Artefakt


Artefakt

Fatmir Terziu



Mjeshtri i artit modern Paul Cézanne pikturoi „Piramidën e Kafkave“ në fillim të shekullit. Duke shfaqur vetëm një pirg kafkash njerëzore si subjekt, kjo pjesë ofron një alternativë ogurzeze për pikturat më tradicionale të artistit të frutave dhe shisheve. Por, ajo tashmë është tej eksperimentit, tej arsyes së arsyeve, tej pëshpëritjes, është pikturë, është art, është pikturë globale. Dhe ne ecim në sytë e kësaj vepre artistike, ecim mbi dhe me „Piramidën e Kafkave“. Ecim…

Pasi i lamë tërë ato lotë në djerinën ku u ngulën dy bashllagë të gurtë e të gdhendur mirë, tërë ndjesia jonë u zhyt vetvetiu në Pyllin e Kohës dhe Pëshpëritjeve, të formës më të re globale të kohërave të tjera në respekt të këtyre ditëve. Aty, pikërisht aty, në atë pyll të treguar nga goja e gjyshit dhe gjyshes, ata, dy dëshmitarët e fundit të brezit të tyre në fisin e tirqeqepësve, u lind një filiz i çuditshëm. Shumë shpejt, ose aq sa të hapje e të mbyllje sytë ai u bë një pemë e madhe e mistershme e fshehur midis të gjithë atyre pemëve të tjera, që kolovateshin hera-herës, sa majtas e djathtas në atë flladnajë të hatërmbetshme çukës së ngritur majë-majë falë diellit që e godiste tërë kohës në ballë. U rrit pikërisht aty ku kishte edhe gungëza, edhe shpella, dhe ku në to lexoheshin informacione të çuditshme shkëmbore me jetëra njerëzish mijëra vjeçarë, me kfka të mbetura sa nën dhe, e aq mbi dhe, kur plugu i kohërave kërkonte minerale. Dinin si t’i lexonin ama fallxhorshe tërë ata që ishin dhe që vinin në atë ograjë njërëzore.

Ky filiz kishte rrënjët tek njëra nga ato pemët e shumta, të mbetura mbi kafka njerëzish, që disi ishin mënjanuar nga turma drunore dhe shkëmbore, edhe pse dukej qartë se rrënjët e saj kishin ushqyer thuajse më shumë se tre të katërtat e atij Pylli të Kohës dhe Pëshpëritjeve. Dukej nga pamja dhe leximi i informacionit në trup të saj, që kishte mbijetuar dhjetë mijë verëra të shfaqura në fytyrë të atyre pamjeve kryeneçe herë me gri të vjetër, dhe herë me gri të stukuar e të ngjyrosur nga gjithëfarësoj duarsh, që e kishin kapur me dashje ose padashje në strukjet e tyre dashurore e qirinjndezëse për të metuar udhët e largëikjes.

Atë ditë e rrokën vetëm sytë. Sytë, sikurse shohin misterin e një artefakti përditë. Dhe e lanë përtej habisë së qasjes në rritje të mistershme. Asgjë nuk ndodhi më shumë në sytë e lodhur prej lotëve deri në një ditë të veçantë, kur sytë tashmë nuk kishin pse të shkëputeshin lehtësisht e të braktisnin atë pamje. Diku thellë, poshtë në zemër të tokës, ku një lloj tunelizimi ishte i thellë dhe aty ku diku dhëmbëzohej si një gypnajë hovade lart, kishte zënë vend një zvarritës i vogël tokësor, që menjëherë sa e panë sytë e lajmëruan gojën të bërtiste me sa fuqi që kishte, “E … heeeej aty tek ajo pemë po del një krimb i vogël!”. Kaq mund të bëjë goja në raste të tilla.

Jo një krimb i përditshëm, por një krimb që del nga tërë ajo thellësi tunelizimi nga zemra e tokës, me dëshirën për të mësuar sa më shumë njohuri për fatet e lëna në thellësi të asaj toke dhe për ta përdorur atë njohuri në përdorim të mirë në tërë atë Pyll të Kohës dhe Pëshpëritjeve.

Zvarritësi misterioz, të cilin sidoqoftë gojërat e quajtën Krimb të Mistershëm, nuk ishte fare i rastësishëm. Diku, që herët kishte pëshpëritje se toka do të bënte mrekulli. Aty do të vinte shpëtuesi … Ai që do të shpëtonte tërë atë Pylli të Kohës dhe Pëshpëritjeve nga dhëmbët sharrëxhesha të milingonave.

“Vjedhje, vjedhje, vjedhje!” ishte kryebritma që pushtoi sheshe e podiume.

“Vjedhje, vjedhje, vjedhje!” – disi u metua të thuhej për dhëmbët e milingonave, që tashmë po bënin dhe ato mistershëm në heshtjen dhe zhurmëkthinën e tyre, atë masakër të madhe… Dhe ashtu ndodhi, kur sapo doli në mejdan, Krimbi i Mistershëm, pa që rrënjët e asaj peme të madhe e rrënjëbollshme të atij pylli, po copëtoheshin nga milingonat. Vërtet milingonat ishin kthyer në sharrrëxhesha. Kishin filluar të rrezikonin atë pemë, të cilën të atjetejshmit e kishin quajtur me shekuj, pemë të mençur, por që në fakt ndërsa me kohë rrënjët e saj ushqenin tre të katërtat e atij pylli, kishte gjasa të shuhej e tërë ajo kurorë, që kishte mbetur e vetmja si mburojë jete në atë anë.

