Fjala e Lirë: Kur kujtojmë Abdi Baletën…

Si sot, 85 vjet më parë, më 18 prill 1941, në fshatin Gur i Bardhë të Matit, lindi Abdi Baleta, një nga figurat më të veçanta dhe më të debatueshme të mendimit politik shqiptar në gjysmën e dytë të shekullit XX dhe në tranzicionin e vështirë të viteve ’90. Të kujtosh Abdi Baletën nuk do të thotë thjesht të rikthesh në vëmendje një emër apo një biografi, por të ndalesh përballë një profili intelektual që u përpoq të mbante një vijë të qartë ideologjike në një kohë kur shumëçka lëkundej, rrëzohej apo ndërtohej mbi pasiguri. Ai i përkiste asaj shtrese mendimtarësh që nuk e panë politikën vetëm si praktikë pushteti, por si përballje idesh, si artikulim bindjesh dhe si përpjekje për të ndërtuar një bosht orientues për shoqërinë shqiptare.

Në diskursin publik shqiptar, Baleta mbetet një figurë që kërkon lexim të kujdesshëm. Për disa, ai ishte një zë i fortë i një mendimi të qëndrueshëm ideologjik; për të tjerë, një përfaqësues i një qasjeje që nuk mundi të pajtohej me dinamikat e reja të kohës. Por pikërisht këtu qëndron edhe pesha e tij: në faktin se ai nuk u tret lehtë në rrjedhën e kompromisit, por mbeti i lidhur me bindjet e veta, duke i artikuluar ato pa ekuivok.

Në një periudhë kur ideologjitë shpesh u trajtuan si barrë e së shkuarës, Abdi Baleta u përpoq të dëshmonte se mendimi ideologjik, në thelb, është një formë e përgjegjësisë intelektuale ndaj shoqërisë. Ai nuk e pa identitetin politik si diçka të përkohshme, por si një strukturë të thellë që formëson mënyrën se si një komb e kupton veten dhe të ardhmen e tij. Prandaj, kur themi se “Abdiu është figura politike më afër vlerësimit ideolog për shqiptarët”, kjo nuk duhet marrë si një pohim absolut, por si një nxitje për reflektim: për të kuptuar rolin që luajnë figurat me profil të qartë ideor në ndërtimin e një kulture politike më të ndërgjegjshme.

Sot, në këtë përvjetor të lindjes së tij, kujtesa për Abdi Baletën mbetet një ftesë për të rikthyer në vëmendje rëndësinë e mendimit, të debatit dhe të integritetit në jetën publike. Sepse përtej kohëve dhe sistemeve, ajo që mbetet është pikërisht aftësia për të menduar ndryshe, për të mbrojtur bindjet dhe për të lënë gjurmë në ndërgjegjen e një shoqërie.