Editorial: Rikthimi i qytetarit në skenë

Rikthimi i qytetarit në skenë

A është dora e Arlind Qorit apo shërbimet sekrete greke pas protestës së Zvërnecit? Po Shoqëria Civile a ka fuqi?

Karikatura e mëposhtme është më shumë se një vizatim satirik. Ajo paraqet një Shqipëri të futur në një lojë të ngjashme me Minecraft-in: një botë ku gjithçka duket e ndërtueshme, e programueshme dhe e kontrollueshme. Njëra dorë mban levën, tjetra kazmën, ndërsa poshtë kutisë së emërtuar “Shoqëria Civile” fshihet fitili i dinamitit.

Pikërisht këtu lind pyetja që po qarkullon sot në Tiranë, në media, në rrjete sociale dhe në korridoret e politikës: kush e ndezi protestën e Zvërnecit?

Për pushtetin, përgjigjja duket e thjeshtë. Kur qytetarët protestojnë, gjithmonë duhet të ekzistojë një dirigjent i fshehtë. Dje ishte opozita. Sot mund të jetë Arlind Qori. Nesër mund të jenë shërbimet sekrete greke. Teoria e dorës së padukshme është bërë argumenti më i përdorur për të shmangur pyetjen e vërtetë: pse protestojnë njerëzit?

Faktet publike tregojnë se protesta shpërtheu pas përplasjeve në Zvërnec, ku aktivistë, banorë dhe ambientalistë kundërshtuan projektet e mëdha turistike në zonën e mbrojtur. Përplasjet me rojet private dhe reagimi i opinionit publik e shndërruan një konflikt lokal në një debat kombëtar. Mijëra qytetarë dolën më pas në Tiranë me sloganin “Shqipëria nuk shitet”. 

Natyrisht, Arlind Qori dhe aktivistët e tij kanë qenë të pranishëm në protesta sociale dhe mjedisore gjatë viteve të fundit. Kjo nuk është sekret. Por prania e një partie apo lëvizjeje politike në një protestë nuk është provë se protesta është krijuar prej saj. Po të ishte kështu, çdo protestë e punëtorëve do të ishte organizuar nga sindikatat, çdo protestë studentore nga partitë studentore dhe çdo revoltë qytetare nga opozita. Historia na mëson të kundërtën.

Po teoria e “shërbimeve sekrete greke”?

Ajo tingëllon tërheqëse për ata që kërkojnë komplote. Por deri më sot nuk ka asnjë provë publike serioze që demonstron një përfshirje të tillë. Përkundrazi, protesta ka qenë e fokusuar mbi çështje mjedisore, pronësore dhe transparencën e investimeve në një zonë të ndjeshme ekologjike. Edhe raportimet ndërkombëtare e kanë paraqitur konfliktin kryesisht si përplasje midis zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së mjedisit. 

Por pyetja më interesante mbetet një tjetër: Po sikur protesta të mos jetë as e Qorit, as e Athinës?

Po sikur të jetë thjesht e qytetarëve?

Kjo është ideja që shqetëson më shumë politikën shqiptare. Sepse në kulturën tonë politike ende ekziston bindja se qytetari nuk lëviz vetë. Ai duhet të jetë i paguar, i manipuluar ose i komanduar nga dikush. Një shoqëri civile e pavarur shihet shpesh si një anomali.

Megjithatë, ajo që ndodhi në Zvërnec tregon diçka ndryshe. Një konflikt lokal arriti të mobilizojë ambientalistë, intelektualë, banorë dhe të rinj që nuk i përkasin domosdoshmërisht të njëjtit kamp politik. Kjo nuk do të thotë se Shoqëria Civile është bërë forcë dominuese. Por tregon se ajo ende ka aftësinë të prodhojë reagim publik kur prek një nerv të ndjeshëm të shoqërisë. 

Karikatura e paraqet Shoqërinë Civile si një kuti dinamiti mbi të cilën politika ulet me vetëbesim. Satira nënkupton se pushteti mendon se e kontrollon fitilin. Por historia ka treguar shpesh se fitilat kanë zakon të digjen në drejtime të paparashikueshme.

Prandaj pyetja e vërtetë nuk është nëse pas protestës qëndron Arlind Qori apo shërbimet sekrete greke. Pyetja është nëse Shqipëria ka hyrë në një moment kur qytetarët po mësojnë sërish të protestojnë pa kërkuar leje nga partitë. Nëse përgjigjja është po, atëherë kjo është ngjarja më e rëndësishme politike e Zvërnecit. Jo resorti. Jo investimi. Jo teoritë e konspiracionit. Por rikthimi i qytetarit në skenë.