Fatmir Terziu: Flamur Gashi, një ekuilibër i rrallë mes racionalitetit dhe ndjeshmërisë

Flamur Gashi, një ekuilibër i rrallë mes racionalitetit dhe ndjeshmërisë

Nxitja për këtë portret vjen nga tri burime simbolike, zëri i tij i matur e i argumentuar në radion e njohur “Kontakt” në Tiranë (kur shërbeva modestisht si korrespodent nga Elbasani), kujtimi dhe biseda në Londër, i një shoku gjimnazi nga Peja, biznesmenin Lulzim Musa Nushi, dhe një postim i Mjeshtrit të Pikturës, Buron Kaceli, që rikujton një eveniment kulturor në Sarajevë, kur Flamur Gashi shërbente si Ambasador i Republikës së Shqipërisë. I lindur në Pejë në vitin 1969, Flamur Gashi vjen nga një familje me rrënjë të thella kombëtare dhe histori të ndërlikuar shqiptare. Babai i tij, mësues dhe veprimtar i demonstratave të vitit 1968, u përball herët me burgun politik; nëna, një grua e re, u nda nga jeta tragjikisht, duke lënë pas gjashtë fëmijë në kushte represioni e varfërie. Vetë emri “Flamur” është dëshmi simbolike e kësaj historie: një emër i lindur nga rezistenca dhe sakrifica. Fëmijëria e Flamur Gashit u ngjiz me dhunë shtetërore, arrestime të përsëritura të të atit, izolime, varrime të survejuara dhe një përditshmëri të mbushur me frikë, por edhe me një etje të jashtëzakonshme për dije dhe dashuri për vendin. Shkollimi i tij në Pejë, në fshatin Ruhot dhe më pas në gjimnaz, u shoqërua me formimin e hershëm politik dhe kulturor, në një Kosovë që pas demonstratave të vitit 1981 po ziente nga rezistenca.

Studimet universitare i nisi në Fakultetin e Ndërtimtarisë në Prishtinë, por përjashtimi politik pas ngjarjeve të vitit 1989 e detyroi të ridrejtohej drejt Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe. Ky kalim nuk ishte rastësor. Fjala, gjuha dhe kultura u bënë mjetet e tij kryesore të rezistencës dhe veprimit publik. Angazhimi në përkrahje të minatorëve të Trepçës, grevat studentore dhe arrestimet e përsëritura dëshmojnë një profil intelektuali që nuk rri në distancë nga realiteti, por e përjeton dhe e sfidon atë. Arratisja e përkohshme në Gjermani dhe rikthimi i tij në Kosovë për të vazhduar studimet dhe aktivitetin shoqëror tregojnë një karakter këmbëngulës, që nuk e sheh mërgimin si ikje, por si etapë. Më vonë, jeta dhe puna e tij në Shqipëri, si dhe shërbimi diplomatik si Ambasador në Sarajevë, e shndërruan Flamur Gashin në një urë të gjallë mes Shqipërisë zyrtare dhe trojeve shqiptare jashtë saj, një kombinim që vetë historia familjare e kishte parathënë.

Flamur Gashi mbetet sot një intelektual i domosdoshëm për Kombin, jo vetëm për atë që ka përjetuar, por për mënyrën se si e ka shndërruar përvojën personale në përgjegjësi publike; jo për retorikë të zhurmshme, por për qëndrueshmëri morale, kulturë dialogu dhe përkushtim ndaj vlerave kombëtare. Në një kohë kur zërat e arsyes shpesh humbasin në kakofoni, prania e tij është kujtesë se intelektuali i vërtetë lind nga dhimbja, formohet nga dija dhe i shërben shoqërisë me dinjitet. Ky formim i hershëm, i kaluar përmes dhunës, humbjes dhe rezistencës, e ka bërë Flamur Gashin një figurë që nuk e koncepton intelektualin si dekor publik, por si përgjegjësi morale. Te ai, fjala nuk është strehë komoditeti, por akt ndërgjegjeje. Prandaj edhe zëri i tij, sa herë dëgjohet në hapësirën mediatike apo akademike, mbart peshën e përvojës dhe jo thjesht luksin e opinionit.

Në Shqipëri, ku ai u vendos pas viteve ’90, Flamur Gashi u përfshi natyrshëm në jetën kulturore, arsimore dhe institucionale. Duke ardhur nga një Kosovë e përgjakur dhe e mohuar, ai solli me vete një ndjeshmëri të veçantë për çështjen kombëtare, por edhe një disiplinë mendimi që refuzon folklorizmin bosh. Angazhimi i tij nuk u shfaq si nacionalizëm retorik, por si punë e heshtur për ndërtimin e urave kulturore, për përfaqësimin dinjitoz të shqiptarëve dhe për afirmimin e vlerave intelektuale në hapësira ndërkombëtare.

