Fatmir Terziu: Grandburgu

Grandburgu

 Tregim

Xhymeri dukej i shqetësuar. Jo thjesht i lodhur nga rruga e gjatë që përshkonte përditë, por i trazuar në atë mënyrë të pashpjegueshme që të rrëshqet në ndërgjegje si një mjegull e hollë dhe nuk të lë të shohësh as veten.

“Po vij tek ju, Taftabida Bishti… më falni…”-nisi ai, por fjala iu këput, si të kishte hasur në një mur të padukshëm. “Ai… ai është çmendur.”

Askush nuk e pyeti menjëherë “kush”. Në Grandburg, njerëzit kishin mësuar të mos e shqiptonin emrin e tij. E quanin thjesht Argalli., një emër që tingëllonte si një jehonë e largët, si diçka mes legjendës dhe frikës. Dikur ai kishte qenë në majë, në një lartësi që i dukej vetes si qielli. Tani, askush nuk e dinte saktë nëse kishte rënë, apo thjesht kishte humbur rrugën në një korridor pa fund.

“Çmenduri?” pëshpëriti Lepurka, duke e mbajtur frymën, sikur fjala vetë të kishte peshë.

“Jo si zakonisht… jo si më parë…” vazhdoi Xhymeri. “Ai flet me hijet, grindet me kujtimet, i përgjigjet pyetjeve që askush nuk ia bën. Dhe më e keqja…, ai duket sikur beson se e gjithë kjo është drejtësi.” Në Grandburg, drejtësia kishte kohë që ishte bërë një fjalë e lodhur.

Grunpi e dëgjoi gjithë këtë pa e ndërprerë. Ai rrinte në këmbë, i palëvizshëm, si një dëshmitar që nuk di nëse është thirrur për të folur apo për të heshtur përgjithmonë.

“A e kupton?”-vazhdoi Xhymeri, tani më i ngutur, si të donte të shpëtonte nga vetë rrëfimi i tij. “Ai doli në rrugë. I vetëm. Pa roje. Pa ata që dikur e rrethonin si një mur i padukshëm. Dhe filloi të flasë… me njerëzit… si njëri prej tyre. Por askush nuk e dëgjoi. Ose ndoshta… nuk donin ta dëgjonin.”

“Sepse ai nuk është më njëri prej tyre,” tha Grunpi ngadalë.

Këto fjalë ranë si një gozhdë në heshtje.

Në atë mbrëmje, Grandburgu dukej ndryshe. Dritat nuk kishin atë shkëlqimin e zakonshëm të një qyteti që pretendon të jetë i gjallë. Kishte diçka të zbehtë, si një turp i përbashkët që rrinte pezull mbi rrugë.

Argalli po ecte pranë kanalit, aty ku ujërat e qeta pasqyronin jo fytyrat, por kujtimet. Ai fliste me vete.

“Unë nuk kam gabuar… jo… ata nuk e kuptojnë… askush nuk e kupton… sepse unë pashë më larg… më thellë…” Por zëri i tij nuk kishte më atë siguri të dikurshme. Ishte një zë që kërkonte miratim dhe nuk e gjente. Një grua kaloi pranë tij dhe e pa për një çast. Në sytë e saj nuk kishte urrejtje. Kishte diçka më të rëndë, një lloj harrese e qëllimshme. Dhe kjo ishte më e padurueshme.

“Ndal!” i bërtiti ajo. “Nuk ka kuptim kjo!”

“Jo, ka!” - u kthye ai me një shpërthim të papritur. “Sepse ata duhet të shohin! Ata duhet të ndjejnë!”

Por zëri i tij u thye në një kollë të thatë, të dhimbshme, që e detyroi të ndalonte për një çast. Pastaj, si të mos kishte ndodhur asgjë, vazhdoi.

“Logjikë!” ndërhyri papritur Xhymeri, duke u kthyer nga Grunpi, sikur donte të justifikonte atë që po shihnin. “E di çfarë thonë në Paris? Se të çmendurit mund të shërohen me logjikë. Me bindje. Se është vetëm një gabim në mendim…”

Grunpi e pa nga larg. Një ndjesi e çuditshme e pushtoi, keqardhje, zemërim, një lloj frike që lind kur kupton se rënia e një njeriu nuk është kurrë vetëm e tij.

“Mos shko,” i tha Xhymeri, duke e kapur nga krahu. “Ai nuk dëgjon më askënd.”

“Jo,” u përgjigj Grunpi. “Ai nuk dëgjon më veten.”

Kur iu afrua, Argalli u ndal dhe e pa drejt në sy. Për një çast, një dritë e vjetër u ndez në shikimin e tij, si një kujtim i pushtetit, i sigurisë, i asaj që kishte qenë. Pa lëvizje si në mjegull…

Argalli papritur ndaloi dhe pa turmën me një lloj përçmimi të lodhur.

“Ju qeshni?” - tha ai. “Ju… që jeni më të humbur se unë?”

Askush nuk u përgjigj. Një djalë i vogël qeshi me zë të lartë, dhe dikush e tërhoqi menjëherë nga krahu. Ai filloi të duartrokiste me ritëm, duke u përpjekur të krijonte një rend nga kaosi.

“Dëgjoni! Dëgjoni!” – bërtiste. “Do të shkojmë çdo ditë nën dritaret e tyre! Do të këndojmë! Do të kërcejmë! Dhe ata do të na shohin!”

Në atë çast, ai nuk dukej më si një ish-njeri i pushtetshëm. Dukej si dikush që po përpiqej të bindte botën për një të vërtetë që vetëm ai e shihte. Dhe kjo e bënte më tragjik.

“Ti… më njeh,” tha ai.

“Po,” u përgjigj Grunpi.

“Atëherë thuaju… thuaju se unë nuk jam çmendur.”

Grunpi heshti. Sepse në atë çast e kuptoi diçka që nuk mund të thuhej me zë të lartë, se çmenduria e vërtetë nuk është të humbasësh arsyen, por të mos pranosh kurrë se e ke humbur.

“Thuaju,” përsëriti Argalli, këtë herë me një zë më të ulët.

“Do t’u them,” tha Grunpi.

Por nuk shtoi se çfarë. Më vonë, kur u kthye në dhomën e tij të vogël me muret e verdha të grisura, Grunpi u ul dhe mbeti gjatë në heshtje. Jashtë, Grandburgu vazhdonte jetën e tij, ose të paktën atë që quante jetë.

“Sa e çuditshme…” murmuriti ai. “Një qytet i tërë mund të mësohet të harrojë. Por një njeri… një njeri nuk mundet.” Dhe për herë të parë, nuk ishte i sigurt nëse kjo ishte një tragjedi, apo një rrethim i dirigjuar për emrin e ri të kryeqendrës së drejtësisë.