Fatmir Terziu: NJË FILOZOFI QYTETËRIMI DHE NJË PËRGJEGJËSI NDAJ BREZAVE

12 minutes ago

5 min read

TË MËSUARIT GJATË GJITHË JETËS, NJË FILOZOFI QYTETËRIMI DHE NJË PËRGJEGJËSI NDAJ BREZAVE

Pjesëmarrja e Prof. Dr. Shpëtim Camit në konferencën me temë “Moshimi aktiv dhe gjithëpërfshirës përballë sfidave të ndryshimeve demografike, vetmisë dhe përjashtimit ekonomik dhe shoqëror” përbën një kontribut me rëndësi të veçantë akademike, institucionale dhe shoqërore. Ajo që e bën këtë angazhim të spikatur nuk është vetëm përfaqësimi në një veprimtari të këtij niveli, por mbi të gjitha përmbajtja e ideve dhe nismave të paraqitura, të cilat e vendosin çështjen e moshimit në një këndvështrim më të gjerë, duke e lidhur atë me dinjitetin njerëzor, përgjegjësinë publike, përfshirjen shoqërore dhe të drejtën për të mësuar gjatë gjithë jetës.

Në një kohë kur ndryshimet demografike po i sfidojnë gjithnjë e më shumë shoqëritë bashkëkohore, moshimi nuk mund të trajtohet thjesht si një çështje statistikore, as si një problem që u përket vetëm sistemeve të kujdesit shëndetësor apo shërbimeve sociale. Ai kërkon një filozofi të re të marrëdhënieve ndërmjet individit dhe shoqërisë, ku njeriu të mos vlerësohet vetëm për periudhën kur është ekonomikisht aktiv, por për të gjithë kontributin e tij jetësor, përvojën e grumbulluar, dijen, kujtesën dhe vlerat që mbart. Pikërisht këtu merr kuptim ideja e moshimit aktiv dhe gjithëpërfshirës, e cila nuk synon vetëm zgjatjen e jetës, por edhe përmirësimin e cilësisë së saj, duke i dhënë çdo individi mundësinë të mbetet pjesëmarrës, i respektuar dhe i dobishëm në komunitetin ku jeton.

Nga sa paraqet Prof. Dr. Shpëtim Cami, një prej aspekteve më të rëndësishme të angazhimit të tij lidhet me përpjekjen për ta nxjerrë këtë filozofi nga hapësira e diskutimeve teorike dhe për ta shndërruar në veprimtari konkrete. Organizimi i forumeve qytetare, takimet me të moshuarit dhe bashkëpunimi me vetëqeverisjen vendore për mundësinë e krijimit dhe funksionimit të Këshillave Vendorë të Moshimit janë hapa që dëshmojnë se përfshirja shoqërore nuk mund të ndërtohet vetëm përmes vendimeve institucionale, por kërkon dëgjimin e drejtpërdrejtë të njerëzve, njohjen e nevojave të tyre dhe krijimin e hapësirave ku zëri i tyre të ketë peshë në vendimmarrje. Një shoqëri që dëshiron të ndërtojë politika të drejta për të moshuarit duhet, para së gjithash, t'i shohë ata si bashkëbisedues dhe bashkëpjesëmarrës, jo si përfitues pasivë të shërbimeve.

Megjithatë, ajo që meriton vëmendje të veçantë në këtë angazhim është ideja e Universitetit të Moshës së Tretë, e njohur ndërkombëtarisht si U3A. Kjo nismë e vendos universitetin përballë një përgjegjësie të re, duke e zgjeruar misionin e tij përtej kufijve tradicionalë të arsimit universitar dhe duke e lidhur dijen me të gjitha fazat e jetës njerëzore. Hartimi i kurrikulës dhe i syllabuseve të lëndëve, në bashkëpunim me kolegët Prof. as. Dr. Enis Fita, Dr. Besarta Tafa dhe MSc. Anisa Melishte, tregon se bëhet fjalë për një përpjekje të menduar dhe të strukturuar akademikisht, e cila synon t'i japë kësaj ideje përmbajtje, metodologji dhe mundësi konkrete zbatimi.

Universiteti i Moshës së Tretë merr kështu një domethënie që shkon përtej një programi të zakonshëm edukimi. Ai krijon mundësinë që njerëzit, pavarësisht moshës, të rikthehen në marrëdhënie aktive me dijen, të zhvillojnë interesa të reja, të ndajnë përvojat e tyre dhe të përfshihen në një mjedis ku komunikimi, shkëmbimi intelektual dhe bashkësia njerëzore bëhen pjesë e mirëqenies. Në thelb, kjo ide sfidon një paragjykim të vjetër të shoqërisë, sipas të cilit përfundimi i jetës profesionale shënon edhe përfundimin e zhvillimit intelektual e shoqëror të individit. Përkundrazi, përvoja e njeriut të moshuar mund të bëhet pikënisje për një etapë tjetër të njohjes, për një mënyrë të re të pjesëmarrjes dhe për një marrëdhënie më të pasur me shoqërinë.

Kjo është edhe një mënyrë për të luftuar një prej dukurive më shqetësuese të kohës sonë: vetminë dhe përjashtimin shoqëror. Shpeshherë, vetmia e të moshuarve nuk buron vetëm nga mungesa e njerëzve përreth, por edhe nga ndjesia se shoqëria nuk ka më nevojë për ta, se përvoja e tyre nuk dëgjohet dhe se hapësirat e pjesëmarrjes janë ngushtuar. Prandaj, një institucion arsimor që hap dyert për këtë grupmoshë nuk ofron thjesht njohuri, por krijon mundësi për komunikim, miqësi, përkatësi dhe rivlerësim të vetvetes. Në këtë kuptim, arsimi bëhet një formë e rëndësishme e mirëqenies dhe përfshirjes sociale.

