top of page

Fatmir Terziu: Shqipëria përballë diplomacisë së fuqive të mëdha: Paralajmërimi që vjen nga Kina

7 minutes ago
6 min read

Fatmir Terziu: Shqipëria përballë diplomacisë së fuqive të mëdha: Paralajmërimi që vjen nga Kina

 

Bisedimet trepalëshe në Kinë, në të cilat përfshihen Donald Trump, Xi Jinping dhe Vladimir Putin, duhen parë pikërisht në këtë kontekst, si një zhvillim që tejkalon kufijtë e marrëdhënieve dypalëshe dhe prek drejtpërdrejt ekuilibrat e sigurisë, ekonomisë dhe ndikimit politik në botë. Në një kohë kur rendi ndërkombëtar po përballet me luftëra, rivalitete ekonomike, tensione gjeopolitike dhe një rishpërndarje të vazhdueshme të ndikimit ndërmjet fuqive të mëdha, Shqipëria nuk mund ta shohë këtë zhvillim si një çështje të largët, që u përket vetëm Uashingtonit, Pekinit dhe Moskës. Përkundrazi, ajo duhet ta konsiderojë si një paralajmërim për nevojën e një diplomacie më të vëmendshme, më të përgatitur dhe më të aftë për të parashikuar pasojat që mund të shfaqen në hapësirën evropiane dhe veçanërisht në Ballkanin Perëndimor.

Shqipëria është një vend anëtar i NATO-s dhe kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, dy orientime që përbëjnë themelin e sigurisë dhe të perspektivës së saj strategjike. Megjithatë, historia e marrëdhënieve ndërkombëtare na mëson se asnjë ekuilibër nuk është i përhershëm dhe se interesat e fuqive të mëdha mund të ndryshojnë edhe atëherë kur deklaratat publike vazhdojnë të flasin për miqësi, partneritet dhe bashkëpunim. Pikërisht këtu duhet të përqendrohet vëmendja e diplomacisë shqiptare. Çfarë mund të ndodhë nëse Uashingtoni dhe Moska arrijnë një mirëkuptim të pjesshëm për çështjet e sigurisë evropiane? Çfarë pasoja mund të ketë një afrim i mundshëm ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Kinës për marrëdhëniet ekonomike dhe politike të Evropës? Dhe, mbi të gjitha, çfarë hapësire do të mbetet për interesat e vendeve të vogla, të cilat shpesh gjenden përballë vendimeve që merren larg kufijve të tyre, por që përcaktojnë drejtpërdrejt të ardhmen e tyre? Këto nuk janë pyetje për të krijuar frikë, por çështje që kërkojnë analizë serioze, sepse rreziku nuk qëndron vetëm te ajo që mund të vendoset në tryezat e fuqive të mëdha, por edhe te ajo që mund të lihet jashtë diskutimit.

Në këtë kuptim, krahasimet me konferencat historike të ndarjes së ndikimit në Evropë, veçanërisht me Jaltën e vitit 1945, duhen trajtuar me kujdes, por nuk mund të shpërfillet mësimi që ato përcjellin. Vendet e vogla e kanë përjetuar në mënyrë të përsëritur se si vendimet e marra nga aktorët e mëdhenj mund të ndryshojnë kufij, aleanca dhe orientime politike pa u dhënë gjithmonë atyre mundësinë të jenë pjesë e vendimmarrjes. Sot, natyrisht, bota është ndryshe, institucionet ndërkombëtare kanë një rol tjetër dhe e drejta ndërkombëtare ofron mekanizma që nuk ekzistonin në të njëjtën formë në të kaluarën. Megjithatë, parimi themelor mbetet i njëjtë: një shtet që nuk është i përgatitur për ndryshimet e mjedisit ndërkombëtar rrezikon të përballet me pasojat e tyre pa pasur instrumentet e duhura për t'i përballuar. Për Shqipërinë, kjo do të thotë se diplomacia nuk mund të kufizohet në ndjekjen e deklaratave të partnerëve, në pjesëmarrjen në samite apo në përsëritjen e formulave të njohura të politikës së jashtme. Ajo duhet të ndërtojë një kulturë të parashikimit strategjik, ku çdo zhvillim ndërkombëtar të vlerësohet edhe për ndikimin që mund të ketë mbi interesat shqiptare.

