Fatmir Terziu: Qemal Palloshi, artisti që i dha jetë artit elbasanas

Qemal Palloshin për herë të parë e kam dëgjuar në një dasëm. Atje më habiti zëri i tij i pastër dhe shumë i ndjeshëm i këngës popullore elbasanase. Ishte një zë që nuk këndonte thjesht melodinë, por mbante brenda një histori, një mall dhe një qytet të tërë. Në atë çast kuptova se përpara nuk kisha vetëm një këngëtar, por një shpirt artisti që e jetonte këngën si pjesë të qenies së tij. Por rruga e tij drejt artit, mësova në vitet e punës sime si gazetar, kishte nisur shumë më herët. Qemal Palloshi, që fëmijë, iu përkushtua skenës, duke qenë pjesë e një brezi të jashtëzakonshëm fëmijësh elbasanas, ku spikasnin Ismail Dollia, Ramadan Shëngjini, Etem Lulja dhe Vera Zaimi, të cilët krijuan një risi për kohën, teatrin e kukullave të organizuar nga vetë fëmijët, për fëmijët. Ishte një lëvizje spontane, e pastër dhe plot jetë, që lindi në lagjen Kala dhe u përhap në shumë shtëpi e kopshte të qytetit.

Në oborret dhe dhomat e familjeve elbasanase, në shtëpitë e Mishajve, Papajaneve e Theoharit, fëmijët ngrinin skena të vogla ku kukullat flisnin, këndonin dhe sillnin gëzim. Të udhëhequr nga më të rriturit, ata krijuan një traditë që më vonë do të shndërrohej në një institucion të mirëfilltë artistik. Ishin fillime të thjeshta, por me një shpirt të madh, që dëshmonin se arti lind aty ku ka dashuri dhe përkushtim. Me kalimin e viteve, këta fëmijë u rritën dhe u bënë pjesë e lëvizjes artistike të Elbasanit, në skenat amatore dhe ato profesioniste. Qemal Palloshi ishte ndër ata që nuk e braktisi kurrë artin. Ai vazhdoi të kontribuojë deri në fund të jetës, duke mbetur një figurë e dashur dhe e respektuar. Kujtimet e tij me Ismail Dollinë për ato ditë të bukura të teatrit me kukulla mbetën të gjalla, si një dëshmi e një kohe kur arti krijohej me zemër të pastër.

Historia e Teatrit të Kukullave në Elbasan, që sipas kujtimeve dhe dokumentimeve merr formë të organizuar rreth vitit 1958, u pasurua më tej nga figura të shquara si mësuesi Skënder Hoxha dhe regjisorët Hasan Hoxha, Llambi Burgija e Eduard Çala. Ata e ngritën këtë traditë në nivele të larta, duke fituar vlerësime kombëtare dhe ndërkombëtare. Por në themelet e saj qëndronte ajo përpjekje e hershme e pesë fëmijëve, që pa e ditur, po ndërtonin një kapitull të ri në historinë kulturore të qytetit. Në këtë rrugëtim, nuk munguan as kontributet e shumë të tjerëve, edukatorë, mësues, artistë, që e mbështetën këtë lëvizje me përkushtim, shpesh pa asnjë shpërblim, por me një dashuri të madhe për artin dhe për fëmijët.

Vite më pas, Qemal Palloshi i dha një tjetër dimension artit të tij përmes këngës. Me “Grupin e burrave të Elbasanit”, ai u bë një nga zërat më përfaqësues të këngës qytetare, duke kënduar me ndjenjë dhe autenticitet. Zëri i tij nuk ishte vetëm interpretim, ishte përjetim. Sot, figura e tij mbetet një mesazh i qartë për brezat e rinj, arti nuk është rrugë e lehtë, por është një thirrje që duhet ndjekur me përkushtim dhe dashuri. Ajo që nisën dikur si fëmijë me kukulla në duar është një dëshmi se gjithçka e madhe fillon nga e vogla, kur ka pasion dhe shpirt krijues. Njëkohësisht, kjo është edhe një kujtesë për pushtetarët dhe institucionet, emra si Qemal Palloshi duhet të vlerësohen dhe të nderohen sa janë gjallë. Tradita nuk është vetëm e shkuara, por një përgjegjësi e së tashmes për ta ruajtur dhe për ta çuar përpara. Le të mbetet Qemal Palloshi një emër që nuk shuhet, por që vazhdon të jetojë në kujtesën e qytetit, në këngët që la pas dhe në çdo përpjekje të re artistike që lind në Elbasan. Sepse arti i vërtetë, si zëri i tij, nuk harrohet, ai jehon.