Dudiana Lela: Tregim, i denjë për një orë leksioni në fakultet

Një tregim, që mbetet si një shkrim i tillë është i denjë për një orë leksioni në fakultet. Një brendi që të lë pa frymë. Edhe koha nuk të mjafton për të shprehur emocionet që ndjen. Është një përqasje dhimbjeje midis një realiteti të ndodhur më parë dhe ndjesisë së shpirtrave njerëzorë, njëherazi të njëjtë dhe të ndryshëm, të shtrirë në dy hapësira kohore (por, sigurisht, edhe në sinkron me të tashmen). Si një lexuese që më pëlqejnë thellësitë e shkrimeve dhe të poezive, ngeca në “rrjetin” e këtij shkrimi, sa të dhimbshëm, por edhe të magjishëm (dhe, për hir të së vërtetës, e lexova dy herë radhazi!). Çfarë të shprehësh më parë? Duhet kohë,  kohë më shumë se vetë koha e përçudnimeve, prej së cilës dalin edhe mesazhet e këtij shkrimi.

Nisja e tregimit, me rreshtat përshkrues të një natyre me qiell “të vrenjtur”, me dëgjimin e “krokamave të korbave” (të cilat ndiejnë erë kërme), zëri i të cilave largohet përtej KODRËS së MAVIJOSUR (një përshtatje e dhimbshme e situatës ndjellakeqe me emërtimin e kodrës), paralajmëron se diçka e tmerrshme po ndodh.

Dhe ja, dy burra mbërrijnë me dy thasë mushamaje, ku brenda kanë kocka, po, po, kocka, kodin e të cilave e dinë vetëm ata (një kod që, sikur të kishte gojë, do të dëshmonte ngjarje si në filmat horror). Por edhe këmbanat kishin një zhurmë ndryshe, tinguj të çalë, të pangjashëm me të zakonshmet. Thasët me kocka brenda kishin dhënë efektin e duhur.

Edhe natyra u tërbua, me një shi të pazakontë, dhe burrat qëndronin aty, te shtëpia e braktisur (vend i fshehtë), duke parë njëri-tjetrin, por edhe thasët me kocka, prej të cilëve dukej sikur vinte një zë, si dëshmitar i dy trupave njerëzorë, tashmë të shndërruar në kocka nga ata që quhen hiena, pa kod, pa emra.

Autori, me një mjeshtëri të admirueshme, na sjell kaq bukur këto të vërteta historike, ku gjithçka që është tmerruese për një shoqëri të vendosur nën një regjim është e pranishme: vrasja, dhunimi, përdhunimi (vajza me veshje rozë, por edhe mbytja e saj dhe ndoshta një thes kockash identifikon trupin e saj, pasi, kur u zhduk, u dëgjua një klithmë femërore), mashtrimi i ngritur në një piramidë globale. Nuk përmendet kot nga autori shprehja: “përtej kufirit, qetësia u ça”.

Nuk ka çast më emocionues dhe drithërues se ai kur autori e paralelizon ngjarjen si një ëndërr, për të gjetur shkakun dhe për të lëshuar thirrjen metaforike:

“Zgjohu, zgjohu!”

“Zgjimi” është momenti kur njeriu vendos, midis jetës dhe vdekjes, një hap të madh; një moment që kushdo që kërkon liri dhe të vërtetën duhet ta bëjë pa hezitim.

Dhe, me një përshkrim admirues, poeti na fut nëpër labirinthe realitetesh: nga “zyrat” misterioze, ku shohim një “natyrë” brenda betonit, te kopshti misterioz me “fruta ekzotike”, ku dëgjohen lëvizje njerëzish, gazetarë televizivë, zëra që ndiejnë fundin që po afrohet; ambienti ku janë fshehur “kodet” e kockave, ku tashmë frika u ka hyrë në palcë dhe pëshpëritet “na mori lumi” (ose, për t’i fshehur, bërtitet “i mori lumi”), që shpërthen si një “rrebesh” që merr çdo gjë që gjen.

Po, “vallja” ka nisur.

“Dasma” filloi.

“Ftesat” në kohë janë dërguar (metafora që të gjithë i kuptojmë se kujt i drejtohen).

Disa dialogje midis personazheve jetësorë, të cilët kanë luajtur rolet e tyre në jetët e njerëzve të pafajshëm, zbulojnë  përmes intuitës  rolin e tyre negativ apo pozitiv në shoqëri. Disa prej tyre mund të kenë dirigjuar në errësirë (ah, errësira e bishave) makinerinë e bluarjes së “mishit” apo “kockave”.

