Drita Ademi: 85 vjet Nazmi Rrahmani

Ka njerëz që shkruajnë libra, dhe ka njerëz që bëhen vetë pjesë e ndërgjegjes së një kombi. Nazmi Rrahmani i përket kësaj të dytës. Ai nuk ishte dhe nuk mbeti kurrë hije, as e letërsisë, as e kohës, as e pushteteve, as e frikës. Qëndroi i palëkundur, me dinjitetin e njeriut që e di peshën e fjalës së shkruar dhe përgjegjësinë që ajo bart.

Jeta e tij nis në një kohë të vështirë dhe të brishtë për shqiptarët e Kosovës, në një realitet ku fjala shqipe duhej të mbijetonte shpesh më shumë me këmbëngulje sesa me kushte. I lindur dhe i rritur në një mjedis ku mungesat ishin të shumta, por ku ndjeshmëria ndaj tokës, njeriut dhe traditës ishte e thellë, Nazmi Rrahmani e formësoi që herët botëkuptimin e tij mes rrëfimeve të jetës së thjeshtë dhe përvojave të një bote që ndryshonte ngadalë, por me peshë të madhe historike.

Arsimin dhe rrugëtimin e tij intelektual e ndërtoi me përkushtim, duke u bërë pjesë e asaj shtrese të rrallë shkrimtarësh që nuk lindin në rehati kulturore, por e ndërtojnë vetë atë. Për një kohë të gjatë ai u angazhua edhe në jetën kulturore e publicistike, duke qenë pranë fjalës së shkruar jo vetëm si krijues, por edhe si dëshmitar i kohës. Në këtë mënyrë, letërsia e tij nuk u shkëput kurrë nga realiteti; ajo u ushqye prej tij dhe njëkohësisht e ndriçoi atë.

Kur në vitin 1965 doli “Malësorja”, nuk u shfaq thjesht një roman, por një zë i ri në letërsinë shqipe. Ishte zëri i një bote të brendshme që deri atëherë kishte mbetur shpesh e pashkruar me atë ndjeshmëri dhe vërtetësi. Ai roman nuk ishte vetëm një sukses letrar, por një akt themelues i kujtesës artistike për një shoqëri që kërkonte të shihte veten në pasqyrën e fjalës.

Edhe për mua, “Malësorja” ishte romani i parë që lexova, në fund të viteve ’70, në atë dhomë të ngrohtë familjare ku fjala kishte aromë jete, ndërsa libri kishte peshën e një pasurie të shenjtë. Ishte një kohë kur letërsia nuk lexohej vetëm me sy, por përjetohej me shpirt.

Në kujtesën e brezave të lexuesve, Rrahmani mbeti jo vetëm si autor i një vepre, por si një figurë që mishëronte seriozitetin e shkrimit dhe përkushtimin ndaj njeriut të zakonshëm. Ai e ktheu jetën e përditshme në material letrar pa e zbehur të vërtetën e saj, duke i dhënë prozës shqipe një ton të qetë, të thellë dhe të qëndrueshëm.

Në rrëfimet e rinisë sonë të hershme, ai ishte një emër që lexohej me një lloj përulësie të natyrshme. Nuk ishte thjesht autor librash, por një pikë reference morale dhe estetike. Ne rriteshim duke e lexuar atë, ndërsa njëkohësisht përpiqeshim të kuptonim se si fjala mund të kishte kaq shumë peshë dhe kaq shumë heshtje brenda saj.

Në një kohë kur shumë gjëra ndryshuan shpejt, ai mbeti i qëndrueshëm në stil, në etikë dhe në besimin se fjala e shkruar ka detyrë morale. Nuk iu nënshtrua lehtësisë së harresës, as tundimit për t’u bërë zë i zhurmshëm i çastit. Zgjodhi më të vështirën: të jetë i vërtetë.

Në këtë 85-vjetor, nderimi për të nuk është thjesht një urim i rastit, por një kthim i vetëdijes sonë te burimi i saj. Është mirënjohje për një jetë të tërë të vënë në shërbim të kulturës, kujtesës dhe dinjitetit kombëtar. Sepse shkrimtarë si ai nuk festohen vetëm në ditëlindje; ata lexohen siç lexohet toka, siç lexohet historia, siç lexohet vetë njeriu.

Gëzuar ditëlindjen, mjeshtër i fjalës dhe i qëndresës!

Veprat e Nazmi Rrahmanit

-Malesorja 1965

-Mbas vdekjes (Kthimi i njeriut te vdekur(,1975

-Tymi i votres se fikur, 1969

-Toka e Pergjakur,I dhe II, 1973

-Rruga e shtepise sime,1978

Drita Ademi 13.05.2026

Zvicer