Fejzulla BERISHA: Kosova përballë aktgjykimit të Hagës

Kosova përballë aktgjykimit të Hagës: nga heshtja te reagimi shtetëror

Pas vendimit ndaj krerëve të UÇK-së, Prishtina duhet të veprojë me maturi, diplomaci dhe argumente juridike në mbrojtje të së vërtetës historike dhe interesit shtetëror të Kosovës

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Kosova nuk duhet të lejojë që interpretimi i aktgjykimit të përcaktohet vetëm nga aktorë të tjerë politikë. Nëse Republika e Kosovës nuk e shpjegon vetë pozicionin e saj, të tjerët do ta interpretojnë atë sipas interesave dhe këndvështrimeve të tyre.

Serbia nuk duhet të përcaktojë narrativën ndërkombëtare

Një nga sfidat kryesore diplomatike pas aktgjykimit është mënyra se si ai do të interpretohet në arenën ndërkombëtare.

Pikërisht në këtë drejtim kërkohet një diplomaci e kujdesshme, e argumentuar dhe e koordinuar.

Kosova nuk duhet të përfshihet në një përplasje retorike me Serbinë. Ajo duhet të paraqesë faktet, dokumentet dhe dallimet juridike, duke shmangur gjuhën konfrontuese dhe deklaratat që mund të dëmtojnë pozitën e saj ndërkombëtare.

Çdo përpjekje për ta përdorur aktgjykimin si argument se lufta e UÇK-së ose aspirata e popullit të Kosovës për çlirim dhe pavarësi ishte e paligjshme duhet të kundërshtohet me argumente juridike dhe historike. Kjo duhet të bëhet duke u mbështetur në faktin se vetë gjykata ka deklaruar se legjitimiteti i luftës dhe qëllimi i pavarësisë nuk kanë qenë objekt i këtij gjykimi.

Ky duhet të jetë një nga parimet themelore të komunikimit diplomatik të Kosovës: pa zemërim, pa kërcënime dhe pa retorikë përshkallëzuese, por me fakte, argumente dhe përgjegjësi institucionale.

Drejtësia dhe historia nuk duhet të përzihen

Kosova përballet me një detyrë të ndërlikuar: të respektojë drejtësinë dhe, njëkohësisht, të mbrojë historinë e saj.

Këto dy dimensione nuk janë domosdoshmërisht në kundërshtim.

Një shtet demokratik mund të respektojë një vendim gjyqësor dhe, në të njëjtën kohë, të vazhdojë ta shpjegojë historinë e vet politike.

Mund të respektojë viktimat dhe njëkohësisht të mbrojë të drejtën e popullit të Kosovës për liri.

Mund të pranojë se përgjegjësia penale është individuale dhe, njëkohësisht, të ruajë dallimin ndërmjet veprimeve kriminale të individëve dhe qëllimit politik të një lufte.

Pikërisht për këtë arsye, diplomacia duhet të jetë e matur dhe e përgjegjshme.

Kosova nuk ka nevojë për mohimin e drejtësisë. Ajo ka nevojë për një interpretim të drejtë, të plotë dhe institucional të zhvillimeve.

Aktgjykimi nuk duhet të shndërrohet në krizë shtetërore

Një rrezik tjetër është që aktgjykimi ndaj figurave të rëndësishme të luftës të perceptohet si goditje ndaj vetë shtetit të Kosovës.

Kjo nuk duhet të ndodhë.

Republika e Kosovës është më e madhe se çdo individ, parti apo institucion i veçantë. Ajo është më e madhe edhe se çdo proces gjyqësor.

Për këtë arsye, institucionet e shtetit duhet të vazhdojnë të funksionojnë normalisht. Diplomacia duhet të vijojë aktivitetin e saj. Procesi i integrimit evropian dhe euroatlantik duhet të vazhdojë. Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe me aleatët evropianë duhet të ruhen dhe të forcohen.

Kjo është përgjegjësi shtetërore dhe institucionale.

Kosova duhet të komunikojë me aleatët, jo vetëm të reagojë

Në një situatë të tillë, diplomacia kosovare duhet të zhvillojë komunikim të drejtpërdrejtë, të rregullt dhe të koordinuar me partnerët strategjikë.

Duhet të intensifikohen kontaktet me qeveritë, parlamentet, institucionet evropiane, organizatat ndërkombëtare, qendrat akademike dhe mediat serioze ndërkombëtare.

Megjithatë, ky komunikim duhet të jetë i matur dhe në përputhje me parimet e shtetit të së drejtës.

Kosova nuk duhet t’u kërkojë partnerëve ndërhyrje në një proces gjyqësor. Ajo duhet t’ua shpjegojë shqetësimet e veta politike, juridike dhe shoqërore, duke respektuar pavarësinë e gjykatave dhe integritetin e proceseve gjyqësore.

Një diplomaci shtetërore nuk duhet të kërkojë trajtim të privilegjuar. Ajo duhet të kërkojë mirëkuptim, sqarim dhe trajtim të drejtë të çështjeve që prekin interesat e Republikës së Kosovës.

Apeli është pjesë e procesit juridik

Në këtë fazë duhet të mbahet parasysh një parim themelor: aktgjykimi i shkallës së parë nuk e përmbyll domosdoshmërisht procesin gjyqësor.

Të dënuarit kanë të drejtë ankese dhe kjo e drejtë duhet të respektohet në përputhje me procedurat përkatëse.