Por thirrja e emrit GORO ndryshon atmosferën e dialogjeve.

Nuk e di për kë GORO e ka fjalën autori, por mua më shkoi mendja te personazhi i Dritëro Agollit, i cili ishte njeri i drejtë dhe i vërtetë.

Dhe ky Goro, që dinte gjithçka, ishte fshehur aty ku as drita nuk depërton.

Ai dinte gjithçka.

Ndërsa Arseni, njeriu që kishte hulumtuar historitë ndër breza, me fjalinë e tij në dialog:

“Ti ke historinë, unë kam të vërtetën”,

bën që kjo e VËRTETË të dalë nga KODI I KOCKAVE, por jo në thes. Dhe një “krokamë” ndryshe dëgjohet sërish, jo nga korbat, por nga amaneti, nga kujtesa, nga dhimbja e rëndë ndër shekuj, por pse jo, edhe sot.

Nuk kam fjalë.

Një tregim që shpërfaq ngjarje makabre në jetët njerëzore, me të vërteta të fshehta, por që dalin.

Faleminderit, poet!

 __________________________________________________________________

Fatmir Terziu: KODI I KOCKAVE

 TREGIM

Dy re u shfaqën papritur në qiell, në çastin kur thesin e zi, të mbushur me eshtra, e plasën dy mushamaveshur në qoshen e një godine të braktisur prej vitesh. Retë e zeza vetëm sa përsëritën krokamën e korbave. Një zë që u ngrit, u përhap dhe u shua pas Kodrës së Mavijosur. Pastaj gjithçka u tendos nën një vetëtimë të zjarrtë, që u shkëput nga qielli dhe ra aty ku këmbanat tingëllonin si të lodhura, oshëtinin si të çalë.

“Më mirë që s’dëgjohen,” tha më i moshuari.

“Eh… kur dëgjohen këto këmbana?” u përgjigj më i riu. “Kanë një zhurmë… të frikshme…”

“Nuk janë si të kishave tona,” ia preu tjetri.

Dhe aty u mbyll biseda.

Qielli u rëndua. Vetëtimat shtrinë kthetrat mbi kodrat e fundosura. Shiu shpërtheu pa paralajmërim. Një ujë i pistë, i tërbuar, vërshoi nëpër grykë dhe u përplas në lumë me një egërsi të verbër. Ata shihnin herë njëri-tjetrin, herë thesin. Pastaj i zuri gjumi. Ky nuk ishte fundi që ishte menduar. As rruga nuk kishte qenë për këtë. Por disa rreshta të mbetur në një gazetë serioze nxorën gjithçka në dritë. Dhe prej atij çasti, gjithçka nisi të rrotullohej rreth tyre, derisa, përtej kufirit, qetësia u ça. Lajmi mbërriti.

“Zgjohu! Zgjohu!” - e tundi më i moshuari.

“Ç’gjumë…” murmuriti tjetri. “E di ç’po shihja?”

Ishte një zyrë. Një zyrë e përkryer, e ftohtë dhe e pasur. Drita lëvizte në tavan si një refleks i gjallë. Dyshemeja prej mermeri dhe qelqi pasqyronte gjithçka. Dy kolltuqe në mes. Pajisje moderne kudo, ekrane, telefona, makina. Vetëm një bastun pranë derës dukej jashtë kohe. I punuar me dorë, i gdhendur me kujdes. Dukej jonjerëzor. Ndryshe nga gjithçka tjetër aty. Një hapësirë u hap. Ah, ajo derë, ajo…, nuk e di, krejt iluzion. Një vajzë e re doli, e veshur në rozë, me një tabaka në duar. Vithet i shkëlqenin. Kokrrat e cicave gati i shpërthenin. Buzët petale te gjalla trënfdafili rozë. Tabaka ishte me shkëlqim. Mbi të, një pecetë e bardhë, e bardhë në mënyrë të papërcaktueshme, si bora që nuk e ke parë kurrë nga afër. Pastaj një klithmë femërore. Aq. Ajo u zhduk. Dhe hapësira u mbyll si të mos kishte ekzistuar kurrë. Pas panoramës së madhe, që hapej e mbyllej me një buton, shtrihej një kopsht misterioz, ekzotik, pemë tropikale, lule misterioze, hardhi, një natyrë e futur me dhunë brenda betonit. Në mes, një shatërvan. Pranë tij, një burrë në kolltuk me rrota. Dy të tjerë përballë tij. Një shkruante, një tjetër diktonte.

“Dëgjo mirë,” tha ai pa ngritur kokën.

