Fatmir Terziu: Kiaroskuro

Në art, kiaroskuroja është mjeshtëria e kontrastit: drita që nxjerr në pah të vërtetën dhe hija që e mbulon atë. Në politikë, ajo bëhet një gjendje, një terren i rrëshqitshëm ku e vërteta dhe manipulimi bashkëjetojnë, ku deklaratat nuk peshohen për nga vlera, por për nga efekti. Shqipëria sot duket e zhytur pikërisht në këtë kiaroskuro politike, ku një fjali e dyshimtë mund të ndezë zjarrin e një krize morale dhe një reagim i ashpër mund të shndërrohet në kapital politik.

Deklarata e atribuuar ministrit të Jashtëm Ferit Hoxha, “Po ata idiotët shqiptarë atje çfarë thonë?”, nëse është e vërtetë, nuk është thjesht një lapsus apo një shpërthim emocional. Ajo do të ishte një rrëshqitje e rëndë etike dhe kombëtare. Të përdorësh një gjuhë të tillë ndaj shqiptarëve jashtë kufijve nuk është vetëm mungesë respekti; është një çarje në vetëdijen kolektive, një minim i lidhjeve që politika duhet t’i forcojë, jo t’i përçajë. Por nëse kjo deklaratë është e manipuluar, atëherë jemi përballë një tjetër errësire, fabrikimit dhe instrumentalizimit të së vërtetës për përfitim politik.

Reagimi i Sali Berishës është po aq pjesë e kësaj kiaroskuroje. Ai e quan deklaratën “antishqiptare”, e barazon me retorikën e nacionalistëve ekstremë dhe kërkon dorëheqje të menjëhershme. Këtu lind pyetja thelbësore: a është kjo një mbrojtje e sinqertë e dinjitetit kombëtar apo një amplifikim i qëllimshëm për të thelluar krizën dhe për të goditur kundërshtarin? Sepse në politikën shqiptare, shpesh drita e patriotizmit përdoret për të fshehur hijet e interesit.

Kiaroskuroja nuk është vetëm në deklaratë, por në mënyrën si ajo përpunohet dhe shpërndahet. Një mesazh WhatsApp-i, i publikuar nga aktorë politikë, bëhet provë, bëhet armë, bëhet narrativë. Në këtë proces, e vërteta shpesh humbet në tranzit. Publiku mbetet i ndarë mes dy realiteteve: njëri që sheh një ministër që fyen kombin, tjetri që sheh një manipulim të qëllimshëm. Dhe në këtë ndarje, ajo që mungon më shumë është transparenca.

Në një demokraci funksionale, drita duhet të jetë më e fortë se hija. Kjo do të thotë verifikim i fakteve, përgjegjësi institucionale dhe një etikë publike që nuk lejon as fyerjen, as shpifjen të kalojnë pa u ndëshkuar. Dorëheqja nuk duhet të jetë një akt i imponuar nga zhurma politike, por një akt i ndërgjegjes kur përgjegjësia është e qartë. Po ashtu, akuzat nuk duhet të jenë mjete për konsum publik, por të mbështeten në prova të pakundërshtueshme.

Kiaroskuroja politike shqiptare është bërë e rrezikshme pikërisht sepse drita dhe hija janë përzier aq shumë, sa qytetari nuk di më kujt t’i besojë. Dhe kur besimi humbet, demokracia dobësohet. Në këtë terren, çdo deklaratë ekstreme, çdo reagim i tepruar, çdo manipulim i mundshëm nuk është thjesht episod, është një goditje ndaj vetë themeleve të diskursit publik.

Në fund, pyetja nuk është vetëm nëse Ferit Hoxha duhet të japë dorëheqjen, apo nëse Sali Berisha ka të drejtë në reagimin e tij. Pyetja është më e thellë: a jemi të gatshëm të dalim nga kjo kiaroskuro politike dhe të ndërtojmë një hapësirë ku drita e së vërtetës nuk përdoret si projektor propagande, por si udhërrëfyes për një shoqëri më të ndershme? Sepse pa këtë, do të mbetemi gjithmonë në gjysmëhije, duke parë silueta, por kurrë realitetin.