Fatmir Terziu: “Mos ia jep Gjergjit kafen me fund…”

“Mos ia jep Gjergjit kafen me fund…”

Tregim nga Fatmir Terziu

Isha mësues në Ostren të Madh të Dibrës, në vitet tetëdhjetë, kur koha kishte një ritëm tjetër dhe jeta matej më shumë me rrugët që bëje në këmbë sesa me orët në mur. Ato vite, sidomos në dimër, të mësonin durimin. Bora binte pa pyetur, e kur binte në ato anë, nuk ishte thjesht borë, ishte një mbulesë e trashë që të ndalte jetën në vend dhe të detyronte të bashkëjetoje me të.

Ishte një mëngjes i zymtë, me qiell të ulët e gri, kur morëm lajmin se njërit nga kuadrot e ardhur në zonë i kishte ndërruar jetë babai. Ai ishte shok i nderuar dhe babait i tij ishte burrë i qetë, i sjellshëm, nga një fshat i thellë i Peshkopisë. Shoku ynë nuk kishte shumë kohë që ishte vendosur aty, por në ato kushte, njerëzit lidheshinn shpejt me njëri-tjetrin, jo nga zgjedhja, por nga nevoja për të mos qenë vetëm. Në atë kohë, vdekja nuk ishte vetëm një ngjarje familjare. Ishte një thirrje e heshtur për të gjithë, duhej të shkoje, të ishe i pranishëm, të rrije pak në këmbë, të shtrëngoje duart, të thoshe dy fjalë që shpesh nuk thoshin asgjë, por që prapë duheshin thënë. Vendosëm të shkonim disa prej nesh. Kryetari i kooperativës, Myrteza Roçi, pasi na dëgjoi, na dha me leje makinën e kooperativës. Ishte një makinë e lodhur, që mezi ndizte në të ftohtë, por atë ditë u duk sikur mori zemër. Ndoshta edhe ajo e ndjeu se nuk ishte një rrugë e zakonshme.

Me ne ishte edhe një mjek, Gjergji e quanin, nga Korça. Kishte ardhur pak muaj më parë në zonë dhe ende nuk ishte mësuar mirë me dimrat e egër të Dibrës. Ishte njeri i përmbajtur, fliste pak, por kur fliste, kishte një qetësi që të jepte besim. U nisëm herët. Bora kishte mbuluar çdo gjë. Rruga mezi dallohej, ishte më shumë një shteg i hapur nga këmbët e pak njerëzve dhe nga rrotat e ndonjë makine të rrallë të reparteve kufitare. Makina jonë ecte me vështirësi, herë duke u ngjitur, herë duke rrëshqitur, ndërsa ne brenda tundeshim në heshtje.

Pas pak, për të thyer atë qetësi të rëndë, njëri nga ne tha me gjysmë zëri:

- Këtej nga anët tona, kafen e pinë me fund.

Ishte një fjali që në kushte të tjera do të kishte kaluar pa shumë vëmendje, por aty, në atë makinë të ftohtë, mes borës, solli një buzëqeshje të lehtë. Disa tundën kokën, sikur të thoshin “ashtu është”. Gjergji buzëqeshi edhe ai, me një lloj kureshtjeje, por nuk pyeti më tej. Ndoshta mendoi se ishte thjesht një mënyrë të thëni.

Rruga zgjati gati dy orë. Kur arritëm, na u duk sikur kishim kaluar një botë të tërë. Shtëpia ku do të shkonim ishte e mbushur me njerëz. Burrat rrinin më shumë jashtë, në oborr e në prag, ndërsa brenda, në dhomën kryesore, gratë dhe të afërmit e afërt mbanin zi në heshtje. Na pritën me atë seriozitet të butë dibran, që e kanë njerëzit e atyre anëve. Fjalët ishin të pakta. Shtrënguam duar, ulëm kokën, dhe hymë brenda.

