Fatmir Terziu: Pse „Ura“ e Prishtinës është vërtet një urë kulturore tejet e rëndësishme

Pse „Ura“ e Prishtinës është vërtet një urë kulturore tejet e rëndësishme

 Fatmir Terziu

Botimi i një libri, për çdo autor, mbart brenda vetes një mijë e kusur kuota të padukshme, pritje, dyzime, ankthe, shpresa, fjalë të thëna e të stërthëna, si dhe heshtje që peshojnë po aq sa vetë teksti. Por ka raste kur një botim nuk është thjesht akt teknik i kalimit të dorëshkrimit në letër, ai shndërrohet në një ngjarje kulturore, në një dëshmi respekti ndaj librit dhe autorit. Pikërisht këtu fillon kuptimi i vërtetë i Shtëpisë Botuese „Ura“ në Prishtinë. Tre botimet e librave të mi në kryeqytetin e Kosovës, përmes „Urës“, nuk janë vetëm tre tituj të vendosur në qarkullim. Ato janë tri pika takimi mes autorit dhe një hapësire kulturore që e sheh librin si vlerë themelore, jo si produkt kalimtar. Kjo është arsyeja pse falënderimi për Xhemë Karadakun dhe Lumnie Thaçi-Halilin nuk buron thjesht nga mirësjellja, por nga një ndjenjë më e thellë, bindja se në Kosovë libri ende ruan një peshë morale dhe kulturore që në shumë vende është zbehur. Emri „Ura“ nuk është rastësi. Ai funksionon si metaforë reale: një urë mes autorëve dhe lexuesve, mes traditës dhe bashkëkohësisë, mes Shqipërisë dhe Kosovës, por edhe më gjerë – mes përvojave të ndryshme letrare që kërkojnë dialog. Në këtë kuptim, „Ura“ nuk lidh thjesht brigje gjeografike; ajo lidh mendësi, histori, plagë dhe shpresa të përbashkëta.

Libri me tregime Argumentum Baculinum („Argument Shkopi“), drama Vetingu në Vilën e Madhe dhe romani Blirët e Pejës gjejnë në këtë shtëpi botuese jo vetëm një adresë botimi, por një hapësirë interpretimi dhe respekti. Çdo vepër kërkon lexuesin e saj ideal, por para kësaj kërkon një botues që ta trajtojë librin si akt kulturor dhe jo si numër statistikor. „Ura“ e bën pikërisht këtë: i jep kohë librit, i jep dinjitet autorit dhe i jep lexuesit besimin se po merr në dorë diçka që është menduar seriozisht.

Në një kohë kur tregu i librit shpesh vuan nga nxitimi, nga zhurma dhe nga banalizimi, rëndësia e një shtëpie botuese si „Ura“ bëhet edhe më e dukshme. Ajo dëshmon se kultura nuk ndërtohet me shpejtësi, por me përkushtim; jo me sasi, por me zgjedhje. Dhe kjo zgjedhje është vetë ura që mban gjallë komunikimin kulturor shqiptar. Prandaj, „Ura“ e Prishtinës është vërtet një urë kulturore e rëndësishme: sepse ajo nuk kalon mbi ujëra të qeta, por mbi histori të ndërlikuara, mbi përvoja të ndara dhe mbi nevojën urgjente për dialog përmes librit. Aty ku libri respektohet, edhe kultura merr frymë më lirë. Kjo frymëmarrje e lirë e kulturës nuk është e rastësishme. Ajo lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si Prishtina, si kryeqytet, e ka ndërtuar raportin e saj me librin pas një historie të rëndë politike e shoqërore. Në Kosovë, libri nuk është thjesht argëtim apo luks intelektual; ai mbetet dëshmi, kujtesë dhe mjet rezistence kulturore. Prandaj, kur një shtëpi botuese si „Ura“ merr përsipër të botojë vepra letrare që nuk bëjnë kompromis me mendimin kritik, ajo në fakt merr përsipër një rol qytetar.

