Elko për të Drejtën e Gruas


Dr. Konstantin Qeparoi

Elko per te Drejten e Gruas

Nr. 2 nga 4

Dr. Konstantin, per librin e Elkos “Imazhi i Gruas nga Mitologjia ne Boten Reale”

Elko (Eleonora Koka) ja dedikon librin femrave në përgjithësi, që e kaluan jetën në luftë për të mbrojtur të Drejtat e tyre, në veçanti Persofoni e Katina Cakut (Vajzave të Valëve), Norës së Kelmendit, Shotës sokoleshë, Marie Shllakut martires së Kosovës, Marove himarjote, motrave suljote etj. Gjyshes Memë Norës, që e rriti midis Muzave, nënës Fotina që e bëri të ndjeshme për fatin e femrës, me këngët dhe vajet e saj.

Ajo thekson se vetëm në shqip Perëndia është femër, mqse këtë emër e kemi marrë që nga koha e matriarkatit. Perëndeshat e Homerit, të stërgjyshërve tanë ilirë, janë të barabarta në Parthenonin Olimpik me numrin e burrave.

Penelopi, Olimpia, Kleopatra, Deidameia, Teuta janë iliro-epirote, Margarita, autorja e epikës historike Skënderbejada, e vuri epopenë e Skënderbeut në një rang me Iliadën, Aeneiden, Jerusalem Deliveri, etj. duke treguar se gruaja qëndron në një nivel me burrat (Margarita krahasohet me Homerin, Virgjilin, Tason, Bokaçion, Petrarkën etj.).

Pena e Dora d’Istrias, anijet e Bubulinës, shpata e Norës së Kelmendit u përdorën më mirë se nga bashkëkohësit e tyre burra. Guximi i grave Suljote përsëritet tek Maro Lania, Maro Kondia, Princesha Argjiro që luftuan me turqit dhe turkomanët (Aliu). Shote Galica, Marie Shllaku, Marina Sirdani ishin sokolesha, janë burrneshat e kombit.

Marta e Martaneshit, Prena e Marte Trazhi, Mrik Lokja, Shkurte Cura, Jozefina Topalli janë cucat e maleve, zanat shqiptare për të cilat kënduan nga Gjergj Fishta, më i vjetri, deri tek Traboini, më i riu.

Drenushat dha Sokoleshat e Dardanise luftuan krah për krah me burrat e tyre. Këto emra që ato i merituan, janë simbol ideali, të ndjeshme, frymëzuese që sot shprehin ndjenja, lumturi. Në asnjë gjuhë tjetër nuk ka një përshtatje të tillë që nga emri-burri të formohet emri-simbol i gruas, burrnesha.

Në LNÇ morën pjesë 596 partizane që luftuan me heroizëm si burrat. Eleonora sjell këtu Heroinat: Pesofoni 20 vjeçare, Bulen 22 vjeçe, Tutulanin 19 vjeçe, Zonjën Çurre, Qeribanë, Katina Cakun etj.

Elko ju jep vend nderi Motrave Qiriazi, Marigosë, grave arbëreshe dhe arvanitase më të dëgjuara matanë kufijve të Shqipërisë Nënë. Jep gjithashtu shoqet e saj të shpërndara nëpër botë që me mall shkruajnë në shqip dhe këtë gjuhë ua mësojnë fëmijëve të tyre.

Ajo është nga Bregdeti, nga Himara dhe si e tillë është Vajzë e Valëve, të cilat kanë frymëzuar dhe vazhdojnë të frymëzojnë shumë poezi. Disa prej tyre janë vendosur dhe qëndrojnë me dinjitet në këtë libër të shkruar nga një poete për imazhin e grave iliro-shqiptare.

Vetë titulli i kapitullit “Nga filozofët paganë tek teologët modernë” mbulon qëllimin që autoria i ka vënë detyrë vetes, për të nxjerrë në pah si është trajtuar femra në shekuj. Titulli përfshin kohën, epokat, mençurinë njerëzore dikur në lashtësi dhe tani, si dhe seriozitetin se kush është marrë dhe kush merret me këtë çështje.