Po aq domethënës është fakti që kjo veprimtari lidhet me Misionin e Tretë të universitetit, me rekomandimet e UNESCO-s për Shkencën e Hapur dhe me konceptin e inovacionit social. Universiteti bashkëkohor nuk mund të mbetet vetëm një hapësirë ku prodhohet dhe përcillet dija, por duhet të jetë edhe një institucion që ndërvepron me komunitetin, identifikon nevojat e tij dhe kontribuon në zgjidhjen e çështjeve që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën shoqërore. Ky është një ndryshim i rëndësishëm në mënyrën se si kuptohet roli i arsimit të lartë: dija merr vlerën e saj të plotë kur del nga auditorët, bashkëvepron me përvojën njerëzore dhe kthehet në një instrument zhvillimi e përmirësimi shoqëror.

Në këtë kontekst, prania e Prof. Dr. Shpëtim Camit, në cilësinë e anëtarit të EURAG dhe Sekretarit të Përgjithshëm të Kolegjit Universitar të Biznesit, përfaqëson një mundësi për të ndërthurur përvojën profesionale, bashkëpunimin ndërinstitucional dhe vizionin akademik me një problematikë që kërkon zgjidhje afatgjata. Vetë fakti që konferenca u organizua nga Ministria e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale, UNFPA dhe Qendra Shqiptare për Popullsinë dhe Zhvillimin (ACPD), me financimin e Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim, dëshmon për rëndësinë që kjo çështje ka marrë në nivel institucional dhe ndërkombëtar. Por rëndësia e një konference nuk matet vetëm me nivelin e organizimit apo me emrat e institucioneve pjesëmarrëse; ajo matet edhe me idetë që përcillen, me bashkëpunimet që krijohen dhe, mbi të gjitha, me mundësitë që hapen për veprime konkrete pas përfundimit të saj.

Mendoj se një prej vlerave më të rëndësishme të kësaj nisme është pikërisht përpjekja për të ndryshuar mënyrën se si shoqëria shqiptare e percepton moshën e tretë. Ne shpesh flasim për të moshuarit në emër të respektit, por respekti nuk duhet të mbetet vetëm një shprehje mirësjelljeje apo një detyrim moral. Ai duhet të shndërrohet në politika, institucione, programe arsimore dhe mundësi reale pjesëmarrjeje. Të moshuarit nuk kanë nevojë vetëm për kujdes, por edhe për hapësirë; jo vetëm për mbështetje ekonomike e shëndetësore, por edhe për mundësinë që të ndihen të dëgjuar, të vlerësuar dhe të përfshirë në jetën publike. Një shoqëri që e kupton këtë nuk e ndan jetën në breza që zëvendësojnë njëri-tjetrin, por e sheh atë si një vazhdimësi ku çdo brez ka çfarë të mësojë dhe çfarë të japë.

Për këtë arsye, kontributi i paraqitur nga Prof. Dr. Shpëtim Cami dhe kolegët e tij meriton vlerësim të veçantë. Ai dëshmon se përkushtimi akademik merr një kuptim më të plotë kur shoqërohet me përgjegjësi qytetare dhe kur idetë nuk mbeten vetëm në dokumente, por synojnë të krijojnë struktura e mundësi të reja për njerëzit. Është një përpjekje që e afron universitetin me komunitetin dhe e vendos arsimin në shërbim të një ideje thelbësore: njeriu nuk pushon së qeni nxënës, krijues dhe pjesëmarrës vetëm sepse ka kaluar një kufi moshe.

Në fund të fundit, mosha e tretë nuk duhet të jetë një kapitull i mbyllur i jetës, por një kapitull i ri i hapur ndaj dijes, komunikimit dhe dinjitetit njerëzor. Sepse vitet mund të ndryshojnë ritmin e jetës, por nuk duhet të shuajnë dëshirën për të njohur, për të menduar dhe për të kontribuar. Një shoqëri që u krijon të moshuarve mundësi për të mësuar, në të vërtetë po investon edhe te brezat e rinj, pasi përvoja dhe dija janë ura që lidhin kujtesën me të ardhmen. Kjo është filozofia që qëndron pas të mësuarit gjatë gjithë jetës dhe kjo është arsyeja pse nisma e Universitetit të Moshës së Tretë meriton jo vetëm përgëzime, por edhe mbështetje të vazhdueshme institucionale e shoqërore.

Përgëzime Prof. Dr. Shpëtim Camit dhe gjithë kolegëve të angazhuar në këtë nismë, si dhe falënderime për institucionet që krijojnë hapësira për ide të tilla. Të mësuarit gjatë gjithë jetës nuk është thjesht një slogan arsimor; është një mënyrë për ta mbajtur shoqërinë të gjallë, njerëzore dhe të hapur ndaj së ardhmes. Sepse një universitet që u hap dyert të gjitha moshave nuk përcjell vetëm dije, por dëshmon se dija nuk njeh pension, se dinjiteti nuk ka moshë dhe se qytetërimi matet edhe me mënyrën se si kujdesemi për ata që kanë ndërtuar kujtesën dhe përvojën e shoqërisë sonë.