Ermira Jusufi Avdiu: ME FLATRA TË ËNDRRËS

Cikli poetik i Ermira Jusufi Avdiut ndërtohet mbi një bosht ku ëndrra, kujtesa, heshtja dhe koha bashkëjetojnë si kategori poetike e filozofike. Këto poezi nuk synojnë të rrëfejnë ngjarje, por të krijojnë një atmosferë meditimi, ku lexuesi ftohet të ecë përmes peizazheve të shpirtit. Autorja ndërton një univers lirik të mbështetur mbi simbolin, duke e zhvendosur vazhdimisht vështrimin nga realja drejt metafizikes. Kjo prirje e bën poezinë e saj më shumë reflektuese sesa rrëfimtare.

Në poezinë "Me flatra të ëndrrës", ëndrra nuk paraqitet si strehë e qetë, por si një hapësirë ku zhvillohet përplasja midis kohës, kujtesës dhe historisë. Figuracioni është i pasur dhe shpesh i guximshëm: zogjtë, shtojzavallet, hëna, bedenat dhe hijet krijojnë një skenografi simbolike që i jep poezisë një frymëmarrje mitike. Këto elemente nuk funksionojnë si zbukurime stilistike, por si bartës të një tensioni të brendshëm që e mban të gjallë lëvizjen e vargut.

Po kështu, në "Këta tinguj fluturojnë në qiell", tingulli shndërrohet në metaforë të shpirtit dhe të mallit. Lëvizja vertikale drejt qiellit është kërkim i bekimit, por edhe dëshmi e dëshirës për ta kapërcyer kufirin njerëzor. Autorja e ndërton këtë poezi mbi një ritëm të qetë meditativ, ku muzikaliteti i vargut mbështet domethënien dhe jo anasjelltas.

Një nga poezitë më të arrira të ciklit është "Fjalët që s'i thashë kurrë", ku heshtja fiton peshën e një rrëfimi. Fjalët e pathëna nuk mbeten mungesë komunikimi, por shndërrohen në një ekzistencë paralele, në një libër të papërfunduar që vazhdon të shkruhet në kujtesë. Këtu autorja arrin një ekuilibër të mirë midis emocionit dhe reflektimit, duke shmangur sentimentalizmin e tepërt.

Edhe poezitë "Rrugët janë ëndrra të heshtura", "Kah lundrojnë këto gjethe" dhe "Për një fije floku" vazhdojnë të ndërtojnë të njëjtin sistem simbolesh. Rruga, gjethet, uji, vjeshta, acari dhe flokët nuk janë objekte të natyrës, por shenja të kalueshmërisë njerëzore. Në mënyrë të veçantë, motivi i rrugës drejt atdheut i jep ciklit një dimension identitar, duke e lidhur përvojën personale me kujtesën kolektive.

Nga pikëpamja stilistike, Ermira Jusufi Avdiu mbështetet te vargu i lirë, me një prirje të dukshme për metaforën dhe simbolin. Gjuha e saj është e pasur me imazhe dhe kërkon një lexim të ngadaltë, sepse kuptimi shpesh ndërtohet përmes asociacioneve dhe jo përmes rrëfimit linear. Pikërisht kjo e bën poezinë e saj të komunikojë më shumë me intuitën sesa me logjikën e drejtpërdrejtë.

Megjithatë, në disa raste vërehet një prirje për dendësi të madhe metaforike, ku figura pason figurën pa i lënë gjithmonë hapësirë lexuesit të ndalet mbi secilën. Një ekonomi më e madhe e figuracionit dhe një përqendrim më i fortë në disa imazhe kyçe do ta rriste edhe më shumë fuqinë shprehëse të vargut. Kjo nuk e zbeh vlerën e ciklit, por tregon një drejtim të mundshëm zhvillimi poetik.

Në tërësi, poezia e Ermira Jusufi Avdiut dëshmon një ndjeshmëri të kultivuar dhe një prirje të qartë drejt poezisë simbolike e meditative. Ajo ndërton një univers ku ëndrra, heshtja, malli, koha dhe kujtesa nuk janë vetëm tema, por kategori ekzistenciale që ndërthuren në një ligjërim poetik të veçantë. Ky cikël shfaq një zë lirik me identitet të dallueshëm dhe me potencial për t'u konsoliduar më tej në poezinë bashkëkohore shqipe, falë kërkimit të vazhdueshëm të një gjuhe që synon të depërtojë përtej reales dhe të prekë thellësitë e përvojës njerëzore. (F. T.)

