Fatmir Terziu: Zi prurësi

Zi prurësi

Asnjëherë në prag të ndonjë provimi nuk i kishin thënë kaq shumë “Kujdes!”, sa atë fillim shtatori kur do të nisej për në konkursin e shkollës së arteve. Fjala “kujdes” i jehonte në kokë si një zile e hollë që nuk pushonte, si një paralajmërim i paqartë për diçka që ende nuk kishte marrë formë. E megjithatë, ai nuk kishte frikë nga provimi. Frika e tij ishte tjetërkund, në thellësi të një bote që ai vetë e kishte krijuar me laps e bojë. Prej vitesh ai ishte një nga sprovuesit e të atit, një djalë që kërkonte të shihte përtej së dukshmes. I ati, një burrë i heshtur që mbante në shpirt pluhurin e zyrave të dikurshme, e shikonte shpesh me një ndjenjë që ishte diku mes krenarisë dhe ankthit. Kishte kaluar vite të vështira mes Dosjeve të Mëdha, mes emrave të fshirë e të rikthyer, mes kujtimeve që nuk duheshin kujtuar. Dhe tani, i biri kërkonte të pikturonte.

- Mos i bëj gjërat të rënda, - i kishte thënë një mbrëmje i ati, pa e parë në sy. - Arti duhet të të çlirojë, jo të të mbysë.

Ai nuk ishte përgjigjur. Si mund të shpjegonte se për të, arti ishte pikërisht ajo që nuk e linte të merrte frymë lirshëm? Ai pikturonte dyer dhe dritare. Por ato nuk ishin dyer për të hyrë, as dritare për të parë jashtë. Ishin si plagë të hapura në një mur të padukshëm. Dhe brenda tyre shfaqeshin figura të çmendura, fytyra të shtrembëruara, sy që shikonin nga brenda, duar që kërkonin të dilnin jashtë kanavacës.

- Pse gjithmonë kaq errët? - e kishte pyetur nëna një ditë, duke mbajtur një nga vizatimet në dorë.

- Sepse drita nuk është gjithmonë e pastër, - ishte përgjigjur ai qetë.

Nëna ishte hutuar. Nuk dinte ç’të thoshte. Për të, djali i saj ishte ende ai fëmija që dikur vizatonte diellin me rreze të gjata dhe shtëpi me çati të kuqe. Tani ai vizatonte diçka tjetër. Diçka që ajo nuk e kuptonte. Të tjerët e shihnin talent. Mësuesit tundnin kokën me miratim. Shokët e shikonin me një lloj distance, si të ishte pak më shumë se ata. Por askush nuk e pyeste pse figurat e tij dukeshin sikur sillnin një lajm të keq. Ai e dinte përgjigjen. Por nuk e thoshte.

Ditën e konkursit, qyteti dukej i qetë. Një qetësi që ai nuk e besonte. Ecte me dosjen në dorë, ndërsa fjala “kujdes” vazhdonte ta ndiqte si një hije. Në sallën e konkursit, gjithçka ishte e bardhë. Tavolina, muret, dritat. Një bardhësi që për të ishte më e frikshme se çdo errësirë.

- Je gati? - e pyeti një djalë pranë tij.

- Gjithmonë, - u përgjigj ai, pa e kthyer kokën.

Kur filloi të vizatonte, dora e tij nuk hezitoi. Nuk kishte asnjë dyshim. Nga letra filloi të merrte formë një krijesë. Një përbindësh, një kuçedër me shumë sy, me gojë që hapeshin në drejtime të ndryshme, me një trup që dukej sikur përbëhej nga copëza historie të thyera. Ai nuk e kishte menduar më parë atë figurë. Ajo thjesht erdhi. Kur mbaroi, ndjeu një qetësi të çuditshme. Si pas një rrëmuje të madhe që kishte kaluar nëpër të. Juria u afrua. Fillimisht heshtën. Pastaj njëri prej tyre u përkul pak më shumë mbi vizatim.

- Çfarë është kjo? - pyeti ai me një zë që përpiqej të ishte neutral.

