EDHE YJET VDESIN


Reims Osmani

Novelë


Eh more Osman Taka,

More djal’I bukur.

Bir Osman me halle

Vetëtin me kordhë,

Shkrepëtin në valle!

Burgu i kështjellës së Janinës,maj 1886.

Rojes së përgjumur iu bë se dëgjoi të trokitura.Ato vinin së thelli, të shurdhëta, si nga humbellat e shpellave.Mbajti vesh me kujdes.Këtë radhë ato vinin më të forta,kuptohej që trokiste një dorë e paduruar dhe e nervozuar.Roja e diktoi aty për aty:trokiste i burgosuri në kaushin e bodrumit të hapsanës[1], Osman taka, i dënuari me vdekje, në litar.Trekëmbëshi i kobshëm ishte ngritur dhe lëshonte hijen e gjatë në oborrin e kështjellës.Litari tundej në erë si lavjerësi që numëronte orët fatale.Të nesërmen ai do të ndahej nga jeta. Roja kishte dëgjuar se e kishte thirrur Dizdari[2] dhe i kishte thënë se kërkesa e tij, bërë Valiut të Janinës për falje të jetës nuk ishte pranuar.Faji i tij ishte më i rëndë nga vdekja. Kishte ngritur armët kundër padishahut që ishte drita dhe shpresa e Botës, që Allahu ia shtoftë ymryn! Arnauti që e quante veten shqiptar, nuk duhet të bënte më hije mbi dhe se edhe dheut i rëndohej.Vaji i kandilit të tij ishte sosur dhe flaka e jetës do t’i shuhej! Të dënuarit nuk i ishte dridhur as qerpiku.Dizdari e kishte pyetur, siç ishte adeti, në kishte ndonjë dëshirë të fundit.

“ Të gdhij natën e fundit në tabje[3] të kalasë dhe të nesërmen, sillni violixhinjtë më të mirë të vilajetit se dua të luaj një valle të vndit tim, para se të ma shuajnë jetën”.

-Vetëm kaq?

-Po.vetëm kaq….

Dëshirat, sado të çuditshme e të padëgjuara, ishin pranuar.me valle, pa valle, vdekja njësoj do t’I vinte!

Roja me pishtar në dorë kaloi kthinat e ngushtaqë binin erë myk e lagështi, hapi derën e rëndë të kaushit dhe I tha t’i shkonte pas.

I burgosuri, lidhur këmbë e duar me vargonj të hekurt, e ndoqi pas duke zvarritur këmbët.I ngjiti shkallët e ngushta me vështirësi, vargonjtë i zvarriteshin pas.Sa ngjiti shkallët iu duk se mbante një mal mbi supe.Kur dolën sipër, ajri i freskët i natës së majit i përkëdheli fytyrën dhe i gjallëroi trup e shpirt.Dihati me gjithë mushkëritë.

* * *

Nata ishte e magjishme.

Ai i hodhi sytë nga qielli.Yjet dhe hëna derdhnin në hapsirën e pafund të bruztë e pak të mugët vesën e artë të dritës që si një pluhurizë zbriste nga hapësira qiellore në majëmalet, luginat dhe fushat.Pulëza[4] kishte marrë zogjtë e saj dhe po i çonte për të kullotur në kashtën e kumtrit ku kishin rënë kokrrat e grurit të artë. Yllësitë e pafund hiqnin ngadalë vallen e tyre qiellore të përjetshme.Hëna e re si vetull e artë, ju duk se po puthej me një yll. Ai i buzëqeshi hënës. Asaj nuk i erdhi mirë që po e vëzhgonin dhe u fsheh pas një reje si bashkë leshi të bardhë, por ai s’ia ndau sytë.Kur reja u davarit, hëna e bezdisur e gjuajti me një yll, që la prapa vazhdën e ndritur.Ylli u shua rrugës.Më pas u shkëputën e ranë edhe yje të tjerë.Ishte nata e yjeve të shkëputur.