„Ura“ i qëndron besnike idesë se letërsia duhet të shqetësojë, të pyesë dhe të hapë plagë që shoqëria shpesh përpiqet t’i mbulojë. Kjo vihet re edhe në përzgjedhjen e veprave që boton, ku nuk kërkohet lehtësia e leximit të shpejtë, por thellësia e reflektimit. Në këtë kontekst, librat e mi nuk janë thjesht të pranuar, por të vendosur në një dialog të natyrshëm me realitetin kosovar dhe më gjerë. Drama, tregimi dhe romani gjejnë tek „Ura“ një hapësirë ku fjala nuk zbukurohet artificialisht, por ruan peshën e saj etike. Kjo e bën „Urën“ edhe një urë breznish. Ajo bashkon autorë të konsoliduar me zëra të rinj, duke krijuar një vazhdimësi që është jetike për kulturën shqiptare. Nuk ka kulturë pa trashëgimi, por as pa guxim për të rrezikuar me forma e ide të reja. „Ura“ e kupton këtë ekuilibër dhe e mban gjallë përmes një politike botuese që nuk i frikësohet as traditës, as eksperimentit. Në një plan më të gjerë, rëndësia e kësaj shtëpie botuese shtrihet edhe në ndërtimin e një hapësire të përbashkët kulturore shqiptare. Botimi i librave në Prishtinë nuk është thjesht çështje vendi; është një akt simbolik që sfidon kufijtë administrativë dhe rikthen librin në rolin e tij natyror: urë komunikimi. Kështu, lexuesi në Kosovë, Shqipëri apo diasporë, gjen të njëjtin tekst që flet me një gjuhë të përbashkët, por me përvoja të shumëfishta.

Dua të shtoj se, „Ura“ nuk është vetëm emër, as vetëm institucion botues. Ajo është një qëndrim kulturor. Është bindja se libri ende ka forcë të ndryshojë mënyrën si mendojmë dhe si e kuptojmë veten. Dhe sa kohë që ekzistojnë shtëpi botuese të tilla, letërsia shqipe do të vazhdojë të ketë ura për të kaluar, për të lidhur dhe për të mos u mbyllur në vetmi. Si përfundim, duhet shtuar se marrëdhënia ime me botimin e librit në Kosovë nuk nis dhe nuk mbyllet vetëm me Shtëpinë Botuese „Ura“, edhe pse ajo përfaqëson sot një kulm domethënës në këtë udhëtim kulturor. Më herët, në Kosovë kam botuar edhe librin studimor kushtuar arkitektit me famë botërore, sot Kryetar i Komunës së Prishtinës, „Përparim Rama: Përparim Rama, emër global i arkitekturës bashkëkohore“ (2016). Ky botim, i përgatitur nga një shtëpi tjetër botuese, dëshmon se hapësira kulturore kosovare ka qenë dhe mbetet e hapur ndaj veprave që kërkojnë vëmendje, studim dhe respekt institucional. Ky fakt nuk e zbeh aspak rolin e „Urës“, përkundrazi e vendos atë në një vazhdimësi të natyrshme kulturore. Ai tregon se Kosova, si hapësirë botuese, ka krijuar një traditë mikpritjeje për librin serioz, qoftë letrar apo studimor, dhe se autorët gjejnë aty jo vetëm botues, por bashkëudhëtarë kulturorë. Në këtë kontekst, „Ura“ shfaqet si një pikë referimi e veçantë, sepse ajo e çon më tej këtë traditë duke e kthyer botimin në akt ndërgjegjeje kulturore.

Kështu, nga libri studimor për një figurë globale të arkitekturës bashkëkohore, deri te tregimi, drama dhe romani i botuar nga „Ura“, krijohet një hark i plotë i angazhimit tim me Kosovën kulturore. Një hark që dëshmon se libri, kur trajtohet me seriozitet dhe respekt, shndërrohet vetvetiu në urë: mes dijes dhe artit, mes individit dhe shoqërisë, mes autorit dhe një hapësire që e kupton rëndësinë e fjalës së shkruar. Dhe pikërisht për këtë arsye, „Ura“ e Prishtinës mbetet jo vetëm një emër botues, por një simbol i domosdoshëm i komunikimit kulturor shqiptar.