Fatmir Terziu: SYZET E EKLIPSIT

SYZET E EKLIPSIT

Mirëmëngjes.

Sot është dita e një eklipsi diellor që pritet të jetë ndër më të dukshmit në Britaninë kontinentale prej dekadash. Qielli i kthjellët, thonë parashikimet, do ta çojë pamjen drejt kulmit rreth orës shtatë të mbrëmjes. Syzet e posaçme të eklipsit janë shitur të gjitha në internet dhe ekspertët këshillojnë që ata që nuk kanë mundur t’i sigurojnë, ta shohin ngjarjen përmes një ekrani. Njeriu, edhe përballë mrekullisë, duhet të ruajë sytë. Por, ndërsa qielli përgatitet të errësohet për pak çaste, toka jonë vazhdon të jetojë nën një tjetër lloj eklipsi. Një eklips që nuk zgjat disa minuta, nuk matet me orë dhe nuk largohet sapo dielli të rikthehet. Është eklipsi i njeriut mbi njeriun.

Një sy nga ata që kanë blerë syze për të parë diellin do të jetë ndoshta edhe në Shqipëri, aty ku dita e shtatëdhjetë e pestë e pritjeve, protestave, pakënaqësive dhe kërkesave për drejtësi i gjen njerëzit ende duke pritur një përgjigje. Një pritje që, në një vend normal, do të duhej të kishte një fund. Por Shqipëria ka kohë që është mësuar me pritjen si mënyrë qeverisjeje, me premtimin si zëvendësim të përgjigjes dhe me skandalin si lajm të përditshëm.

Diku tjetër, një sy tjetër nuk do ta shohë fare eklipsin. Ndoshta sepse është duke kërkuar një vend të sigurt për të fjetur. Ndoshta sepse pret një anije që nuk dihet nëse do të mbërrijë. Ndoshta sepse ka humbur shtëpinë, familjen, fëmijën ose atdheun. SHBA-të goditën dje një anije në Gjirin e Omanit, ndërsa bota vazhdon të numërojë konfliktet, viktimat dhe kërcënimet sikur të ishin shifra të zakonshme në një ekran bursash. Në Gaza, në Ukrainë, në Sudan e në shumë vende të tjera, qielli nuk është spektakël. Qielli është frikë.

Dhe kjo është ironia e madhe e kohës sonë: kemi shpikur syze për të mbrojtur sytë nga dielli, por nuk kemi shpikur ende asgjë për t’i mbrojtur sytë e njeriut nga pamja e vuajtjes.

Franca, ndërkohë, ka ndaluar telefonatat e padëshiruara të telemarketingut. Një lajm i vogël, në dukje, por që thotë diçka të madhe për jetën moderne: njeriu po kërkon gjithnjë e më shumë të mbrohet nga zhurma. Nga telefonatat. Nga reklamat. Nga lajmet. Nga algoritmet. Nga bombardimi i përditshëm i informacionit. Por a mund të mbyllim telefonin përballë vuajtjes?

A mund ta vendosim botën në heshtje? A mund të blejmë një palë syze që të na lejojnë të mos shohim atë që nuk duam të shohim?

Ndoshta po. Në njëfarë mënyre, këtë kemi bërë tashmë. Kemi krijuar një shoqëri që di të shohë gjithçka dhe, megjithatë, shpesh nuk sheh asgjë. Shohim luftën drejtpërdrejt në telefon. Shohim fëmijët që ikin nga rrënojat. Shohim familjet që kërkojnë ujë. Shohim njerëz që humbin shtëpitë nga zjarret dhe përmbytjet. Shohim emigrantin në kufi. Shikojmë varfërinë, korrupsionin, pabarazinë, vetminë, dhunën. I shohim të gjitha. Pastaj rrëshqasim gishtin mbi ekran dhe kalojmë te videoja tjetër. Ky është ndoshta eklipsi më i rrezikshëm, jo ai që ia mbulon diellin tokës, por ai që ia mbulon ndërgjegjen njeriut.

Edhe hallet shqiptare janë pjesë e këtij qielli të madh. Një vend ku të rinjtë vazhdojnë të shohin emigracionin si një dritare shpëtimi, ku pensionisti numëron muajin me lekë, ku familja përpiqet të përballojë çmimet, ku drejtësia kërkohet me durim dhe politika shpesh prodhon më shumë mjegull sesa dritë. Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për rrugë, ndërtesa dhe statistika. Ka nevojë për një kulturë ku qytetari të mos ndihet spektator i jetës së vet.

Dhe kjo nuk është vetëm shqiptare.

Në një botë që pretendon të jetë më e zhvilluar se çdo brez paraardhës, miliona njerëz ende nuk kanë siguri, drejtësi apo bukë të mjaftueshme. Teknologjia ka mbërritur në hapësirë, por njerëzimi ende nuk ka arritur të ndërtojë paqe në tokë. Inteligjenca artificiale po mëson të shkruajë, të përkthejë, të llogarisë dhe të krijojë, ndërsa njeriu ende nuk ka mësuar të mos e vrasë tjetrin për tokë, pushtet, pasuri, fe apo flamur.

Prandaj sot, kur të vendosim syzet e eklipsit, ndoshta duhet të pyesim veten: çfarë po mbrojmë realisht? Sytë? Apo ndërgjegjen? Sepse dielli do të rikthehet. Eklipsi do të përfundojë. Qielli do të hapet përsëri dhe drita do të bëhet e zakonshme. Por eklipset që krijojmë vetë mund të zgjasin shumë më tepër. Disa sy do të ngrihen sot drejt qiellit për të parë një mrekulli. Disa të tjerë do të ulen mbi një faturë, një recetë, një dokument emigracioni, një vendim gjykate, një ekran telefoni apo një fotografi të dikujt që nuk është më.

Dhe ndoshta pyetja më e madhe e kësaj dite nuk është nëse do ta shohim eklipsin. Pyetja është nëse, pasi të largohet hija nga dielli, do të kemi ende sy për të parë njëri-tjetrin. Sepse bota nuk ka nevojë vetëm për syze eklipsi. Ka nevojë për sy që nuk mbyllen. Për sy që shohin. Për sy që kuptojnë. Dhe, mbi të gjitha, për sy që nuk mësohen me errësirën.