Fatmir Terziu: Kur flet Antologjia me diskursin e vlerave

4 days ago
3 min read

Në historinë e kulturave, antologjitë nuk kanë qenë kurrë thjesht përmbledhje tekstesh; ato janë, në thelb, akte themeluese të kujtesës kolektive. Që nga përzgjedhjet e hershme të traditave gojore deri tek kodifikimet moderne të letërsive kombëtare, antologjia ka funksionuar si një filtër i ndërgjegjes estetike dhe si një hartë orientuese e vlerave në kohë. Në këtë kuptim, çdo antologji është një diskurs më vete: ajo jo vetëm përzgjedh, por edhe përjashton; jo vetëm përfaqëson, por edhe interpreton. Në këtë ndërthurje qëndron pesha e saj kulturologjike. Në këtë vijë kuptimore, vepra e poetit, përkthyesit dhe intelektualit që bashkon kultura, Vangjel Zafirati, vjen si një ndërhyrje e vetëdijshme në këtë traditë të gjatë. Antologjia “Vargjet që vranë poetin” nuk është thjesht një botim i ri në qarkullimin letrar, por një akt i ndërmjetësimit kulturor, një urë midis gjuhëve dhe përvojave estetike. Përkthimi në gjuhën greke nuk është vetëm një proces teknik, por një akt dialogu, ku fjala shqipe kalon përmes një transformimi që ruan thelbin dhe njëkohësisht e hap atë ndaj një universi tjetër kuptimor.

Historikisht, antologjitë kanë luajtur rol vendimtar në afirmimin e identiteteve letrare. Ato kanë qenë instrumente për të shpallur një kanon, për të vendosur hierarki, për të orientuar lexuesin drejt asaj që konsiderohet përfaqësuese. Në këtë kuadër, përzgjedhja e 24 poetëve bashkëkohorë shqiptarë nga Zafirati krijon një panoramë të kondensuar, por të ngarkuar me domethënie. Edhe pse numri është i kufizuar, vetëdija e autorit për këtë kufizim dhe projekti për një vëllim të dytë e shndërrojnë këtë antologji në një proces të hapur, në një tekst që vijon të ndërtohet. Titulli, i huazuar nga një varg i Xhevahir Spahiu, mbart një simbolikë të fuqishme: “Vargjet që vranë poetin” sugjeron tensionin e përhershëm midis krijuesit dhe krijimit, midis jetës dhe fjalës. Është një metaforë që e vendos poezinë në një dimension ekzistencial, ku fjala nuk është vetëm shprehje, por edhe fat. Kjo zgjedhje titulli nuk është e rastësishme; ajo përbën një çelës leximi për të gjithë antologjinë, duke e orientuar atë drejt një diskursi të thellë mbi rolin e poezisë në kohën tonë.

Një element i rëndësishëm kulturologjik i kësaj antologjie është theksi i vendosur mbi brezin e ri të poetëve. Në një kohë kur tranzicionet shoqërore dhe kulturore kanë prodhuar shpesh ndërprerje në vazhdimësinë e traditës, kjo zgjedhje përbën një akt besimi ndaj së ardhmes së poezisë shqipe. Emrat bashkëjetojnë, duke krijuar një polifoni që pasqyron kompleksitetin e letërsisë bashkëkohore. Në këtë kontekst, përkthimi merr një dimension të dyfishtë: ai është njëkohësisht akt besnikërie dhe akt krijimi. Duke e sjellë poezinë shqipe në greqisht, Zafirati nuk bën vetëm një transferim gjuhësor, por një riformulim kulturor, ku çdo varg fiton një jetë të re. Kjo e vendos antologjinë në një hapësirë ndërkulturore, ku identitetet nuk humbasin, por pasurohen përmes dialogut, falë dhe ndihmës së poetit Dashamir Malo. Antologjia, në këtë rast, shfaqet si një “tekst i dytë” mbi tekstet që përmban. Ajo krijon një narrativë të vetën, një rrëfim të heshtur mbi atë se çfarë është poezia shqipe sot. Përzgjedhja kronologjike e poetëve, nga emra të konsoliduar si Primo Shllaku deri tek zërat më të rinj, ndërton një vijë zhvillimi që nuk është lineare, por dinamike, e mbushur me ndërprerje, kthesa dhe rishpikje. Në fund, vlera e kësaj antologjie qëndron pikërisht në këtë aftësi për të qenë më shumë se një përmbledhje: ajo është një akt kulture, një dëshmi e gjallë e një kohe dhe një përpjekje për ta bërë këtë kohë të kuptueshme për tjetrin. Në diskursin e vlerave që ajo artikulon, antologjia e Zafiratit dëshmon se poezia shqipe jo vetëm ekziston, por komunikon, sfidon dhe mbijeton përtej kufijve gjuhësorë e kulturorë. Kështu, kur flet antologjia, nuk flet vetëm për poetët që përfshin, por për vetë kulturën që e ka prodhuar dhe për mënyrën se si kjo kulturë kërkon të dëgjohet nga bota.

Ja lista e plotë e poetëve të përfshirë në antologjinë “Vargjet që vranë poetin”:

1. Xhevahir Spahiu

2. Primo Shllaku

3. Jani Malo

4. Aleksandër Bardhi

5. Luan Xhuli

6. Xhelal Tosku

7. Agim Bajrami

8. Rexhep Shahu

9. Fatmir Terziu

10. Arben Gjeka

11. Dashamir Malo