Fatmir Terziu: Sokol Baçe, një emër i Teatrit “Skampa”...

Sokol Baçe, një emër i Teatrit “Skampa” që vazhdon të jetojë përtej skenës

Sokol Baçe, mbetet një emër i Teatrit “Skampa” që vazhdon të jetojë përtej skenës. Aktor i Teatrit “Skampa” të Elbasanit, sot emigrant në Kanada, ai mbetet në kujtesën artistike të qytetit si një nga ata interpretues që e jetuan teatrin me përkushtim, me seriozitet dhe me atë dashuri të veçantë që vetëm skena mund ta krijojë. Emri i Sokol Baçes lidhet me një periudhë të rëndësishme të jetës teatrore elbasanase. Përmes roleve të tij, ai ishte pjesë e atij brezi artistësh që e mbajtën gjallë frymën e Teatrit “Skampa”, një institucion me traditë të gjatë në kulturën shqiptare. Për të, aktrimi nuk ishte thjesht një profesion, por një mënyrë për të komunikuar me publikun, për të sjellë në skenë karaktere, konflikte, humor, dramë dhe mbi të gjitha atë të vërtetë njerëzore që kërkon çdo vepër e mirë.

Në rrugëtimin e tij artistik, Sokol Baçe ka pasur edhe përvoja në televizion, duke u bërë pjesë e disa produksioneve të Televizionit “Egnatia” të Elbasanit. Këto angazhime e zgjeruan hapësirën e tij të komunikimit me publikun dhe dëshmuan se talenti i një aktori nuk kufizohet vetëm brenda mureve të teatrit. Kamera, ashtu si skena, kërkon natyrshmëri, përqendrim dhe aftësinë për të përcjellë një botë të tërë përmes një shikimi, një fjale apo një gjesti.

Një nga momentet më domethënëse të këtij rrugëtimi ishte përfshirja e tij në “Mësuesi”, dramën satirike të Ioneskos, me regji të Adonis Filipit, skenografi të Fatbardh Markut dhe interpretimin e aktorëve Xhevat Limani, Ilir Sadiku dhe Flutura Godo. Shfaqja shënoi hapjen e Festivalit Ndërkombëtar të Teatrove në Elbasan dhe e solli Ioneskon sërish në skenën shqiptare pas një periudhe heshtjeje. Ionesko nuk ishte një zgjedhje e zakonshme. Teatri i tij kërkon aktorë që të dinë të lëvizin përtej logjikës së zakonshme të karakterit, të përballen me absurditetin, ironinë, tragjikomiken dhe me atë humnerë të çuditshme ku njeriu kërkon kuptimin e ekzistencës. Pikërisht në këtë univers, interpretimi i Sokol Baçes merr një vlerë të veçantë, sepse ai ishte pjesë e një trupe që e përballoi këtë sfidë artistike në një kohë kur teatri shqiptar kërkonte forma të reja shprehjeje.

Dhe Ionesko u rikthye në një tjetër pikë të rëndësishme të skenës shqiptare. “Mbreti po vdes”, komedia tragjike e dramaturgut të njohur rumuno-francez Eugène Ionesco, e vënë në skenë nga regjisori Armando Bora. Ajo përfaqësoi Shqipërinë në Festivalin Botëror të Teatrit Eksperimental në Kajro, nga 31 gusht deri më 12 shtator 2002. Në të interpretuan emra të njohur të skenës shqiptare, mes tyre Agim Qiriaqi, Yllka Mujo, Rozeta Feri, Roland Trebicka, Bujar Asqeriu dhe Anila Muça; skenografia është realizuar nga Durim Neziri, ndërsa muzika nga Adrian Hila.

Ky rikthim i Ioneskos në një skenë ndërkombëtare ishte një arsye për të kujtuar edhe rrugën që ka bërë dramaturgjia e tij në Shqipëri. Nga “Këngëtarja tullace”, “Viktimat e detyrës”, “Karriget”, “Rinoceronti”, “Leksioni”, deri te “Mësuesi” dhe “Mbreti po vdes”, Ionesko kishte gjetur në skenat shqiptare aktorë dhe regjisorë që kanë ditur ta lexojnë absurdin jo vetëm si një lojë artistike, por si një mënyrë për të depërtuar në kontradiktat e njeriut dhe të shoqërisë.

Në këtë histori të Ioneskos në Shqipëri, Sokol Baçe ka një vend të vetin. Ndoshta sot ai ndodhet mijëra kilometra larg Elbasanit, në Kanada, larg skenës së “Skampës”, larg sallave ku dikur duartrokitjet i jepnin kuptim punës së aktorit. Por largësia gjeografike nuk e fshin gjurmën artistike. Përkundrazi, kujtesa e një aktori mbetet pikërisht aty ku ka lënë emocion, karakter dhe jetë. Emigrimi shpesh i ndan njerëzit nga vendet ku kanë ndërtuar ëndrrat e tyre. Por arti nuk njeh kufij. Një aktor mund të largohet nga qyteti, nga teatri, nga vendi, por rolet që ka interpretuar vazhdojnë të jetojnë në kujtesën e atyre që i kanë parë. Në këtë kuptim, Sokol Baçe nuk është vetëm një aktor i dikurshëm i “Skampës”; ai është pjesë e një historie artistike që vazhdon të shkruhet.

Sot, kur Shqipëria përfaqësua në Kajro 2002 me “Mbretin po vdes”, kujtimi shkon natyrshëm edhe te ata aktorë që, në vite të tjera, i dhanë jetë teatrit të absurdit në skenat shqiptare. Dhe mes tyre është Sokol Baçe, një emër i Teatrit “Skampa”, një aktor i Elbasanit dhe një artist që, edhe nga larg, mbetet pjesë e asaj skene ku dikur fjala, trupi, heshtja dhe emocioni shndërroheshin në art. Kjo pasi teatri nuk është vetëm një ndërtesë ku ngrihet perdja. Është kujtesë. Dhe aktorët e vërtetë, edhe kur largohen, nuk e ulin kurrë përfundimisht atë perde.