Fjala e Lirë: Diksursi i dashurisë tek dy poezi të poetes Brunilda Zllami

Prof Dr Fatmir Terziu
Dec 19, 2025
5 min read

Diksursi i dashurisë tek dy poezi të poetes Brunilda Zllami

Në dy poezitë “Dikur ne u deshëm” dhe “Në heshtjen e pisët të mbytur nga lumi”, poetja Brunilda Zllami ndërton një diskurs dashurie intim, elegjiak dhe thellësisht subjektiv, ku ndjenja nuk shfaqet si përjetim i çastit, por si gjendje e vazhdueshme shpirtërore, e mbetur pezull mes kujtesës, mungesës dhe besnikërisë emocionale. Në një lexim më të vëmendshëm, vihet re se diskursi i dashurisë tek Brunilda Zllami ndërtohet mbi heshtjen po aq sa mbi fjalën. Ajo që nuk thuhet ka të njëjtën peshë emocionale me atë që artikulohet. Kjo është veçanërisht e dukshme në poezinë “Në heshtjen e pisët të mbytur nga lumi”, ku elipsat vizuale (…) krijojnë pauza mendimi, boshllëqe ku lexuesi ftohet të projektojë përvojën e vet emocionale. Dashuria, në këtë kontekst, nuk është rrëfim linear, por fragment kujtese dhe ndjesie.

Figura e “ti”-së dhe identiteti i subjektit lirik

Figura e “ti”-së mbetet e paemërtuar, pa tipare konkrete, duke marrë përmasat e një arketipi dashuror. Kjo e bën dashurinë universale, të çliruar nga individualiteti i ngushtë biografik. Subjekti lirik nuk e përshkruan të dashurin përmes pamjes apo veprimeve, por përmes efektit që ai ka në qenien e saj: ngrohtësi, jetë, kuptim, ringjallje. Në të dy poezitë, identiteti i “unë”-it ndërtohet në raport me tjetrin. Pa “ti”-në, mbetet vetmia; me të, lind jeta: “Kur para syve të mi u shfaqe ti / …Jetova për ty”. Ky vargëzim shpreh një ontologji dashurie, ku ekzistenca merr vlerë vetëm nëpërmjet lidhjes emocionale.

Te poezia “Dikur ne u deshëm”, dashuria artikulohet në kohën e shkuar, por pa u shuar kurrë. Përsëritja e fjalës “dikur” krijon një distancë kohore, por njëkohësisht edhe një afërsi emocionale: e shkuara nuk është e mbyllur, ajo vazhdon të jetojë në vetminë e së tashmes. Poetesha shmang patosin e tepruar dhe zgjedh një gjuhë të thjeshtë, pothuaj bisedore, ku forca qëndron te sinqeriteti dhe kthjelltësia e ndjenjës.

Dashuria paraqitet si përjashtuese: “në jetën time, i dashur, / s’do të ketë tjetër dashuri.” Këtu diskursi dashuror merr trajtën e një betimi të heshtur, ku mungesa e tjetrit shndërrohet në besnikëri ndaj vetmisë. Vetmia nuk është thjesht gjendje fizike, por një zgjedhje morale, një formë ruajtjeje e dashurisë së humbur.

Përjetim metafizik dhe ekzistencial, ciklike dhe jo lineare

Koha në poezinë e Zllamit nuk rrjedh drejt një fundi, por sillet rreth një qendre emocionale. “Dikur”-i nuk është thjesht e shkuar, por një kohë e përhershme e kujtesës, që bashkëjeton me të tashmen. Ndërsa në poezinë e dytë, e ardhmja projektohet si premtim: “Kur bota të shembet e të rilindë përsëri / …do jem aty”. Këtu dashuria merr dimension profetik dhe ajo mbijeton përtej shkatërrimit, përtej cikleve të jetës dhe botës.

