Arkeologjia e palimpsesteve dhe rilindja kulturore


Vladimir Muça

Në postmortun të një vjetorit të ndarjes nga jeta e Moikom Zeqos


Arkeologjia e palimpsesteve dhe rilindja kulturore

( Mbi librin"Sagë palimpsestesh" - Anima mundi -" të dr. Moikom Zeqos, botim i " Zenit Editions, Tiranë, 2018.)

Libri i "Jetës ", siç e perifrazonte në një bisedë telefonike, dr. Moikomi, librin " Sagë palimpsestesh - Anima Mundi" të ngulitet në mendje si një radiografi por dhe një anamnezë e psikoterapi e kulturës shkrimore, por edhe shoqërisë njerëzore.

Duke u marrë me këtë botë shpirtërore, me atë çka është subkoshienca e tyre kthyer ndër shekuj në një materie jo vdekëtare, Moikom Zeqo praktisikon në këtë libër, atë çfarë ka konceptuar që në vitin 1938 Pol Valery se:

"Historia e letërsisë s' duhet të jetë historia e autorëve dhe e të papriturave të karierave të tyre, a e karierave të veprave të tyre, por historia e shpirtit si prodhues dhe konsumues i letërsisë."

Palimpsestet e kulturave njerëzore janë si pllakat tektonike. Ato ndërfuten tek njera tjetra, zgjojnë ndjesitë etnike të mëvehtësive, por edhe krijojnë tërmete shoqërore, duke zjarrmuar erupsion kulturor, mbuluar nga hiri i shekujve.

Me esetë erupsive, templare, determinuese kulturore: "Të padukshëmit" , "Skifterët e pikëllimit", " Enigma në Napoli", "Dallëndyshet e Shopenhauerit"," Arti si estetikë teologjie", " Profeci"," Portat e fjalës dhe ligjit", "Adami i poetikës baroke shqiptare" , " Bota ndryshe", " Palimsesti i zanafillës", " Nil sub sole novum", " Enigma e Florimontit", " Princi shqiptar në oborrin e Dantes", Moikom Zeqo e ka rrëmitur hirin shekullor duke përndezur kongjijtë kulturorë të Dantes, Borgesit, Tomas Pinçonit, Franc Kafkës, Georg Traklit, Rober Musilit, Amosit, Uoester Uallasit, Umberto Ekos, Markesit, Gijom Apolinerit, Mishel Nostradamusit, Pier de Ronsard.

Kjo magmë kulturore e shpirtit të botës, si një bashkësi unitarie e pesë stileve të përqasur nga kritiku, eseisti Fatmir Minguli, sjell në substancën e sotme kohore një bashkësi yllore, mbarsur me shpirtin e botës kulturore të pakohë, me tipologjinë e jetës shqiptare, mbartur në të ngjarje dhe fenomene shoqërore, etno- kulturore.

Në këtë amalgamë spikat dhe eseja “Enigmë në Napoli” ku në dialogun mes nënmbretit të Spanjës Don Petro dhe Gjon Rencit shqiptar, reflektohen kulturat e ndërsjellta por dhe reflektimi i arsenalit kundërshtues ndaj vlerave të pakundërshtueshme, që përcjell te lexuesi i gjërë “Don Kishoti” i Servantesit. Në një komunikim të tillë del dhe supremacia përvetësuese e vlerave letrare që kanë pasur shqiptarët ndër shekuj, ndaj pë