Fatmir Terziu: “Nëse poezia zhduket, a mund të ndodhë që edhe bota të përfundojë?”

Panairi i Librit në Londër:  “Nëse poezia zhduket, a mund të ndodhë që edhe bota të përfundojë?”

Prej dy ditwsh, kryeqyteti britanik u bë sërish një qendër e madhe e botës së librit. Në ambientet e njohura të Olympia London u zhvillua një nga ngjarjet më të rëndësishme të industrisë globale të botimeve, London Book Fair. Mijëra botues, autorë, përkthyes dhe profesionistë të librit nga kontinente të ndryshme u mblodhën për të shkëmbyer ide, për të ndërtuar ura bashkëpunimi dhe për të menduar mbi të ardhmen e fjalës së shkruar. Panairi, i cili konsiderohet mbledhja më e madhe pranverore e industrisë ndërkombëtare të librit, solli në një hapësirë të vetme kultura, gjuhë dhe vizione të ndryshme letrare. Në korridoret e mbushura me libra dhe zëra nga e gjithë bota, zhvilloheshin biseda për të drejtat e botimit, përkthimet, projektet e reja editoriale dhe sfidat që po përjeton sot libri në epokën digjitale. Ishte një atmosferë ku tradita dhe inovacioni takoheshin natyrshëm.

Në këtë ngjarje të rëndësishme pata edhe unë privilegjin të jem pjesë si shkrimtar, studiues dhe pwrfaqwsues i medias. I ftuar nga botuesi im „Lulu Press“, mora pjesë në këtë panair si autor, një mundësi që jo vetëm më dha hapësirë për të prezantuar krijimtarinë time, por edhe për të qenë në kontakt të drejtpërdrejtë me botues dhe autorë nga vende të ndryshme të botës. Ftesa nga botuesi im ishte gjithashtu një mbështetje reale në përballje me kostot e larta që kërkon pjesëmarrja në një ngjarje të tillë ndërkombëtare, duke përfshirë edhe çmimin e lartë të aplikimit për të qenë pjesë e saj.

Megjithatë, në këtë hartë të gjerë të kulturave letrare, Ballkani dukej i përfaqësuar në mënyrë të zbehtë. Ndër vendet e rajonit, vetëm Kroacia ishte e pranishme me një prezencë më të dukshme institucionale dhe kulturore. Ky fakt ngjall një reflektim të pashmangshëm: si është e mundur që një rajon me tradita të pasura letrare dhe me një histori të gjatë kulturore të mbetet kaq pak i dukshëm në një nga skenat më të rëndësishme të librit në botë? Përfaqësimi në panaire të tilla nuk është vetëm një çështje prestigji. Ai është një mundësi për të treguar identitetin kulturor, për të hapur rrugë për përkthime dhe për të krijuar lidhje të reja mes botuesve dhe autorëve. Në këtë kuptim, mungesa e zërave të tjerë ballkanikë ishte e ndjeshme, si një boshllëk në një mozaik që duhej të ishte më i plotë.

Megjithatë, mes diskutimeve profesionale dhe takimeve editoriale, një moment simbolik dhe i ngrohtë ndodhi rreth poezisë. Një grup autorësh nga vende të ndryshme, përfshirë edhe mua, u ftuan të merrnin pjesë në një protestë miqësore në mbrojtje të poezisë. Në duar mbanim një pankartë me një pyetje që tingëllonte si një sfidë dhe një reflektim njëkohësisht:

“Nëse poezia do të zhdukej, a do të shuhej bota?” Ishte një çast i thjeshtë, por i mbushur me simbolikë. Në një panair ku shpesh flitet për tregje, kontrata dhe strategji botimi, ajo pankartë rikujtonte thelbin e letërsisë, ndjeshmërinë njerëzore, imagjinatën dhe nevojën për të shprehur shpirtin.

Poezia, ndoshta më shumë se çdo zhanër tjetër, mbetet një kujtesë se kultura nuk është vetëm industri, por edhe frymë. Dhe nëse në panairin më të madh të librit në pranverë u ngrit një pyetje e tillë, atëherë ajo nuk ishte vetëm një slogan. Ishte një kujtesë e qartë se, përtej statistikave dhe marrëveshjeve, fjala poetike mbetet një nga themelet më të thella të qytetërimit. Ndoshta pikërisht aty qëndron edhe sfida për Ballkanin, të mos mbetet vetëm një kujtim i pasur kulturor, por të jetë një zë i gjallë dhe i pranishëm në skenat ndërkombëtare të librit. Sepse kur një kulturë mungon në një panair të tillë, nuk mungon vetëm një vend në hartë, mungon një pjesë e historisë së fjalës njerëzore.