“Vallja ka nisur. Bisha ka dasëm. Nusja është zgjedhur. Ftesat janë dërguar me vonesë, por në kohë. Për të gjithë.”

Ai ndaloi. Një majmun bërtiste diku pranë.

“Hiqeni atë,” tha ftohtë. “Kur flas unë, nuk dua zë tjetër.”

Majmuni u zhduk në një rrjetë. Heshtja u kthye menjëherë në vend. Papritur, britma e më të moshuarit e theu gjithçka:

“Thesi! Ku është thesi?!”

Tjetri ngriti supet, i ngrirë.

“Na mori lumi…” pëshpëriti.

Frika kishte hyrë. E pakthyeshme. Në zyrë, letra u vulos. Një lëvizje dore. Një shenjë miratimi. Një buton. Dhe bota ndryshoi. Shatërvani u kthye në ekran. Një fytyrë tjetër u shfaq.

“Mark,” tha burri në kolltuk. “Situata ka ndryshuar. Materiali është tek ne. E morëm dje.”

“Tani?” - pyeti zëri tjetër.

“Dasma ka filluar.”

“Jo,” tha Marku. “Dasma është e jona.”

Një pauzë e rëndë.

“Kodin,” tha burri në kolltuk.

Një buzëqeshje e ftohtë nga ana tjetër e ekranit.

“Ju keni thesin. Ne kemi atë që i jep kuptim.”

Në ekran u shfaq një topolak. I mbyllur. I ruajtur. I domosdoshëm. Pamja u kthye në një hapësirë të ftohtë betoni. Topolaku rrinte ulur. Përballë tij ishte Stefi.

“Ti e di kodin,” tha ai qetë. “Dhe unë e di që e di.”

“Unë kam thënë gjithçka,” murmuriti plaku.

“Jo,” tha Stefi. “Ti ke thënë atë që të leverdis.”

Makineritë në errësirë bluajnë pa pushim. E shikon si e bëjnë mishin? Pa le kockat?

“Goro…” pëshpëriti topolaku.

“Kush është Goro?”

Heshtje.

“Goro e mori atë që unë nuk munda ta mbaja…”

Një kujtim i largët, një shtëpi e vjetër, një amanet, një lëkurë qingji, një kod pa gjuhë. Një…

“Fol! Ku është tani?”

“Në bunker. Mes maleve. Aty ku nuk hyn…, ku nuk hyn as drita.”

Në zyrë, Antoni buzëqeshi dhe shtypi një buton. Në ekran u shfaqën dy thasë. Identikë.

“Ti ke njërin,” tha ai. “Unë kam tjetrin.”

Një tjetër pamje, ndërrimi i thasëve. Mashtrimi. Sa i shpejt.

“Ti ke historinë,” shtoi ai. “Unë kam të vërtetën.”

Ora po afronte. Komisioni priste. Një vend i tërë priste. Në një sallë të errët universiteti, një orë tik-takonte. Arseni ngriti kapakun. Brenda ishte një telefon.

“Alo… Jam autori i shkrimit në gazetën.... Jam Arseni.”

Një pauzë.

“Ja kodi.”

Në atë çast, gjithçka ndryshoi. Komisioni u mblodh. Dokumentat u hapën. Dëshmia u lexua. Jo ajo dëshmi që pritej, por ajo që mungonte. Ajo që doli nga Kodi i Kockave. Ama e vërteta nuk ishte në thes. Ishte shkruar vërtet në kocka, por nuk dekodohej as në laborator. Ajo ishte në amanet, ishte në interpretim. Atë interpretim Arseni e kishte zbuluar në tre breza intervista gojore. E kështu, Vendimi ra. Pretendimi u rrëzua. Fishekzjarrët shpërthyen. Turma brohoriti. Ekranet u mbushën me fytyrën e Arsenit. Diku larg, Antoni mbylli ekranin. Për herë të parë ishte pa kontroll. Një zog me dy krena u ul në dritaren karshi malit të lartë. Pastaj fluturoi dhe ndoqi udhën ku dikur legjendat mbathnin kuajt. Arseni qëndronte përballë një fotografie të vjetër.

“Ti je…” tha me vete.

Një dorë i qetësoi mendimet, ajo u mbështet mbi supin e tij.

“Jeni studiues arti?”

Ai buzëqeshi lehtë.

“Jo… vetëm kërkues. Kërkues identiteti...”

Diku, thellë, një krokamë u dëgjua sërish. Jo tashmë nga korbat. Krokama vinte nga kujtesa. Nga dhimbja e saj shekullore.