ME FLATRA TË ËNDRRËS

Parakalojnë zogj e shtojzavalle

Ëndrrës ia shqyejnë çarçafin e natës

Nënkresë ia vënë një gur, rrokullisur shekujve

Dhe ndërtojnë bedena kështjellash prej hijeve.

Fuqishëm dëgjohen troke kauajsh

Derisa zbresin nga betejat me hënën

Që prishur ua ka melodinë e tërfëllimave

Dihatja dëgjohet larg, tepër larg

Deri në zhbirimin e veshëve të shurdhër

Verbëri kohe që njeriu dot s’e ças.

Me flatra të ëndrrës

Gjithçka parakalon nën ritmin e rizgjimit

Dhe merr udhë me ferkun e ditës.

KËTA TINGUJ FLUTUROJNË NË QIELL

Këta tinguj dalin prej afshit të shpirtit

E digjen qiejve të pafund

Deri në pafundësinë e tyre

Nga malli që nuk ndalon askund.

Tinguj që fluturojnë në qiell

Dhe atje kërkojnë bekim

Mëtojnë ta prekin pikën e qëllimit

Të bekuarit s’kanë tjetër kthim.

Burojnë nga malli i djegur

Në rrugë të përhershme hamenden

Tinguj që kaptojnë lartësitë

Dhe pehaten në loçkë të zemrës.

Këta tinguj burojnë nga shpirti

Dhe fluturojnë tutje

Në krah të kometës.

FJALËT QË S’I THASH KURRË

Fjalët që s’i thashë kurrë

Nuk janë thjesht veç fjalë

Janë copëza zëri që kanë humbur rrugës

Fjalë që i thashë me mendje, por nuk pata gojë

Në heshtje të pafund e mbyllëm këtë lojë.

Ky libër nuk është për të gjithë

Është për ata që kanë dashuruar në heshtje

Dhe i kanë pritur përgjigjet që s’u erdhën kurrë

Në vend të plotnisë janë ndierë të zbrazët

Vallë kësaj zbraztësire

Sërish do t’i ngrisim një urë.

Fjalët që s’i thashë kurrë

Janë libër i papërfunduar për ty

(Ndoshta ende shpreson në rilindje të dytë)

Ndonëse mund të ngushëllohesh në heshtje

Apo të zhgrehesh në vaj e lot

Tashmë gjithçka ka mbaruar

Dhe nuk kthehet dot.

RRUGËT JANË ËNDËRRA TË HESHTURA

Rrugët janë si ëndërrat

Gjithkah të shpiejnë në çast

Të kthejnë sa çel e mbyll sytë

Ende pa prek rrezja e parë

Ditën që adhuron.

Rrugët janë ëndërra të heshtura

Furtunë që përplasen me kohën

Askush nuk ua din fundin,

As fillimin nuk e kanë të sigurtë

Sa her nis një ecje

Rrugët të torturojnë gjithkah

Veç rruga e kthimit në atdhe

Të merr kaliboç në krah.

KAH LUNDROJNË KËTO GJETHE 

Vjeshtë e vonë para acarit 

Suprinë uji të trazuar 

Kah lundrojnë këto gjethe,  

Në farfurinë e erërave 

Kahmot s’i kemi takuar. 

Në rrugëtim me vjeshtën 

Mbi shpatulla kohe lundrojnë 

Përftojnë me erërat 

Kohë e çoroditur 

Shemb iluzione dite 

Shtigjeve të ngatërruara. 

Mbi lundrën e kohës 

Nuk i ndalon asgjë 

Kah lundrojnë këto gjethe 

Herë qetas shtrijnë krahët 

Herë mbi ujëra të rrëmbyeshëm 

Acareve të harlisura 

Pehaten pa ia nda. 

PËR NJË FIJE FLOKU

Për një fije floku më iku edhe një ditë

Më iku sikur fluskë që era e përpinë

Natën e vara në qepalla të kujtimeve

Që palosur i ka koha

Në shekullin e harrimit.

Në vendpjekjen e dëshiruar

Nga malli i djegur i dashurisë

Mespërmes lojës së trillimit

U shemb edhe një ditë.

Për një fije floku

U tret Arka e kujtimeve

Në orbitë.