Fatmir Terziu: „Heroika“ sa aktuale metafora e poezisë së poetit Qerim Ujkani

Poezia “Heroika” e poetit Qerim Ujkani (1937 - 2015) mbetet një nga ato krijime ku metafora nuk është vetëm figurë stilistike, por një mekanizëm i tërë kujtese dhe ndërgjegjeje kolektive. Në leximin e sotëm, ajo duket sikur ka humbur një pjesë të intensitetit të saj të drejtpërdrejtë emocional në Kosovë, për shkak të zhvendosjes së realitetit nga lufta në paqe, nga sakrifica në administrim të lirisë. Megjithatë, kjo “zbehje” është më shumë sipërfaqësore sesa thelbësore: metafora e Ujkanit vazhdon të jetojë në forma të tjera, shpesh të heshtura, në tensionet e kohës moderne.

Në strukturën poetike, “Heroika” ndërton një mitologji të luftës ku toka, njeriu dhe historia janë të ndërthurura në një organizëm të vetëm. Toka “ngrihet” dhe thërret bijtë e saj – një personifikim që e shndërron atdheun në subjekt aktiv, jo thjesht hapësirë gjeografike. Në kontekstin aktual të Kosovës, kjo metaforë nuk shfaqet më në formën e mobilizimit fizik për luftë, por në nevojën për mobilizim qytetar, moral dhe institucional. Sot, “thirrja e tokës” mund të lexohet si kërkesë për përgjegjësi, për ndërtim shteti dhe për ruajtje të vlerave që dikur u fituan me gjak.

Figura e “flamurit të gjakut në shtizë prej ashti” është një ndër imazhet më të forta të poezisë, duke sintetizuar sakrificën dhe identitetin. Në realitetin bashkëkohor, kjo metaforë duket e zbehur sepse brezat e rinj nuk e përjetojnë më drejtpërdrejt traumën e luftës. Por pikërisht këtu qëndron aktualiteti i saj: ajo shërben si kujtesë kritike ndaj rrezikut të harresës. Në një shoqëri ku sfidat janë zhvendosur drejt korrupsionit, emigrimit dhe krizave të identitetit, “flamuri i gjakut” kërkon të rikthehet si simbol i përgjegjësisë ndaj sakrificës së kaluar, jo si thirrje për konflikt, por si kërkesë për dinjitet.

Një tjetër element domethënës është figura e burrit që “merr nga një lapidar me vete”. Kjo metaforë sugjeron se çdo luftëtar bart historinë dhe kujtesën e tij, duke u bërë vetë monument i gjallë. Në Kosovën e sotme, kjo ide merr një dimension të ri: individi nuk është më luftëtar në kuptimin klasik, por bartës i kujtesës historike në një shoqëri që shpesh përballet me relativizimin e saj. Kjo krijon një paralelizëm të fortë mes së kaluarës heroike dhe së tashmes sfiduese, ku beteja nuk zhvillohet më në male, por në institucione, në kulturë dhe në ruajtjen e identitetit kolektiv.

Sidoqoftë, metafora e “Heroikës” mund të duket e zbehur vetëm nëse lexohet në mënyrë lineare, si një produkt i një kohe të kaluar. Në të vërtetë, ajo është transformuar dhe përshtatur me realitetin e ri, duke ruajtur thelbin e saj: thirrjen për angazhim, për sakrificë dhe për përgjegjësi ndaj atdheut. Poezia e Ujkanit nuk është vetëm dëshmi e një epoke, por një pasqyrë që vazhdon të reflektojë sfidat e sotme të Kosovës, duke dëshmuar se heroizmi nuk është zhdukur, ai thjesht ka ndryshuar formë.