Hysen S. Dizdari: Kryengritja e Malësisë së Madhe e vitit 1911 dhe rëndësia e saj Historike

-Nga: Hysen S. Dizdari

Kryengritja e Malësisë së Madhe e vitit 1911,ishte një nga lëvizjet më të rëndësishme kombëtare e cila i parapriu Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, me 28 Nëntor 1912. Pas Revolucionit Xhonturk të vitit 1908, qeveria e re osmane nisi një politikë të ashpër centralizuese. Ajo kërkonte çarmatimin e popullsisë, mbledhjen e taksave dhe rekrutimin e detyruar ushtarak në zona që historikisht kishin gëzuar autonomi dhe privilegje siç ishte Malsia e Madhe.

Kryengritja nisi më 24 mars 1911 në Malësi të Madhe, e udhëhequr nga krerë të shquar si Ded. Gjo Luli, Çun Mula, Marash Uci, Nik Gjloshi Luli e tjer.

Një nga betejat më të rëndësishme ishte Beteja e Deçiqit, dhe momenteti më i rëndësishme,  ishte ngritja e Flamurit Kombëtarë Shqiptarë në majën e Deçiqit, me 6 prill 1911, ku për herë të parë që nga 28 Nëntori i vitit 1443,ku Skënderbeu ngriti Flamurin Kombëtarë në Kalanë e Krujës,  pas 468 viteve  të sundimit osman, u ngrit në majën e Deçiqit Flamuri Kombëtare Shqiptar.

Më 23 qershor 1911, në Greçë të Selcit, krerët e kryengritjes hartuan një dokument historik të njohur si “Memorandumi i Greçës”. Ky memorandum kërkonte:

-Njohjen e kombit shqiptar dhe autonominë e Shqipërisë.

-Përdorimin e gjuhës shqipe në shkolla dhe administratë.

-Planifikimi i nje buxhetin lokal për zhvillimin e vendit.

Forcat ekryengritësit u ndihmuan moralisht dhe materialisht nga emigracioni shqiptar dhe krerët kombëtarë si Isa Boletini, Mehmet Shpendi,Luigj Gurakuqi, Bajram Curri,e tjere.

Nën presionin e kryengritjes dhe situatës ndërkombëtare, Porta e Lartë u detyrua të nënshkruante një marrëveshje në gusht të vitit 1911, duke pranuar disa nga kërkesat e malësorëve.

Kjo kryengritje  megjithëse nuk arriti autonominë e plotë menjëherë,  vërtetoi se çështja shqiptare nuk ishte më thjesht një revoltë lokale për taksa, por një lëvizje politike për pavarësi. Ajo shërbeu si shkëndija kryesore për Kryengritjen e Përgjithshme të vitit 1912, e cila coin ë Shpalljen e Pamvarsisë Kombëtare në Vlorë ,me 28 Nëntor 1912.

Kjo kryengritje mbetet një simbol i qëndresës heroike, Malsisë Madhe ku spikati guximi i malësorëve dhe vizioni i intelektualëve shqiptarë për një shtet të lirë.