreti.

Në çivitë portë e madhe

ngjante si një zonjë e lashtë,

u thanë se do hyjnë me rradhë

tjetri do të presë jashtë.

I pari Kola kalon portën

dhe uron: Më priftë fati,

o mik Demkë, të gjithë kohën

nuk arrita të dal nga fshati.

Tek ngjit shkallët e pallatit

dum i jep se ç'të kërkojë,

te shtëpia larg në fshat

presin prej tij shumë gojë.

Ndak kur mbretit iu qas afër

me një përdëllim i thotë;

"Madhëri , si rob i varfër,

nder më bën, më fal një lopë!"

Ia kthen mbreti: "Mos u ngut!

Për më shumë ke nevojë!"

e miqësisht dorën mbi sup

ia hedh ndrojtjen t'i largojë.

"Qofsh lëvduar madhëri!

tjetër urim s'thotë goja,

tërë natën nuk mbylla sy

lopë dhe në gjumë kërkoja.

Mos ma kij , o Mbret merakun,

s'më bën zemra për më shumë,

veç të mund t'u mbush çanakun

vogëlushët presin nga unë...."

Një çast mbreti mbet pa gojë,

humbi mbreti në mendime:

"S'di i varfëri ç'të kërkojë

kur shkon jetën me thërrime."

Ndaj sot mbreti ra në hall,

e i flet Kolës përballë:

"Lopën, mik, e pçaç hallall,

më të mirën zgjidh në stallë!"

Iku Kola e gjurmë la

nderin që lartëson njerin...

"Këta njerëz, - mbreti tha,

mbajnë në këmbë mbretërinë!"

Zbriti Kola me vrap zogu

si të kishte krahët e erës,

e sihariqin ia tha shokut

që e prit te prag i derës.

     Edhe një pauzë për të

          ndjekur rrëfimin

Mushkëritë e plakut si oxhak i zënë

u kollitën gjatë e ofshanë rëndë,

" Kjo jetë, o bir, është si parmëndë

po s'dite ta ngasësh, t'i bën babë e mëmë!

Më të mirë se veten mikun shko e kërkoje,

i keqi kafshatën ta rrëmben prej goje,

unë që zgjat fjalën sot këtu me tija

do kem mbi kurriz plot halle të mia,

ndaj jetën e ngre si zemra ta do

e te fjalëbukurit kurrë mos beso...

5

Porta përsëri kërciti

e hapin Demka e hedh nxituar,

shkallët dy nga dy i ngjiti

pranë mbretit për të shkuar.

E pret mbreti pas zakonit

pranë e fton si mik me besë,

edhe vetë zbret prej fronit

për dëshirat ta pyesë.

Demka mendon i dyzuar

e një dëshirë e mundon,

syrin me një tis mbuluar

si një mjegull përmbi hon.

S'merr guxim nga t'ia fillojë...

"Folë, o mik!- Mbreti e cyt,

Demkës pështyma në gojë

po i thahet e gati e mbyt.

Se pandehu kaq të vështirë

këtë çast që shumë u zgjat,

për ta shprehur sot një dëshirë

te sovrani në pallat.

"Folë, o mik!- e nguti mbreti,-

dje në dallgë ishe më trim,

tani fjala ku të mbeti

e ta shprehësh nuk ke guxim?"

Iu zgjidh gjuha më në fund,

e flet Demka: "Madhëri,,,

(jo, nuk është ndjerë kund

çfarë nxori nga gojë e tij.)

I del zëri si nga një gropë,

i bërë baltë n[ fytyrë:

"Kolës mos ia jepni lopën!

E nuk kam tjetër dëshirë!"

Për një çast u shtang sovrani

si dikush ta kish goditur:

"Shpirtin tënd, njeri, shejtanit

nga ky çast sot ia ka shitur...."

Me keqardhje tjetrin e pa

E habia ia veshi synë,

"Këto monstra, - mbreti tha

do më nxjerin themelinë...!"

 Në vend të mbylljes së rrëfenjës

Murrëtyer sytë e plakut porsi deti në tallaz

Në çast e ndryshuan ngjyrën, pa u mbushën tërë gaz,

përmbi supe më hodhi krahun, si një degë që pret të thahet,

shtymë hapat të dy tok, e fort te unë sot po mbahet,

sup më sup me njeritjetrin, japim e marrim të dy

ai optimizmin tim, e unë mençurinë e tij...