Dhe filluan zërat të shkojnë sa tutje e tëhu. Në kafene zëra. Në rrugë zëra. Në midisje zëra. Në takime zëra. Në Parlament, Kuvend e Qeveri zëra…, zëra të tillë me një kryetemë kishte dhe kur afroheshin dy buzë të nxehta për herë të parë midis tyre.

A ishte rastësi që ai u ngrit mbi tokë, pikërisht aty ku rrënjët e pemës së mençur po copëtoheshin nga milingonat marangoze? Cili ishte qëllimi i tij?

Dhe ata kishin shpresë. Shpresa i mbajti gjallë edhe kur u vunë bashllagë të tjerë atje tek gjithnaja e fituar nga Njeriu në ikjen e tij të lotëbotëshme.

Tani Krimbi i Mistershëm, ai zvarritës i vogël kishte jo vetëm qasjen e tij, por dhe atë që ndodh kur fap në sytë e Frymorit shfaqet shpëtonjësi. Ja kjo kishte ndodhur në përralla, por tani meseletë ishin realitet, aq sa të fshije sytë dhe fap vërtetë…, dëgjoje historinë e jetës së tij të tejtejshme.

Ai, ai pra zvarritësi i vogël, … kishte jetuar dikur në një plazh të madh. Atje njerëzia e tejngopur kishte kthyer vetëveten në zanafillë. Atje kishte ndodhur dhe bekimi. E kishin bekuar në tërë atë zanafillje, për të mos e përdorur fare-fare lakuriqësinë, për të qenë i aftë të shihte mrekullitë mbi të gjithë gjërat. Atje i kishin dhënë madje dhe një libër të asgjëkundigjetshëm me kapakë të ndryshkur, dhe që do të hapej vetëm nga Ai mbi kurriza lakuriqësh nate, mbi kafka dhe artefakte.

Libri? Libri?

Kur u zgjua nga ajo zullumnajë e madhe lakuriqësish, vetëm atëherë mësoi se duhej ta shkruante vetë. Ata i kishin dhënë vetëm kapakët e trashë, titullin, dhe fletët për aq sa duhej të linte brenda atë që në traditë do të themelohej nën dhé për të mbajtur gjallë themelet e mirësisë, themelet e së ardhmes, dhe do të bënte që të ekzistonin vetëm të mrekulluarit.

Librat në atë mjedisnajë ishin të rrallë. Vetëm ata që ishin shumë të pasur mund t’i zotëronin ato. Por ai as vetë nuk e mori vesh se si kishte ndodhur të ishte aty në mes të atyre që lexonin. Ai nuk ishte i sigurt se si mësoi të lexonte, ai e dinte vetëm një gjë, se mund dhe kishte një arsye më shumë të shihte linjat e mëdha mes fletëve me sytë e tij në atë Blloknajë, kur vëllimet liheshin hapur nga Gjaku i tij. Dhe vetëm kur u shkund pas pijes së lehtë e të paqëndrueshme, ai u kujtua se pikërisht me urdhërin e Gjakut të tij, i mësoi përmendësh ato që ishin nënvizuar mes linjave.

Pasi ai ishte duke lexuar pikërisht linjat e fundit nën ato vizime të trasha, tromaksja e lehtë u ndje në tërë atë gravurë të murosur, kur në fakt hyri Udhëzuesja e Shpatës së Padukshme. Kursi i tij sapo kishte filluar. Duke mos dashur të kapet me hijen që ajo la mbi gravurën e lakuriqësive, ai u përpoq të fshihej, por ra shpejt në komplotin e saj. Ajo e pa atë dhe u ndje mjaft e shqetësuar, se ky Krimb vetë mund të hante ose prishte rrënjët e asaj peme. E si do të duhej ta mësonte atë në tërë atë lakuriqësi kontradiktore me librat e lëna aty në gjuhë të tjera? E shihte heshtazi se diçka nuk shkonte nga përkthimi me origjinalin. E lexonte dhe e rilexonte se atje do të hahej me lugë floriri, por e kthente fletën dhe ia hidhte sytë gravurës, fshinte sytë në atë rreth ku vallëzonte dhe kërcente lumturia e buzëqeshur dhe…

Jo. Jo. Por ishte e paguar të ribënte mes lakuriqësisë atë të lënën në mes, atje tej në rrënjët e asaj peme… Dhe puna e paguar mbetej e paguar, ndaj duhej menduar dhe jo nxituar. Ndaj ajo e quajti me plotë gojën e saj: Krimbi i Mistërshëm i Gravurës. Duhej bërë, por duhej bërë me kujdesin dhe përkujdesjen më të madhe. Duhej bërë kur t’i inatoste të gjithë, kur t’i mërziste d