Në krye të dhomës, mbi një sobë me dru që kërciste herë pas here, rrinte një ibrik i madh me ujë që vlonte vazhdimisht. Dukej sikur ishte aty prej kohësh dhe do të rrinte aty pa pushim, si një pjesë e pandashme e asaj dite.

Dy djem të rinj shërbenin kafen. Lëviznin me një ritëm të qetë, pothuaj ceremonial. Merrnin filxhanët e vegjël, hidhnin kafen e bluar, shtonin sheqerin, dhe pastaj ujin e valuar nga ibriku. Avulli ngrihej lart dhe përzihej me ajrin e rëndë të dhomës.

Ne u ulëm në një cep. Askush nuk fliste shumë. Vetëm ndonjë fjalë e ulët, ndonjë psherëtimë. Pastaj filloi shpërndarja e kafesë. Filxhanët kalonin nga dora në dorë. Dhe, si pa u kuptuar, erdhi momenti që të gjithë e ndjenë. Sytë u kthyen nga Gjergji.

Nuk ishte ndonjë zakon i shpallur, por kishte diçka në ajër që e shtynte atë të ishte në qendër të vëmendjes. Ndoshta ngaqë ishte i ardhur, ndoshta ngaqë ishte mjek, ndoshta thjesht ngaqë dikush duhej ta bënte i pari atë provë të heshtur. Gjergji e mori filxhanin me kujdes. E mbajti pak në dorë, sikur po e vlerësonte temperaturën. Pastaj e afroi te buzët dhe, pa hezitim të gjatë, e piu me një gllënjkë. Në atë çast, koha sikur u ndal për një sekondë.

Fytyra e tij ndryshoi lehtë. Sytë iu zgjeruan, por vetëm për një çast. Buzët iu shtrënguan, por pa lëshuar zë. Ishte e qartë, kafeja ishte përvëluese. Jo thjesht e nxehtë, por nga ato që të djegin deri në mendje. Dhe mbi të gjitha, ishte “me fund”, e trashë, e fortë, pa asnjë mëshirë. Por Gjergji nuk reagoi. Nuk nxori zë, nuk bëri asnjë gjest. Vetëm qëndroi, me një përpjekje të dukshme për të ruajtur qetësinë. Ishte një betejë e vogël mes dhimbjes dhe dinjitetit, dhe ai vendosi të fitonte dinjiteti.

Ne të tjerët e kuptuam menjëherë. Disa ulën kokën për të fshehur buzëqeshjen. Në një shtëpi zie nuk qeshet, por ndonjëherë jeta të vë përpara momenteve që nuk i komandon dot. Ai ndenji ashtu, me buzët e përvëluara, deri në fund. Nuk kërkoi ujë, nuk bëri asnjë koment. Vetëm e mbajti veten. Kur u ngritëm për t’u larguar, ajri i ftohtë jashtë na goditi në fytyrë. Bora ishte po aty, e palëvizshme, sikur nuk kishte kaluar asnjë orë.

U futëm sërish në makinë. Në fillim, askush nuk foli. Vetëm zhurma e motorit dhe kërcitja e borës nën rrota. Pastaj, pas disa minutash, Gjergji mori frymë thellë dhe tha, me një ton të prerë, si të jepte një vendim mjekësor:

- Të tërë të vdesin… unë kafe me fund nuk pi më.

Këtë herë, nuk u përmbajtëm. Qeshëm të gjithë. Edhe ai vetë, më në fund, qeshi me vete, duke kaluar dorën lehtë mbi buzë, sikur të kontrollonte ende gjendjen e tyre. Dhe ashtu, mes borës së trashë dhe një dite zie, u krijua një nga ato kujtime të vogla që mbeten gjatë, një filxhan kafeje, një djegie e lehtë, dhe një fjali që u përsërit gjatë gjithë dimrit sa herë përmendej ajo rrugë: “Mos ia jep Gjergjit kafen me fund…”