Diskutimet për natyrën e femrës, marrëdhënet midis gruas dhe burrit, karakterin natyror, virtytet e saj, vendi i tyre në shoqëri, filloi të diskutohet që kur njeriu njohu veten. Qysh kur Sokrati tregoi se njeriu ka aftësi të parashtrojë mendimin e tij, të bëjë përgjithësime dhe konkluzione, analiza praktike dhe teorike, filluan të shkruhen vepra filozofike.

Kërkohej të njihej Universi, të fshehtat e botës. Homeri dhe Platoni u futën në natyrën e femrës, por ishte filozofi Aristotel që ka ndikuar më shumë, për të mos thënë në mënyrë absolute, në mendimin e njerëzimit deri në ditët tona. Ai u bë baza e mendimit të Biblës, të Kuranit, të despotizmit mesjetar, të kanuneve dhe ligjeve që e trajtojnë femrën si më poshtë:

Ne librin Imazhi i Gruas. . te Elko-s do te gjejme tiparet, karakteristikat, natyren e te dy sekseve te nxjera nga te thenat e dijetareve ne epoka te ndryshme si me poshte :

“Nga natyra burrit i janë dhënë cilësi aktive, me karakteristika të formuara në mënyrë perfekte, ndërsa femra është krijuar pasive, disi e deprivuar, prandaj dëshiron burrin që të bëhet e kompletuar... Burri identifikohet nga fortësia, gjykimi, guximi, qëndrueshmëria, kurse gruaja nga të kundërtat, mungesë arsyetimi, frikë, dobësi. Burri krijon formën e jetës së re, njeriut të ri, ndërsa gruaja kontribuon vetëm me material ndihmës…”

Më tej shton Aristoteli se “krijimi i femrës është një gabim, krijesë jo në formë të përsosur për të riprodhuar veten. Ajo është një deformim i natyrës”. “Në shtëpi dhe në shtet, prej natyre dhe nga ana biologjike, burri është kryesori, gruaja është ndihmëse, e varur”, - thotë Aristoteli.

Prometheu nuk vdiq kur e denoi Zeusi se ndihmoi, dha te tjereve . . . Atëherë ai krijoi Pandorën (që do të thotë për të gjithë) një krijesë të keqe, që ta shoqërojë gjithë jetën atë dhe burrat. Midis Adamit dhe Zotit kishte një femër (Eva), që dënoi të shoqin në kopsht dhe çoi Krishtin drejt kryqit. Në ligjet romake zot i shtëpisë dhe i pronës ishte burri.

Virtyti i femrës nuk është virgjëria, heshtja, bindja, siç e përcakton Giovani Bokaçio (1355) dhe pasuesit e tij, por virtytet që karakterizojnë edhe burrat, -guximi, trimëria etj. (Kristina de Pizan). Burri dhe gruaja kanë të njëjtat virtyte, (Platoni).

Në esencë burri dhe gruaja janë njëlloj, por gruaja është superiore. (Bartolemeo Coggio).

Femra është guximtare, aktive, kërkuese e së resë, e së drejtës, (Bajroni). Femra në pushtet është më e shkëlqyer se burri.

Media sot e trajton femrën si objekt seksi, object çlodhës. Demokracia, duke barazuar burrin dhe gruan me ligj, prish natyrën e njeriut, burrin e zbut e bën pulë, pulën e harbon dhe e bën laraskë. “Natyra i ka dhenë burrit forcën, për të siguruar ushqimin dhe mbrojtjen. Ai e ka vendin jashtë shtëpisë. Gruaja ka për detyrë të bëjë, të rritë dhe të edukojë fëmijët. Mbretëria e lumturisë së saj është shtëpia”. Duke u nisur nga këto teori të Aristotelit, gabimisht burri e quan veten primar, aktiv dhe femrën sekondare, pasive.

Libri është nj