Shërbimi i tij diplomatik, veçanërisht në Sarajevë, mbetet një kapitull domethënës i këtij portreti. Në një qytet simbolik të vuajtjes ballkanike dhe të bashkëjetesës së brishtë, Flamur Gashi nuk ishte thjesht një ambasador formal. Ai ishte një promotor i kulturës shqiptare, një mbështetës i artit dhe dialogut, një figurë që e kuptonte diplomacinë si komunikim mes kujtesave historike dhe jo vetëm si protokoll shtetëror. Evenimentet kulturore, ekspozitat e pikturës, takimet me intelektualë dhe artistë dëshmojnë një qasje ku kultura shërben si gjuhë universale e paqes dhe dinjitetit. Në këtë kontekst, vlerësimi dhe përmendja e tij nga figura të artit si Buron Kaceli nuk është rastësi. Ajo flet për një ambasador që nuk e sheh artin si zbukurim ceremonial, por si themel të identitetit kombëtar. Flamur Gashi e ka kuptuar herët se kombet mbijetojnë jo vetëm me politika, por me kujtesë, me gjuhë dhe me krijimtari shpirtërore. Po aq i rëndësishëm është edhe dimensioni i tij njerëzor. Historia personale e Flamur Gashit, humbja e nënës në moshë të njomë, persekutimi i babait, fëmijëria e rrethuar nga frika dhe survejimi, nuk është shndërruar kurrë në viktimizim publik. Përkundrazi, ajo ka prodhuar një qetësi të brendshme dhe një etikë të fortë, ku dhembja shndërrohet në urtësi, ndërsa revolta në përmbajtje. Kjo e bën figurën e tij të besueshme dhe fjalën e tij të dëgjuar.

Në raport me brezat e rinj, Flamur Gashi përfaqëson modelin e intelektualit që nuk e harron rrugën nga vjen. Ai është dëshmi se arsimi, kultura dhe qëndresa morale janë forma të njëjtës betejë. Nga Peja e varfër e viteve të represionit, te auditorët universitarë, studiot e radios dhe sallat diplomatike, rruga e tij është një vijë e drejtë përkushtimi ndaj kombit dhe vlerave humane. Prandaj, kur flasim për Flamur Gashin si “intelektual të domosdoshëm për Kombin”, nuk kemi parasysh vetëm një biografi të pasur apo një karrierë të suksesshme. Kemi parasysh një ndërgjegje aktive, një figurë që lidh historinë me të tashmen, Kosovën me Shqipërinë, dhimbjen me shpresën. Në një kohë të fragmentarizimit moral dhe relativizmit të vlerave, prania e tij mbetet e nevojshme si busull: e qetë, e qëndrueshme dhe thellësisht shqiptare.

Në këtë vijimësi, Flamur Gashi shfaqet edhe si një kujtesë e gjallë historike, një dëshmitar i kohëve kur fjala shqipe dënohej, kur librat ishin rrezik dhe mendimi kritik shihej si kërcënim. Ai i përket brezit që e ka paguar çmimin e dijes dhe të lirisë, jo brezit që e ka trashëguar atë pa sakrificë. Kjo e bën pozicionin e tij moral të fortë dhe të pakontestueshëm: ai flet jo nga komoditeti i distancës, por nga përvoja e drejtpërdrejtë e përballjes. Në diskursin e tij publik vërehet një ekuilibër i rrallë mes racionalitetit dhe ndjeshmërisë. Flamur Gashi nuk bie në grackën e patosit të tepruar, por as në ftohtësinë teknike që e zhvesh njeriun nga empatia. Ky ekuilibër është fryt i një formimi kulturor dhe etik, ku letërsia, historia dhe politika ndërthuren natyrshëm. Ai e njeh mirë fuqinë e fjalës, sepse e ka provuar edhe si mjet shtypjeje, edhe si instrument çlirimi.

Një aspekt tjetër thelbësor i figurës së tij është marrëdhënia me gjuhën shqipe. Për Flamur Gashin, gjuha nuk është thjesht mjet komunikimi, por territor identitar. Studimet në Gjuhë dhe Letërsi Shqipe nuk ishin një zgjedhje pragmatike, por një akt vetëdijeje kombëtare. Në këtë kuptim, ai i përket traditës së intelektualëve shqiptarë që e kanë parë ruajtjen dhe pasurimin e gjuhës si detyrë atdhetare, nga rilindësit e deri te mendimtarët modernë. Edhe kur vepron në kontekste ndërkombëtare, Flamur Gashi nuk e relativizon identitetin shqiptar për hir të diplomacisë së lehtë. Përkundrazi, ai e përfaqëson atë me dinjitet, duke e vendosur në dialog të barabartë me kultura të tjera. Kjo qasje e bën atë të respektuar jo vetëm si përfaqësues shteti, por si intelektual ballkanik me vizion europian. Sarajevë, qyteti i plagëve dhe i ringritjes, u bë një skenë ku ai demonstroi se diplomacia kulturore mund të jetë më e fortë se çdo deklaratë politike.

Në planin personal, Flamur Gashi mbetet i lidhur ngushtë me Pejën, me Kosovën, me kujtimet e fëmijërisë së vështirë që nuk kërkojnë keqardhje, por respekt. Ai nuk e mohon asnjëherë origjinën, përkundrazi e mban atë si busull orientimi. Kjo lidhje e pandërprerë me vendlindjen e bën figurën e tij të besueshme edhe në Shqipëri, ku ai nuk shihet si “tjetër”, por si pjesë organike e së njëjtës histori kombëtare. Në thelb, Flamur Gashi përfaqëson tipin e intelektualit që sot rrezikon të mungojë: njeriun e formuar në vështirësi, të përgatitur në dije, të përmbajtur në fjalë dhe të palëkundur në parime. Ai nuk kërkon protagonizëm, por ndikim; nuk synon duartrokitje të shpejta, por gjurmë afatgjata. Prania e tij është një kujtesë se kombet nuk mbahen vetëm nga pushteti, por nga ndërgjegjja. Dhe pikërisht për këtë arsye, Flamur Gashi mbetet intelektual i domosdoshëm për Kombin, sepse ai mishëron lidhjen mes sakrificës dhe mendimit, mes historisë dhe vizionit, mes Kosovës dhe Shqipërisë. Në një kohë kur figura të tilla janë gjithnjë e më të rralla, rrëfimi i jetës dhe veprës së tij nuk është vetëm portret personal, por një mësim i heshtur për brezat që vijnë.