“Edhe yjet vdesin- mendoi ai me trishtim,- por si lindin, kush është nëna e tyre,sa jetojnë? Këta që u shkëputën e ranë sa vjeçarë mund të ishin? Yjet kanë vdekje të bukur.- mendoi ai-Edhe kur vdesin duke u vithisur honeve qiellore, lenë pas vazhdën me dritën e zjarrtë. Ështëbukur të vdesësh si një yll! Çudi se pse parajsën e kanë vendosur nën dhe, ajo duhej të ishte atje lart….me siguri atje është. Shpirtrat e njerëzve fluturojnë atje dhe shndërrohen në yje. Edhe shpirti i tij, nesër do të fluturonte atje lart, për t’u shndërruar në një yll!

Nata ishte e mahnitshme.

Në mugëtirën e natës të mbushur me dritë hëne, xixëllonjat si ca shpirtëra të paqetë, aty shfaqeshin me dritëzën e tyre e aty fshiheshin, duke e pikëzuar perden e natës me stolitë e tyre të shndritshme. Ai,bashkë me shokët, kishte rendur në vegjëli pas tyre në netët e majit. I kapte dhe i vinte në ballë.U thoshte shokëve:”Më kapni dot? Pastaj vraponte duke qeshur i ngazëllyer.Të qeshurat dhe të thirrurat jehonin në natë dhe përcilleshin tatëpjetë luginave.Edhe ai ishte një xixëllonjë që fluturonte i hallakatur dhe gazmor nën ullinjtë dhe livadhet e vendlindjes. Pastaj numëronin yjet.Ishin pafund. Nënat u thoshin të mos i numëronin se do tu bëheshin iriqë në duar! Përpiqeshin të kapnin ndonjë lakuriq nate, por ata ishin aq të shkathët e të shpejtë sa nuk i arrinin dot. Rrinin nën qiellin e majit dhe dëgjonin këngën e Qyqes dhe të Gjonit. Për ta thoshin se kishin qënë motër e vëlla. Thërrisnin njëri-tjetrin, por asnjëherë nuk takoheshin dot. Qyqes i këndonin edhe këngë:”Qyqe qyqe vera, moj vajzë leshprera!” Pastaj dëgjohej zëri i nënave që i thërrisnin dhe, ata pa dëshirë, ktheheshin në shtëpi.

Ai u çmall me netët e mahnitshme të fëmijërisë së tij. U nda prej tyre, u tha lamtumirë.Nuk do t’I shihte më.

Nata ishte e bukur.

Liqeni i Janinës i kishte hapur gjoksin hënës dhe ajo ja stoliste pa kursim dallgët me dritën e saj të zbehtë që varej si një vel i mistershëm mbi masën e ujit të tallazitur.Era i shtynte dallgët drejt bregut nga ku ndjehej shushurima e tyre.Dallgët shuheshin aty në breg.Ajo ishte vdekja e tyre. Dukej që ishte e dhimbshme ngaqë rënkimi i tyre përhapej nëpër natë.Vdisnin dhe lindnin e ashtu pa prerë, si njerëzit. Rënkimi që vinte nga liqeni, thoshin se ishte rënkimi i shpirtit të Frosinës së bukur[5] që nuk gjente prehje as ditë as natë. Ajo kishte vdekur për dashurinë. Po pse shpirti i saj nuk ishte ngjitur në qiell që të kthehej në një yll të ndritshëm? Ai do të kishte emrin e saj. Do të quhej ylli i dashurisë dhe njerëzit do ta sodisnin neteve të qeta e të kthjellta.Ai i hodhi sytë sërish nga miriadat e yjeve, ndofta ylli i saj diku duhej të ishte, por ai nuk dinte ta gjente.I erdhi keq për yllin e dashurisë.Edhe ai do të vdiste nga dashuria, por ajo e tija ishte ndryshe. Nuk ishte dashuria për një grua, por për gjithë gratë, fëmijaët, nënat dhe m