Një prej hapësirave ku këto zhvillime mund të marrin rëndësi të veçantë është Ballkani Perëndimor. Ky rajon vazhdon të jetë një pikë takimi e interesave të ndryshme gjeopolitike, ku orientimi euroatlantik ndërthuret me ndikime ekonomike dhe politike që vijnë nga Rusia, Kina dhe aktorë të tjerë ndërkombëtarë. Nëse marrëdhëniet ndërmjet Uashingtonit dhe Moskës pësojnë ndryshime të rëndësishme, atëherë edhe mënyra se si trajtohen disa çështje të pazgjidhura në Ballkan mund të ndikohet prej tyre. Kjo është arsyeja pse Tirana duhet të ndjekë me vëmendje të veçantë zhvillimet që lidhen me Kosovën, dialogun Kosovë–Serbi, Bosnjë-Hercegovinën dhe sigurinë e përgjithshme rajonale. Për Kosovën, në veçanti, Shqipëria ka një përgjegjësi politike dhe diplomatike që nuk mund të zëvendësohet me deklarata simbolike apo me shprehje të zakonshme solidariteti. Ajo duhet të jetë një zë i argumentuar dhe i qëndrueshëm në mbrojtje të sovranitetit, integritetit territorial dhe subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës, duke e vendosur këtë qëndrim brenda koordinimit të ngushtë me partnerët euroatlantikë. Çdo formulë e mundshme që do të krijonte paqartësi mbi statusin e Kosovës apo do ta kthente sovranitetin e saj në objekt negociatash të interesave të tjera duhet të shqyrtohet me seriozitet dhe të marrë përgjigje nëpërmjet mjeteve diplomatike dhe juridike. Paqja në Ballkan është një domosdoshmëri, por ajo nuk mund të ndërtohet mbi pasigurinë e shteteve dhe as mbi cenimin e të drejtave të tyre.

Në të njëjtën kohë, Shqipëria duhet të kuptojë se marrëdhëniet me Kinën nuk mund të trajtohen as me paragjykime të panevojshme dhe as me iluzione politike. Kina është një aktor i rëndësishëm ekonomik dhe ndërkombëtar, ndaj bashkëpunimi tregtar, teknologjik dhe kulturor me të mund të jetë pjesë e marrëdhënieve normale ndërmjet shteteve. Por bashkëpunimi ekonomik nuk duhet të shndërrohet në varësi strategjike, ndërsa investimet e huaja duhet të vlerësohen gjithmonë mbi bazën e transparencës, sigurisë dhe interesit kombëtar. E njëjta maturi kërkohet edhe në raport me Rusinë, veçanërisht për shkak të luftës në Ukrainë dhe pasojave që ajo ka prodhuar në sigurinë evropiane. Shqipëria, si anëtare e NATO-s, duhet të ruajë koherencën e angazhimeve të saj ndërkombëtare, pa hequr dorë nga mundësia e komunikimit diplomatik dhe pa e ngatërruar pragmatizmin me paqartësinë strategjike. Një politikë e jashtme e përgjegjshme nuk matet me numrin e kontakteve që një qeveri arrin të krijojë, por me aftësinë për të ruajtur interesat kombëtare në një mjedis ku interesat e të tjerëve mund të ndryshojnë vazhdimisht.

Një tjetër çështje që duhet të shqetësojë Tiranën është pozicioni i vetë Evropës përballë një bote ku fuqitë e mëdha kërkojnë gjithnjë e më shumë të negociojnë drejtpërdrejt për çështjet që përcaktojnë sigurinë dhe ekonominë globale. Nëse Evropa nuk arrin të ketë një zë të bashkuar dhe një kapacitet më të madh vendimmarrës, atëherë vendet e saj mund të përballen me pasoja të marrëveshjeve ku interesat evropiane nuk janë përfaqësuar në mënyrë të plotë. Për Shqipërinë, ky është një argument më shumë për ta parë integrimin evropian jo thjesht si një objektiv administrativ apo si një proces negociatash, por si një çështje themelore të sigurisë kombëtare dhe të së ardhmes së saj politike. Hapja e kapitujve të negociatave dhe përparimi në procesin e integrimit janë zhvillime të rëndësishme, por ato nuk duhet të krijojnë ndjesinë se rruga drejt Bashkimit Evropian është tashmë e garantuar. Ajo kërkon reforma të thella, institucione të besueshme, drejtësi funksionale, luftë të qëndrueshme kundër korrupsionit dhe një kulturë demokratike që nuk varet nga interesat e përkohshme të pushtetit. Një Shqipëri me institucione të forta do të jetë më e aftë të mbrojë interesat e veta edhe në rrethana ndërkombëtare të ndërlikuara, ndërsa dobësitë e brendshme mund të krijojnë hapësira për ndikime të jashtme dhe varësi të panevojshme.

