Franc Kafka dhe romani I tij “Procesi“


Illo Foto

Ne shkollen moniste nuk lejoheshin te lexoje shkrimtare perendimore, por disa ishin ne tehun e thikes te diktatures . Ne mesim jo dhe jo , por nuk mund te lexoje dhe fshehura , sepse venin informatat lart , ne se te shpetonte goja , te shprehje nje mendim te shkeputur nga ndonje roman . Tre shoket tone te gjimnazit , Ilia Tereska , Thanas Dhespa dhe Hasan Zymeri , kur dollen ne gjyq , Prokurori ju drejtoi pyetjen e turpeshme : Pse lexonin letrsi te verrdhe ? Ata u mbrojten si burra , por u denuan , per aktuza te ketij kalibri mesjetar .

Nga bisedat nen ze , mesonim se nje romancier ultra reaksionatr , krejtesisht i ndaluar ishte Franc Kafka . Ky shkrimtar konsiderohej se kishte marre uren e zjarrit te digjte shtetin dhe Enverin brenda tij . Gjat ketyre viteve te zhvillimeve demokratike , kam lexuar se Kafka eshte shkrimtar i qete dhe shkruan romane te stilit klasik . Nuk eshte as revolucionar , as kundrarevolucionar . Eshte shkrimtar , qe shkruan ne emer dhe per interes te popujve . Nuk dihet c’dreq libra kishte lexuar Enveri , ne librarine “Flora “? Kjo eshte arsyeja , qe sot po i bej nje persiatje modeste romanit te Franc Kafkes , “Procesi “ qe mbahet kryevepra e tij. Ajo , qe duhet te vecohet nga jeta e Kafkes , eshte fakti , qe Ai eshte nje gjeni.

Vepra e Kafkes ka ngjashmeri me ate te Nitches , kur i krahasojme me metoden e shtrimit filozofik te problemeve , por jane dhe te ndryshem . Ndersa Nitsche kritikon drejt perdrejt te metat e shoqerise dhe te fese , Kafka i shtron problemet , ne menyre objektive dhe zgjidhjet ua le lexusve , qe i realizojne ne forma te ndryshme , larg shabllonizmit dhe barazimit te problemeve te ngjashme , qe i sjellin vujatje shoqerise njerezore . Me shume gjera i bashkojne, se i ndajne, keta gjenij letrare .

Te dy kane shprehur mosbesim te veprave te tyre dhe bene testament , qe pjeserisht, veprat e tyre , te mos botohen , por ato u botuan dhe krijuan nje diskutim te gjere , ne rrethet filozofike dhe shkollat e themeluara nga filozofet kohore . Per fat te dy shkrimtaret jetuan pak , pa mbushur 33 dhe 46 vjec .Pjesen me te rendesishme te jetes produktive dhe te gezuar , nuk munden ta perjetonin , ja falen letersise – filozofike .

C’do veper letrare , mbart filozofine e vet , madje dhe zgjidhjet klishe , por veprat e ketyre gjenive , letrsine e kane vene ne fuksion te filozofise . Veprat me karakter thjesht filozofik , jane me afer zhanrit te veprave politike , se sa ndaj veprave letrare , qe gjithsesi permbajne tharmin e pershkrimit te realitetit dhe ndryshimit te tij , ne favor te shoqerise njerezore .

Krijimtaria e pjekurive te tyre , vetem supozohet nga filozofet , vecanerisht , per studjusit e Kafkes .

Nje nder veprat e Kafkes , nuk eshte as roman , as novele , por tregim i zakonshem . Ka titullin provokativ “ Nje leksion akademik “ . Ne kete tregim personazhi kryesor , eshte nje majmun . Nuk trajton kthimin e tij ne njeri , por pershkruan jeten e majmunit , ne anallogji me jeten njerezore duke mos vene theksin ne vleren reale njerezore , krahasuar me majmunin e ngjashem .

Keto vepra letrare tronditen mendimin filozofik te kohes dhe ka ende mendime , te studjusve – kritike , qe nuk kane thene fjalen e fundit , per veprat filozofike te Kafkes , me pak per ato te Nitsches . Sic permenda me siper , do te ndalim ne romanin “Procesi “ qe mbahet si kryevepra e tij . Kjo veper konsiderohet nje nga veprat me te rendesishme te shekulli te XX. E ka shqiperuar Taulant Hatija . E ka botuar “Bota shqiptare , ne vitin 2014 . Ka 262 faqe .

Cila eshte permbajtja e shkurter ? Zhozef K –se , i paraqiten nje urdher arresti , per nje krim te pa percaketuar . K-ja eshte nepunes banke . Njeri skrupuloz i lindur dhe i lidhur ngushte me punen e tij burokratike . Nukj arrin te jete burokrat i plote . Veprimet , ja neneshtron dyshimeve te lloj llojshme , deri ne skeptike .

Kur u thirr ne gjykate , gjeti nje mjedis mbushur me njerez , qe shumica rrinen , ne shkallet , duke pritur radhet e gjata , ndare sipas natyrave te procesevet . Nuk eshte me pak interesant fakti , qe u thirr diten e diel . Nuk e pranoi fain , perpara nje hetusi . Debaton ashper me gjykatsin . I lane takim tjeter , por ne fakt nuk u realizua asnje i tille . Mbeti nje qenie e shqetesuar. Problemi nuk u shqyrtua , per 5 vjet . Ky shqetesim reflektohej ne jeten e perditeshme , ne punen e bankes dhe ne mardheniet familjare . C’do dite dhe nate , procesi i rrinte si cekan mbi balle .

