Fjala e Lirë: Gëzuar ditëlindjen Pëllumb Kulla!

Më 10 janar, letërsia, teatri dhe humori shqiptar nderojnë një nga figurat e tyre më përfaqësuese, Pëllumb Kullën. Ky autor, regjisor, dramaturg, satirist, pedagog, diplomat dhe intelektual i angazhuar, i lindur në Zëmblak më 1940 merre pjesë dhe nga urimi i Fjala e Lirë në Britani të Madhe. Jeta dhe vepra e tij përbëjnë një kapitull të veçantë të kulturës shqiptare, ku arti, etika qytetare dhe historia kombëtare ndërthuren me një ndjeshmëri të rrallë krijuese. Krijimtaria e Kullës është “ndryshe” sepse humori i tij nuk është as stoli e lehtë, as arratisje nga realiteti, por formë e lartë e së vërtetës artistike. Në komeditë, dramat, skeçet, romanet dhe esetë e tij, kalvari i gjatë i diktaturës komuniste pasqyrohet me realizëm, ironi të mençur dhe guxim intelektual. Ai e shndërroi të qeshurën në akt qëndrese morale, në një mjet për të mbijetuar, për të kuptuar dhe për të mos harruar.

Si regjisor dhe drejtues i Estradës së Fierit, Pëllumb Kulla arriti majat e suksesit, duke krijuar një model arti skenik që mbetet referencë edhe sot. Mbi 300 skeçe, dhjetëra monologë e kuplete, komedi të plota dhe drama të vlerësuara kombëtarisht, dëshmojnë një prodhimtari të jashtëzakonshme, të mbështetur në mjeshtërinë e fjalës dhe njohjen e thellë të natyrës njerëzore. Vëllimet “Teatri, kjo lojë magjepsëse” janë një arkiv i çmuar i kësaj trashëgimie.

Vlerësimet kritike për Pëllumb Kullën theksojnë pikërisht këtë dimension: Kulla është shkrimtari që e ngre humorin në kategori estetike dhe filozofike, duke e shpëtuar nga banaliteti dhe duke i dhënë peshë qytetare. Sipas tyre, ironia e tij është e kthjellët, e mençur dhe e ndershme; ajo nuk tall për të fyer, por për të ndriçuar. Në këtë kuptim, Kulla është jo vetëm autor humori, por kronist i ndërgjegjes shqiptare, brenda dhe jashtë kufijve. Edhe veprimtaria e tij diplomatike në Bonn dhe në OKB, si dhe puna publicistike në krye të gazetës “Illyria” në Nju Jork, dëshmojnë një intelektual që e ka shërbyer kombin me dinjitet, duke e mbajtur artin dhe fjalën e lirë gjithmonë në qendër të misionit të tij. Në këtë ditë të shënuar, i urojmë Pëllumb Kullës shëndet, dritë mendimi dhe paqe shpirtërore. Vepra e tij mbetet një pasuri e çmuar e kulturës shqiptare – një dëshmi se humori i vërtetë është mençuri, kujtesë dhe liri.

Me të drejtë, në portretin e plotë njerëzor dhe artistik të Pëllumb Kullës nuk mund të mungojë Zonja e nderuar Xhuljeta Kulla, e cila ka qenë dhe mbetet bashkudhëtare e pandarë e jetës, e frymëzimit dhe e veprës së tij. Xhuljeta Kulla nuk është vetëm shoqja e jetës, por edhe bashkëudhëtare krijuese, një aktore që ka interpretuar me dinjitet dhe ndjeshmëri veprat e tij në skenat shqiptare, duke i dhënë trup, zë dhe shpirt fjalës së shkruar. Prania e saj në skenë ka qenë një vazhdim i natyrshëm i botës artistike të Kullës, ku fjala dramatike dhe humori i hollë marrin përmasë njerëzore, të besueshme dhe të ndjerë. Në shumë raste, siç kanë vënë në dukje edhe vëzhgues e kritikë të artit skenik, interpretimet e Xhuljetës kanë shërbyer jo vetëm si realizim artistik, por edhe si burim frymëzimi për autorin, duke krijuar një dialog të vazhdueshëm mes shkrimit dhe skenës, mes mendimit dhe ndjesisë. Ky binom krijues, i rrallë dhe i qëndrueshëm, ka prodhuar vepra që mbajnë brenda tyre harmoni artistike dhe ndershmëri njerëzore. Në jetën e tyre të përbashkët, brenda dhe jashtë atdheut, Xhuljeta Kulla ka qenë forcë mbështetëse, partnere intelektuale dhe shoqëruese besnike, duke e ndarë barrën dhe gëzimin e krijimit, të mërgimit, të përkushtimit ndaj artit dhe fjalës së lirë. Prandaj, urimi për Pëllumb Kullën në ditëlindjen e tij shtrihet natyrshëm edhe te Zonja Xhuljeta Kulla: dy emra të lidhur në jetë dhe në art, në frymëzim dhe në kujtesën e skenës shqiptare, si dëshmi se krijimtaria e madhe shpesh lind dhe rritet në bashkudhëtim.

Gëzuar ditëlindjen, Mjeshtër i Madh i fjalës, skenës dhe të qeshurës me mend!