Fjala e Lirë: VERDIKTI U DHA!

Verdikti u dha. Dhe bashkë me të, sot mbi Kosovë ra një heshtje e rëndë, nga ato heshtje që nuk janë mungesë fjalësh, por tepricë dhimbjeje. Gjykata Speciale në Hagë shpalli sot vendimin ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit. Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burg, Veseli me 18 dhe Selimi me 13 vjet, ndërsa të katër u shpallën të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit. Vendimi është i shkallës së parë dhe procesi ligjor nuk mbaron këtu. Por përtej numrave të viteve të burgut, sot mbetet një pyetje shumë më e madhe: çfarë historie do të mbetet në kujtesën e Evropës për luftën e Kosovës?

Unë nuk mund ta shoh këtë ditë vetëm si një faqe procedurale të një gjykimi. E shoh edhe përmes kujtesës së një populli që kaloi nëpër zjarr, dëbim, masakra, varre dhe eksod. Lufta e Kosovës nuk filloi në Hagë. As nuk mund të përkufizohet vetëm nga një dosje gjyqësore. Sepse historia e Kosovës është më e gjatë se një aktakuzë dhe më e thellë se një verdikt. UÇK-ja nuk lindi në boshllëk. Ajo u shfaq në një kohë kur përplasja mes forcave serbe dhe shqiptarëve të Kosovës kishte arritur në një pikë tragjike, dhe kur ndërhyrja e NATO-s në vitin 1999 e ndryshoi rrjedhën e konfliktit. Kjo është pjesë e historisë së dokumentuar të Kosovës. Por po aq e vërtetë është se gjykata sot gjykoi përgjegjësinë individuale të të akuzuarve për krimet e provuara në proces, jo ligjshmërinë e aspiratës së shqiptarëve të Kosovës për liri dhe as vetë ekzistencën historike të UÇK-së. Dhe këtu qëndron dallimi që nuk duhet ta humbim. Një individ mund të gjykohet. Një popull nuk mund të gjykohet për lirinë e tij. Asnjë verdikt nuk mund ta fshijë historinë e Kosovës. Asnjë dënim nuk mund t'ua heqë shqiptarëve kujtesën e atyre që ranë. Asnjë sallë gjyqi nuk mund ta kthejë mbrapsht kohën për familjet që humbën njerëzit e tyre.

Por asnjë dhimbje nuk duhet të na bëjë të harrojmë se drejtësia duhet të jetë e njëjtë për të gjithë. Krimet ndaj civilëve, pavarësisht se kush i ka kryer, duhet të hetohen dhe të gjykohen. Po kështu, krimet e kryera ndaj shqiptarëve të Kosovës duhet të mbeten pjesë qendrore e kujtesës dhe e kërkimit për drejtësi.

Kosova nuk ka nevojë ta mbrojë historinë e saj duke mohuar dhimbjen e tjetrit. Ajo duhet ta mbrojë duke mos lejuar që dhimbja e saj të fshihet, relativizohet apo të mbetet pa emër.

Dhe Shqipëria, përballë kësaj dite, nuk duhet të mjaftohet me deklarata emocionale. Ajo duhet të bëjë atë që i takon një shteti: të mbështesë dokumentimin historik, drejtësinë për viktimat, kujtesën e krimeve të luftës dhe çdo nismë institucionale që synon të ndriçojë të vërtetën.

Nëse kërkohet një rezolutë për krimet e kryera në Kosovë gjatë luftës, ajo duhet të ndërtohet mbi prova, dokumente, dëshmi dhe standarde juridike të qarta. Sepse kujtesa kombëtare bëhet më e fortë kur mbështetet mbi të vërtetën e dokumentuar. Kosova e ka fituar lirinë e saj në një histori shumë më të gjatë se verdikti i sotëm. Dhe atë histori askush nuk mund ta burgosë. As Hagë, as politikë, as harresë.