Fatmir Terziu: A po na ndjek akoma nga pas „Normalja e re?“

Fatmir Terziu: A po na ndjek akoma nga pas „Normalja e re?“

Pandemia e vitit 2020 nuk solli vetëm një krizë shëndetësore globale. Ajo prodhoi një seri imazhesh që ngjajnë më shumë me skena nga një roman distopik sesa me realitetin e përditshëm njerëzor. Edhe sot, vite më pas, mbetet pyetja thelbësore, a u largua vërtet “normalja e re”, apo ajo thjesht u fsheh, duke na ndjekur ende nga pas, si një hije e padukshme? Më 16 maj 2020, presidenti serb Aleksandar Vuçiç mbajti një tubim politik përmes platformës Zoom. Ai fliste i rrethuar nga ekrane ku shfaqeshin mbështetësit e tij, të cilët duartrokisnin në heshtjen artificiale të transmetimit digjital. Gazetari Sergej Dojçinoviç e përshkroi atë ngjarje si një mister të frikshëm: një tubim virtual, pa trup, pa zë real, pa turmë, por me iluzionin e saj. Pamja ishte thellësisht distopiane, pushteti që vazhdon ritualet e veta, edhe kur realiteti njerëzor është reduktuar në pikselë dhe dritë ekrani.

Në të njëjtën kohë, në një cep tjetër të botës, ekipi i futbollit FC Seoul në Korenë e Jugut vendosi kukulla seksi në tribuna, të “distancuara” nga njëra-tjetra, si zëvendësim për tifozët. Edhe ato mbanin maska, si për të mos thyer kodin moral të epokës pandemike. Ishte një skenë absurde, groteske dhe tragjikisht simbolike: stadiumi plot, por i zbrazët nga jeta; turma e pranishme, por e vdekur në thelb. Njeriu ishte larguar, ndërsa forma e tij mbetej, një imitim i ftohtë i pranisë. Këto pamje nuk ishin thjesht zgjidhje të përkohshme. Ato ishin sinjale. Sinjale se “normalja e re” nuk kishte të bënte vetëm me maska dhe distancë fizike, por me një transformim më të thellë: normalizimin e vetmisë, të zëvendësimit të njeriut me figurën e tij, të kontaktit me simulakrën në vend të qenies reale.

Dhe këtu lind pyetja letrare, pothuaj metafizike: a mos vallë poetët e kishin parë këtë më herët? A mos Sergej Esenini, poeti rus i ndjeshmërisë së thellë dhe dhimbjes intime, e kishte parandjerë këtë gjendje shumë përpara se ajo të merrte emrin “normalja e re”? Në poezinë e tij të vitit 1918, “E kam lënë shtëpinë time të dashur”, Esenini përshkruan një ndarje që shkon përtej largimit fizik. Ai flet për një hendek emocional midis vetes dhe atdheut, një shkëputje që e lë njeriun “me një këmbë, krejt të vetmuar”, ashtu si pema e panjës që qëndron e izoluar në peizazh. Kjo nuk është thjesht nostalgji; është një paralajmërim për vetminë moderne, për humbjen e rrënjëve, për ndjesinë se njeriu mbetet në botë, por jo më në shtëpinë e vet. Në këtë dritë, “normalja e re” shfaqet jo si risi, por si një makth i vjetër që merr forma të reja. Ajo është vetmia e institucionalizuar, mungesa e kontaktit të vërtetë, zëvendësimi i përjetimit me transmetimin. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse ato pamje pandemike na duken ende kaq shqetësuese, sepse, në thelb, ato nuk ikën kurrë. Ato u bënë pjesë e nënvetëdijes sonë kolektive.

Pyetja mbetet e hapur. A do të arrijmë ta lëmë pas “normalen e re”, apo do të mësojmë ta quajmë normale një botë ku njeriu është gjithnjë e më i pranishëm në formë, por gjithnjë e më i munguar në thelb? Nëse poezia e Eseninit na mëson diçka, është se vetmia nuk fillon me izolimin fizik, por me humbjen e lidhjes me tjetrin, me vendin, me vetveten. Dhe kjo, fatkeqësisht, është një pandemi që ende nuk ka marrë fund.