Xhaxhai i rekomandon nje avokat , qe e lidhte miqesia me te . Vete avokati , nuk i premtoi se gjyqi mund te fitohej drejt per drejt . Rruga me e sigurte ishte ajo , korruptive . U njojt me shume njerez , perfshire gruan dhe vete ftusin e gjyqit . Kyi fundit e njohu me njerez , qe kishin te njejtin problem dhe sorollateshin , me vite dyerve te gjykates , pa nje zgjidhje . U rikthye te avokati , ku njohu dhe klientin e tij ,tregetarin Bllok dhe sherbysen e avokatit , Leni .

Gjat bisedave meson se piktori Titoreli ka afinitet me gjyqtarin e procesit . Bashkepunimi me Titorellin eshte sa komik , aq dhe tragjik , duke pasur parasysh , humbjen e kohes . Momenti i njohjes dhe vazhdimesia e bisedave me piktorin , perbejne nje akt akuze te rende , per sistemin e drejtesise se kohes . Titorelli dhe jeta e tij private , jane thjesht sarkazma e sistemit shoqeror te guberrnes .

Jeta e K-se eshte e mbushur vetem me problemet e procesit dhe kjo do te ndothte me c’do njeri normal , por per K-ne procesi u kthye ne makth dhe ai , mendonte se te gjithe njerzit bisedonin , per kete proces tragjik , qe kishte pllakosur nepunesin e ndershem te bankes . Njerzit , qe besohej se kishin lidhje me procesin , nuk i tregonin ndonje zgjidhje efektive . Ne keto kushte , K-ja , si qender e ketij cikloni , nuk shifte asnje mundesi reale , si ta shtynte perpara procesin , qe i kecenonte jeten. Puna e bankes e dergoi , si perkthys ne katedrale , ku prifti ju prezantua si kapelan i burgut dhe i spjegoi me hollesi , se nuk shpetonte nga procesi .

Sic shifet njerzit e thjeshte , jane te ekspozuar teresisht , nga nje drejtesi inekziste , per misjonin e saj . E ashtuquajtura drejtesi , ka rreshqitur nga misioni i saj i pa varur dhe human . Ka pas rene ne batakun e korrupsionit dhe te antiligjit . Romani” Procesi” shtrihet ne nje teren te gjere pershkrimi letrar dhe observimi i kritikes therese , por ne heshtje . Autori nuk bertet dhe as gjejme elemente , qe te na bejne te trishtohemi Ne si lexus, grumbullojme fakte te nje drejtesie pa bosht kurrizor .

Drejtesia eshte , pa pika orjentimi dhe e vendosur ne zyra , qe kurre nuk te shkon mendja , se aty vendoset fati i njerzve , qe edhe kur te gabojne dhe te procedohen , kane mundesi korrektimi . Kontravajtesi , vendimin gjyqesor nuk duhet ta shofi si fatalitet , po diku , pertej atij vendimi , lipset te shofi nje perspektive qe shoqeria e ruan , per sejcilin , qe gabon . Gabimet jane provizore , por jo per kete drejtesi , qe eshhte instaluar , ne terenin , qe rrok , Kafka , ne “Procesin “ e tij me baze filozofike . Ligjet e shtremberta , deformojne karakteret e njerzve , qe kerkojne rruge te terthota , per t’i shpetuar denimeve te fallsifikuara . Tipik eshte qytetari , Zhozef K.

Vete Zoti K , eshte ligjesi skolastike . K, nuk eshte i afte te influencoje te drejtesia e kalbur dhe as perkrahesit e tij miqesore , ushqejne pa aftesine , per ta cuar procesin gjyqesor perpara . Ne se gjyqi eshte i pa ndreqshem , zoti K e ben dhe me te pa ndreqshem . K-ja nuk eshte vetem , pas tij jane rreshtuar fatkeqe te tjere , qe gdhihen dhe ngrysen , ne dyert e gjyqesorit , per te njejtat probleme . Drejtesia dhe K-ja , perbejne absurdin , qe ndeshim ne jete dhe asnjeri nuk influencon tek tjetri , per te krijuarr shanse te sukseit . Kemi nje gjendje statike , qe lexusi ndjen dhembje . Avokatet , qe presupozohet te jene shtylla , qe mbron ligjin dhe e nxjerrin te akuzuarin , ne pozicionin e te berit pale kundershtare ligjore , me autorititiin shteteror te akuzes . Avokatet , nga krahu i hekurt i ligjit , kthehen ne avokate qoshesh , ose inferiore te akuzes , qe perfaqeson shtetin .

Ne kete katrahure , nderhyn indirekt edhe shkrimtari . Ky nuk eshte sodites i thjeshte i ketij absurdi , por merr pjese indirekt , per te thyer barrierat , qe gjenden ne rrugen e gjate te perfeksionimit te ligjesise , qe rregullon marrdhenie shoqerore . Per kete prob