Editorial: Sundimi i ligjit nuk matet me pranga, por me procedurë

Arrestimi i Ilir Metës, ish-President i Republikës dhe aktualisht kryetar i Partisë së Lirisë, ka hapur një debat thelbësor që shkon përtej figurës së tij politike: debatin mbi gjendjen reale të shtetit të së drejtës në Shqipëri. Reagimi i Institutit Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES) nuk është një ndërhyrje politike, por një akt alarmi institucional që vë gishtin në plagë: mënyra e zbatimit të ligjit po e dëmton vetë ligjin.

IFIMES evidenton mangësi serioze procedurale gjatë arrestimit dhe ndalimit të Ilir Metës, mangësi që nuk mund të relativizohen me justifikimin e ekzistencës së një vendimi gjyqësor. Sepse problemi nuk është nëse ka një vendim, por si ai zbatohet. Mungesa e provave që i arrestuari është informuar menjëherë për arsyet e arrestimit, kufizimi i aksesit të menjëhershëm në avokat, mosdhënia e kartës së të drejtave dhe dokumentacioni i paplotë zyrtar janë shkelje që nuk i përkasin një shteti aspirant për Bashkimin Europian, por një modeli arbitrar pushteti.

Në këtë rast, Policia e Shtetit del jo si garantuese e ligjit, por si problem i vetë sundimit të tij. IFIMES flet qartë për dobësi sistemike në sjelljen policore, çka tregon se nuk kemi të bëjmë me një incident të izoluar, por me një kulturë institucionale ku procedura shihet si pengesë dhe jo si detyrim.

Deklarata e IFIMES është thelbësore: “Sundimi i ligjit nuk matet nga forca e represionit, por nga qëndrueshmëria e respektimit të procedurave.” Ky është thelbi i demokracisë funksionale. Një shtet që mburret me pranga, shoqërime spektakolare dhe demonstrim force, por shpërfill dinjitetin njerëzor dhe prezumimin e pafajësisë, nuk po zbaton ligjin, po e përdor atë.

Edhe më shqetësues është fakti që rekomandimet e Avokatit të Popullit, të cilat IFIMES i konsideron kyçe për llogaridhënien dhe profesionalizimin e policisë, vazhdojnë të trajtohen si këshilla fakultative dhe jo si detyrime morale e ligjore. Ky neglizhim sistematik minon besimin publik dhe e largon Shqipërinë nga standardet evropiane të të drejtave të njeriut, të cilat shpesh përmenden në retorikë, por rrallë zbatohen në praktikë.

Kërkesa e IFIMES për monitorim ndërkombëtar të rastit Ilir Meta nuk është një akt armiqësor ndaj sovranitetit të shtetit shqiptar. Përkundrazi, është një përpjekje për ta shpëtuar atë nga degradimi i brendshëm. Kur një rast me peshë të lartë politike trajtohet në mënyrë të dyshimtë, rreziku nuk është vetëm për individin, por për normat demokratike në tërësi. Sot është Ilir Meta; nesër mund të jetë kushdo tjetër.

Një demokraci nuk gjykohet nga sa shpejt arreston kundërshtarët, por nga sa drejt i trajton ata. Nëse ligji zbatohet pa procedurë, atëherë ai pushon së qeni ligj dhe shndërrohet në instrument presioni. Dhe ky është rreziku më i madh që IFIMES po denoncon: jo një arrestim, por një precedent.

Nëse Shqipëria synon seriozisht Evropën, duhet të kuptojë se rruga drejt saj nuk kalon nga spektakli i forcës, por nga përulësia ndaj ligjit. Monitorimi ndërkombëtar nuk është cenim, por pasqyrë. Dhe ndonjëherë, pasqyra është e vetmja mënyrë për të parë qartë deformimin.