Fatmir Terziu: TULIPANI I SURROJT

TULIPANI I SURROJT

Gjithnjë e më shpesh na duket bota si një vend i lëvizshëm, ku gjithçka shkon e vjen, ku njeriu nuk qëndron dot gjatë në një pikë, por endet mes kujtesës dhe harrimit. Një fillim i shpërndarë, ku një nisje është dhe një përfundim pa nisje, dhe ku një fillesë është një bitisje pa shpresë, ku secili mban në dorë një copë ëndërr, një farë, një shpresë, dhe shpesh e lë pas dore pa e kuptuar, se dikush, Zoti ta pati dhuruar dhe ti nuk ke qenë në gjendje për ta mbrojtur e për ta riprodhuar.

Në verilindje të Shqipërisë, në një hapësirë të vogël që mezi lexohet në hartë, në Surroj, jeton ende një nga këto shpresa të brishta, Tulipani i Surrojt. Një lule e rrallë, e heshtur, që nuk kërkon shumë nga jeta, vetëm pak tokë të paprekur, pak dritë, dhe një qetësi që sot duket si luks. Thuhet se dikur, në ato anë, pranvera vinte butë, pa zhurmë. Nuk shpërthente, por çelte ngadalë, si një frymëmarrje e tokës. Dhe bashkë me të, mes gurëve dhe barit të egër, shfaqej tulipani i rrallë, i kuq si një kujtesë e pastër.

Njerëzit e fshatit nuk i jepnin emra të mëdhenj. Për ta ishte thjesht “lulja e tokës sonë”. Dhe pikërisht sepse ishte e rrallë, e trajtonin si diçka që nuk i përket njeriut të zotërojë, por vetëm ta shikojë. Fëmijët rriteshin me këtë ndalesë të heshtur: mos e prek. Mos e këput. Mos e prish. Ishte një ligj i padukshëm, një marrëveshje e vjetër mes njeriut dhe tokës. Por me kohën, marrëveshjet e heshtura janë të parat që harrohen.

Sot mbi atë tokë kalojnë gjurmë të tjera. Hapet dhe mbyllet toka nga ndërhyrje që nuk pyesin për rrënjë. Kullotja e tepërt, shkatërrimi i habitatit, dhe ndonjëherë edhe minierat, e ngushtojnë gjithnjë e më shumë hapësirën e kësaj luleje të brishtë.

Dhe tulipani? Ai vazhdon të çelë, por gjithnjë e më rrallë, si një zë që dëgjohet vetëm kur bota hesht për pak sekonda. Zona ku jeton është aq e vogël sa mund të zhduket pa zhurmë, pa lajm, pa dëshmi, vetëm me një ndryshim të vogël në tokë. Nuk është vetëm ai që rrezikon të humbasë. Bota ka parë më parë lulëzime që nuk u kthyen më.

Në një ishull të largët jetonte dikur Ulliri i Shën Helenës, një bimë e rrallë me lule të vogla rozë, që dukej sikur mbante në vetvete një ishull të tërë. U zhduk në natyrë në vitin 1994, dhe pak vite më vonë u shua edhe kujtimi i saj i gjallë. Askush nuk e dëgjoi ikjen e saj, pra të lules së quajtur Ulliri i Shën Helenës, se rrjetet sociale janë zënë më shumë me shën Helenat e lakuriqta, apo mediat me të tjera ngjasi. Vetë natyra nuk bërtet kur humbet.

Vjollca e Qarë (Viola cryana), Një lule e vogël, vjollcë e çelët e gjetur në Francë, u zhduk në vitet 1950 për shkak të mbledhjes së tepërt nga botanistët dhe nxjerrjes së gurit gëlqeror; Silfiumi, një lule e lashtë e verdhë si margarita nga Kirena (Libia e sotme), e përdorur nga Romakët për ilaç dhe ushqim. Thuhet se është parë për herë të fundit në shekullin e 1-rë pas Krishtit dhe konsiderohet plotësisht e zhdukur; Ujëvarat e Ohajos (Orbexilum stipulatum), e regjistruar për herë të fundit rreth vitit 1812 pranë Ujëvarave të Ohajos në Kentucky, kjo lule blu u zhduk pasi habitati i saj u përmbyt nga një digë;vLulja e Byrekut të Havait (Achyranthes atollensis), një kaçube me lule të bukura vjollcë që ishte vendase në ishujt Havai. U zhduk pas shkatërrimit të habitatit nga aktiviteti i shtuar njerëzor në vitet 1960, po kështu dhe shkurreja e Konit Wynberg (Leucadendron grandiflorum), një bimë e Afrikës së Jugut me petale të bardha, të ngjashme me margaritat. U shkatërrua nga krijimi i vreshtave në vitet 1800. ashtu sikurse natyra pra që nuk bërtet edhe njeriu hesht, ose nuk ka guxim dhe nuk flet…

Pra, duket sikur njeriu ka një prirje të çuditshme, kërkon humbjen e vetvetes, humbjes e dhuratave dhe vetë bukurive të jetës kudo, por shpesh i shkel aty kur i ka përpara. Kërkon natyrë të paprekur, por nuk e lë të paprekur atë që ekziston. Në këtë përfytyrim të sotëm, secili kërkon pa e ditur se çfarë, në fakt kërkon kur ka humbur të gjitha, një parajsë, një natyrë, një virgjëri, një tokë të pastër ku gjithçka nis nga e para, kur ndërkohë, territoret e vogla që e mbajnë këtë origjinë po zbehen ngadalë.

Në Surroj, ndoshta këtë pranverë, një tulipan do të hapet sërish mes gurëve. I vetëm, por i njëjtë me vetveten. I bukur, por i pambrojtur. Dikush mund të kalojë pranë tij. Mund të ndalet për një çast. Dhe në atë çast të shkurtër, ndoshta do të kuptojë se nuk është thjesht një lule. Është një kujtesë e gjallë. Se ajo që kërkuam, kërkojmë dhe do të kërkojmë, nuk është një fillesë që e kërkojmë larg, por ajo që e kemi pasur në prag, aq afër, dhe aq shumë pranë, por e kemi abandonuar e kemi lënë në vetmi, zhdukje e mënjanë. Është një fillesë që ekziston vetëm për sa kohë dimë ta mbrojmë.