Në poezinë “Në heshtjen e pisët të mbytur nga lumi”, diskursi i dashurisë zhvendoset nga kujtesa personale drejt një hapësire më të errët dhe simbolike. Heshtja, nata, lumi, errësira dhe “fustani i zi” i botës krijojnë një univers ku dashuria ekziston në tension me mëkatin, dhimbjen dhe shkatërrimin. Përsëritja e vargut “Mendova për ty” funksionon si refren emocional, duke e kthyer dashurinë në akt meditativ, thuajse ritual. Këtu dashuria nuk është më vetëm ndjenjë intime, por një formë qëndrimi përballë një bote të ftohtë e të vdekur shpirtërisht: “Në sytë e fjetur të Botës / …Që dhe në dasmën e saj vesh fustan të zi”. Në këtë imazh, bota humbet dimensionin e saj festues dhe dashuria shfaqet si e vetmja forcë që zgjon jetën dhe kuptimin. Subjekti lirik jeton për tjetrin, duke e ngritur dashurinë në nivel sakrifice dhe përkushtimi absolut.

Nga dashuria intime te dashuria universale

Errësira është një motiv i përhershëm, natë, heshtje, botë e fjetur, fustan i zi. Këto imazhe krijojnë një atmosferë të zymtë, ku dashuria shfaqet si kundërpesha morale dhe emocionale. Në këtë kontrast, dashuria nuk idealizohet si lumturi e lehtë, por si rezistencë shpirtërore. Në poezinë e parë, errësira është e brendshme (vetmia); në të dytën, ajo është kozmike (bota). Në të dy rastet, dashuria mbetet e vetmja dritë që nuk shuhet.

Të dy poezitë, ndonëse të ndryshme në tonalitet, bashkohen në një pikë thelbësore, dashuria te Brunilda Zllami nuk është kalimtare, as e varur nga prania fizike. Ajo mbijeton si kujtim, si mendim, si premtim dhe si qëndresë. Në poezinë e parë ajo ruhet në vetmi; në të dytën, ajo shndërrohet në dritë orientuese në errësirën e botës.

Diskursi i dashurisë, kështu, shfaqet i dyfishtë, njëherazi i brishtë dhe i pathyeshëm. Poetesha e sheh dashurinë jo si histori që mbaron, por si identitet shpirtëror që formëson ekzistencën e subjektit lirik.

Si një përmbledhje

Si një përmbledhje, le të themi se mjafton dhe me këto dy poezi, Brunilda Zllami krijon një poezi dashurie të qetë, por të thellë, ku fjala nuk kërkon zbukurime të tepruara, por ndjek ritmin e mendimit dhe të ndjenjës. Diskursi i dashurisë shfaqet si kujtesë e pashlyeshme dhe si akt besnikërie ndaj vetes dhe tjetrit, duke e bërë poezinë e saj një dëshmi të ndjeshmërisë femërore dhe të përjetësisë së ndjenjës njerëzore. Diskursi i dashurisë tek Brunilda Zllami është i qetë, por i thellë; i përmbajtur në formë, por i fuqishëm në përmbajtje.

Dashuria nuk shfaqet si pasion i zhurmshëm, por si përkushtim i heshtur, si besë emocionale dhe si mënyrë ekzistence. Poezitë e saj flasin për një dashuri që nuk kërkon kthim, por prani shpirtërore; që nuk varet nga koha, por nga kujtesa dhe besnikëria. Në këtë mënyrë, Brunilda Zllami i bashkohet traditës së poezisë lirike introspektive, duke i dhënë zë një ndjeshmërie femërore që e sheh dashurinë jo si episod, por si fat. (F. T.)

Brunilda Zllami: Dikur ne u deshëm

1. Dikur ne u deshëm

Dikur ne u deshëm,

pak a shumë s’e di.

Dikur ishim bashkë,

vetëm unë dhe ti

Asgjë tjetër s’ekzistonte

veç i ëmbli përqafim,

trupi yt, që më ngrohte

butësisht gjer në amshim

Dikur ne u deshëm,

shumë a pak s’e di,