Për këtë arsye, institucionet e Kosovës duhet të shmangin deklarimet përfundimtare mbi fajësinë ose pafajësinë përtej asaj që ka përcaktuar gjykata në këtë fazë të procesit.

Procedura e apelit duhet t’u lihet avokatëve dhe organeve kompetente gjyqësore. Ndërsa shteti duhet të përqendrohet në përgjegjësitë e veta: ruajtjen e stabilitetit, komunikimin ndërkombëtar, funksionimin institucional dhe mbrojtjen e interesave të Republikës së Kosovës.

UÇK-ja dhe shteti i Kosovës

Në debatin publik duhet të bëhet një dallim i rëndësishëm.

UÇK-ja ishte pjesë e historisë së luftës së Kosovës.

Republika e Kosovës është rezultat i një procesi më të gjerë historik, politik, juridik dhe ndërkombëtar, i cili përfshiu rezistencën e popullit të Kosovës, luftën, ndërhyrjen e NATO-s, administrimin ndërkombëtar dhe procesin politik që çoi në shpalljen e pavarësisë.

Prandaj, çdo përpjekje për ta barazuar një vendim penal ndaj individëve me mohimin e ekzistencës së shtetit të Kosovës duhet të trajtohet me kujdes dhe përgjegjësi.

Edhe vetë gjykata ka bërë dallimin ndërmjet përgjegjësisë penale të të akuzuarve dhe qëllimit politik të luftës së UÇK-së.

Ky dallim duhet të jetë pjesë e qartë e argumentimit diplomatik të Prishtinës.

Diplomacia e Kosovës duhet të kalojë nga mbrojtja te iniciativa

Kjo situatë duhet të shërbejë si një mundësi për rishikimin dhe forcimin e diplomacisë së Kosovës.

Nuk mjafton që Kosova të reagojë ndaj deklaratave të Beogradit. Nuk mjafton të reagojë pas çdo deklarate të një zyrtari ndërkombëtar. Po ashtu, nuk mjafton që diplomacia të aktivizohet vetëm pasi të shfaqet një krizë.

Kosova duhet të ndërtojë një diplomaci parandaluese dhe proaktive.

Për këtë qëllim, nevojiten: materiale juridike të përgatitura në disa gjuhë; ekipe ekspertësh për analizimin e dokumenteve dhe zhvillimeve ndërkombëtare;komunikim i rregullt me ambasadat e shteteve mike; një strategji e qartë e komunikimit publik ndërkombëtar;diplomaci parlamentare, akademike dhe publike; dhe koordinim më i mirë ndërmjet institucioneve të Republikës së Kosovës.

Vetëm në këtë mënyrë mund të ndërtohet një politikë e jashtme e qëndrueshme, e cila nuk varet nga zhvillimet e momentit.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, qetësia është forcë institucionale

Kosova duhet ta kuptojë se një moment i rëndë politik nuk kërkon domosdoshmërisht deklarata të ashpra.

Në diplomaci, qetësia është pjesë e forcës së shtetit.

Institucionet duhet të komunikojnë me gjuhë të matur, të respektojnë gjykatat dhe të mbrojnë interesat e Republikës. Interpretimet e pasakta duhet të kundërshtohen, por kjo duhet të bëhet përmes argumenteve, dokumenteve dhe kanaleve të përshtatshme diplomatike.

Kjo është mënyra përmes së cilës ndërtohet dhe ruhet kredibiliteti ndërkombëtar.

16 shtatori duhet të shndërrohet në pikë kthese diplomatike

Aktgjykimi i Hagës nuk duhet të shënojë fundin e diplomacisë së Kosovës. Përkundrazi, ai duhet të shërbejë si një moment për rishikimin dhe forcimin e saj.

Kosova duhet të nxjerrë mësime, të forcojë diplomacinë juridike, të intensifikojë komunikimin me aleatët, të rrisë praninë në institucionet ndërkombëtare dhe të investojë në ekspertizën ndërkombëtare.

Ajo duhet të dokumentojë historinë e vet dhe ta komunikojë atë në mënyrë profesionale me opinionin publik ndërkombëtar.

Mbi të gjitha, Republika e Kosovës duhet të veprojë si një shtet sovran dhe i përgjegjshëm në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Sepse në momentet e vështira matet pjekuria e një shteti.

Kosova sot ka nevojë për më shumë shtet dhe më shumë diplomaci, jo për më shumë emocion.

Aktgjykimi i Hagës duhet të trajtohet përmes të gjitha kanaleve të ligjshme: juridike, institucionale, diplomatike dhe politike.

Procesi gjyqësor duhet të vijojë sipas rregullave të përcaktuara. Procedura e apelit duhet të zhvillohet nga mbrojtja dhe organet kompetente. Ndërsa Republika e Kosovës duhet të përmbushë përgjegjësitë që i takojnë një shteti: të mbrojë interesat e veta, të ruajë marrëdhëniet me aleatët, të shpjegojë pozicionin e saj dhe të mos lejojë që historia e Kosovës të interpretohet vetëm nga të tjerët.

Kosova nuk duhet të izolohet diplomatikisht, të mbyllet në emocion apo ta shndërrojë këtë moment në konflikt me partnerët ndërkombëtarë.

Ajo duhet të veprojë me qetësi, dinjitet dhe argumente.

Pas Hagës, Kosova duhet të kalojë nga reagimi te iniciativa, nga deklarata te diplomacia dhe nga emocioni te shtetësia.

Kjo është përgjegjësia e Republikës së Kosovës në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Dhe pikërisht në këtë drejtim duhet të dëgjohet zëri i shtetit.