- Ajo që nuk ikën, - u përgjigj ai.

- Kjo është… e frikshme, - tha një tjetër.

- Është e vërtetë, - shtoi ai.

Ata u panë mes tyre. Nuk ishte thjesht një vizatim. Ishte diçka që nuk mund të kategorizohej lehtë. Nuk ishte vetëm talent. Ishte një lloj dëshmie.

- Kush të ka mësuar kështu? - erdhi pyetja tjetër.

Ai ngriti supet lehtë.

- Askush. Ose ndoshta të gjithë.

Në fund, ai fitoi konkursin. Por duartrokitjet nuk i dëgjoi si të tjerët. Ato i dukeshin të largëta, si të vinin nga një vend tjetër. Ai e dinte se ajo që kishte sjellë nuk ishte thjesht një vepër arti. Ishte një paralajmërim. Kur u kthye në shtëpi, i ati e priti në derë.

- Si shkoi?

- Fitova.

I ati buzëqeshi lehtë, por sytë i mbetën të rëndë.

- Çfarë vizatove?

Ai heshti për një çast.

- Të vërtetën, - tha më në fund.

I ati nuk pyeti më. Dukej sikur e kuptonte. Atë natë, djali nuk fjeti. Qëndroi përpara një dere të vjetër që kishte pikturuar vite më parë. E shikonte gjatë, sikur priste që ajo të hapej. Dhe për një moment, iu duk se nga brenda vinte një zë.

- Ti nuk je vetëm piktor, - i tha zëri. - Ti je ai që e sjell. Ai u drodh.

- Çfarë sjell?

Heshtje. Pastaj një pëshpërimë e ftohtë:

- Zi.

Në ditët që pasuan, kur emri i tij nisi të përmendej kudo, ai bëri një veprim që askush nuk do ta kuptonte, e mori letrën me kuçedrën e pikturuar prej tij dhe, në një çast të papritur, e grisi në copa të vogla dhe i gëlltiti. Ishte një akt i dëshpëruar, por edhe një lloj fshehjeje instinktive, sikur donte ta zhdukte atë figurë nga sytë e të atit dhe nga vetë bota. Por si në mitin e Hermesit, që nuk ishte thjesht lajmëtar, por edhe bartës i të fshehtave, udhërrëfyes i shpirtrave dhe mashtrues i hollë, edhe ai pa dashje u bë bartës i asaj që kishte dashur të zhdukte. Letra nuk u tret, ajo u bë pjesë e tij.

Dhe ashtu si Hermes mbante në duar kaduceun, shenjën e një ekuilibri të rrezikshëm mes jetës dhe vdekjes, mes të dukshmes dhe të padukshmes, edhe ai nisi të ndiente një dyzim të brendshëm. Sa më shumë ngjitej në shkallët e suksesit, aq më shumë ndjente se brenda tij po lëvizte ajo krijesë, si një mesazh i pashprehur që kërkonte dalje. Njerëzit e shikonin si talentin që do të përfaqësonte një brez të ri, por ai e dinte se nuk ishte vetëm përfaqësues, ishte një përcjellës. Një lajmëtar i një të vërtete që nuk donte të dëgjohej. Dhe çdo vepër e re që krijonte mbante në vete një jehonë të asaj kuçedre të gëlltitur.

Kur më në fund iu dha rasti të quhej “i pari i vendit”, ai e ndjeu se nuk ishte një kurorëzim, por një peshë. Si Hermes që lëvizte lirshëm mes botëve, por nuk i përkiste plotësisht asnjërës, edhe ai nuk i përkiste më vetes. I ati e shihte me një krenari të përmbajtur, pa e ditur se djali i tij kishte fshehur brenda vetes një figurë që tashmë e drejtonte. Dhe në netët e gjata, kur heshtja bëhej më e dendur, ai e ndiente qartë, nuk ishte më ai që krijonte figurat, ishte figura që e përdorte atë për t’u shfaqur. Një zi-prurës i heshtur, që nuk sillte vetëm art, por një lajm që askush nuk ishte gati ta pranonte.