Pikërisht për këtë arsye, takimi në Kinë duhet ta nxisë Shqipërinë të rishikojë jo orientimin e saj strategjik, i cili mbetet euroatlantik, por mënyrën se si e zbaton dhe e mbron atë. Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme duhet të ketë një rol më aktiv në analizimin e skenarëve ndërkombëtarë, në bashkëpunim me ekspertët e sigurisë, studiuesit e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe institucionet akademike. Shqipërisë i nevojitet një mekanizëm serioz i vlerësimit të rreziqeve, që të mos reagojë vetëm pasi një zhvillim të ketë prodhuar pasoja, por të jetë në gjendje të kuptojë më herët drejtimin e mundshëm të tij. Duhet të vlerësohen me kujdes ndikimet mbi infrastrukturën strategjike, portet, energjinë, telekomunikacionin, hapësirën digjitale dhe sigurinë kibernetike, sepse rivalitetet ndërkombëtare të së ardhmes nuk do të zhvillohen vetëm përmes ushtrive dhe marrëveshjeve politike, por edhe përmes kontrollit të teknologjisë, burimeve energjetike, të dhënave dhe korridoreve ekonomike. Pozita gjeografike e Shqipërisë në Adriatik dhe lidhjet e saj me Kosovën, Maqedoninë e Veriut dhe pjesën tjetër të rajonit përbëjnë një mundësi të rëndësishme, por kjo mundësi kërkon institucione të përgatitura dhe një vizion që shkon përtej mandatit të një qeverie.

Në fund të fundit, rëndësia e bisedimeve trepalëshe në Kinë nuk do të përcaktohet vetëm nga marrëveshjet që mund të arrihen apo nga deklaratat që mund të dalin pas tyre, por edhe nga ndryshimet që ato mund të sjellin në sjelljen e fuqive të mëdha ndaj njëra-tjetrës dhe ndaj pjesës tjetër të botës. Shqipëria duhet të jetë e kujdesshme të mos nxitojë në përfundime dhe të mos ndërtojë skenarë frikësues pa prova, por njëkohësisht nuk duhet të bjerë në qetësinë e rreme se gjithçka do të vazhdojë si më parë. Historia jonë na ka mësuar se vendet e vogla shpesh i ndiejnë pasojat e vendimeve të mëdha përpara se të kenë mundësinë të ndikojnë në to, por kjo nuk do të thotë se ato janë të dënuara të mbeten pa zë. Një diplomaci e mençur, një shtet funksional, një ekonomi më e qëndrueshme dhe një orientim i qartë ndërkombëtar mund t'i japin edhe një vendi me përmasa të kufizuara aftësinë për të mbrojtur interesat e veta. Prandaj, paralajmërimi për Tiranën sot nuk është të frikësohet nga ajo që mund të ndodhë në Kinë, por të përgatitet për atë që mund të pasojë prej saj. Shqipëria nuk duhet të presë që të tjerët t'i tregojnë se ku po shkon bota; ajo duhet të ketë institucionet, diplomacinë dhe vizionin që ta lexojnë botën përpara se ndryshimet të trokasin në dyert e saj. Sepse në politikën ndërkombëtare, pritja pa analizë nuk është maturi, ndërsa heshtja pa strategji nuk është neutralitet. Për një vend si Shqipëria, të kuptosh kohën në të cilën jeton është po aq e rëndësishme sa të dish se në cilën anë të historisë ke zgjedhur të qëndrosh.

Comments


Shkrimet e fundit

bottom of page