“Antikrishti” i F. Nitsches – nyje filozofike midis dy epokave


Illo Foto


Filozofi kontravers gjerman F. Nitsche , jetoi , nga viti 1844 , deri ne 1900. Ishte bir prifti . Shkroi letersi , por ju perkushtua filozofise . Kishte aftesi mendore te rralla . Ne moshen 24 vjec drejtoi , per shume vite katedren e filozofise ne Universitetin e famshem te Bazelit , te cilin e pat mbaruar nje vit me pare. Eshte quajtur filozof kontravers , por veprat e tij anlizojne probleme te medha te njerezimit . Ne kete kuptim , me shume se kontravers , eshte i parakohshem . Veprat me te plota jane “Kthimi nga Zarathutra “ dhe “Anti krishti ( mallkim i Krishterimit )” Te dyja jane kritike te gjeonollogjise te fese , ne baze te nihilizmit . Numuri veprave eshte i madh . Disa prej tyre te fallsifikuara nga nazistet , kur erdhen ne fuqi .

Studjusit e vepres se tij e stigmatizojne nihilist deri ne psikopati .Nuk ishte kunder Jezusit , por kunder njerzve , qe e cfrytezuan platformen fetare , per interesa te ngushta te fitimit te tyre . Per Krishtin dhe krishterimin , ka thene ai , ka pasur vetem nje te krishtere . Ai vdiq i ekzekutuar ne kryq . Nga ky i kryqezuar , ironizon autori , njerzit presin t’I ndihmoi te vuajturit dhe te pa shpreset .

Vete ka shkruar se eshte i frymezuar nga Shopenhauer , Wagner , Gete . Ne moshen 44 vjece pesoi kolaps trupor dhe me von humbi aftesite mendore . Veprat u botuan ne kujdesin e motres se vet . Kishte lene testament , qe “Antikrishti “, te mos botohej .Ky testament nuk u zbatua . Kete veper e kemi ne shqip te perkthyer nga Taulant Hatia , botuar nga “Eugen “ , ne vitin 2019. Eshte shqiperuar edhe “Kthimi nga Zarathutra “ .

Perkthysi i “Anti Krishtit “ ka bere nje hyrje te shkurter , ku thekson se libri eshte perkthyer ne te tere gjuhet e botes , pothuaj aq sa dhe Bibla . Ne pjesen e pare behet fjale , ne luften , per Virtut . C’eshte e mire dhe e keqe . Pjesa e dyte , ben nje portret biografik dhe historik te Jezu Krishtit dhe te tipit psikollogjik te Shen Palit , qe konsiderohet themelusi i vertet i Krishterimit .

E sqaron te verteten me shembujn konkrete dhe analiza te pa kundershshtushme . Kjo perben pjesen e trete . Lufta e Nitches , per krishterimin eshte shtjelluar dhe ne vepra te tjera te tij . Ai eshte shprehur se “Antikrishti” , duhet te botohet si veper me vete dhe keshtu ndodhi , pas vdekjes se tij .

Ne parathenien e librit , vete Nitsche shprehet : “ Ky liber eshte rezervuar , per pak njerez .Ndoshta asnjeri prej tyre , nuk ka lindur ende . “ Ai pretendon se per te njohur vepren e tij , duhen sy te rinj , qe shofin shume larg .”

Kjo ndodh se Nitszche nuk eshte Darwini , qe i vuri detyre vetes te spjegoi lindjen e llojeve te gjalla dhe transformimeve , te njeriu , qe qendron vertikalisht mbi toke . Nitche mbetet filozof i thelle i mendimit njerezor , ne epoken , qe jetoi .

Nitche , perpara kristianizmit , si fe mijravjecare , qendroi ballas me filozofine e tij , nisur , qe nga objekti filozofik dhe zhvillimet e njohurive mbi boten dhe midis njerezve . Kete nisme e merr nje njeri , qe ka mohuar edhe veten , per filozofine dhe te drejten universale .

Kristianizmi , si fe mijravjecare ka bere vend , jo vetem ne arsyetimet filozofike , por dhe ne zemrat e besimtarve, sepse autori nuk stigmatizon fene , por percusit e saj . Nitschja arsyeton me gjakftofesi , kunder saj , duke pasur besim te pa tundur te inteligjenca e tij e jashtzakonshme, te filozofet e lashtesise dhe te dijetaret dhe shkrimtaret gjermane , qe permendem me siper . Kete nisme , Nitsche e ndermorri , per t’i hapur rruge zhvillimit te filozofise dhe te shkences , qe ishte bere pengese , sipas tij , feja me e vjeter e botes .

Arsyetimin e fillon me objektin e filozofise , percaketimi i te verteses dhe se te bukures . Keto percaketime , kane bere te dallohen rrymat e ndryshme filozofike dhe filozofite nga fete .

Fillimisht shtron pyetjen : C’gje eshte e mire ? dhe pergjigjet : C’do gje qe rrit fuqine , vullnetin , per fuqine . Pyetja e dyte , po kaq e rendesishme : C’gje eshte e demeshme , se c’fardo vesi ?

Pergjigja eshte e prere : Keqardhia aktive , kundrejt te gjithe keqinformuarve dhe te dobtve , Krishterimi . Krishterimi , shprehet Nitche eshte quajtur ndryshe feja e dhimshurise . ( F19 )

Ne vijim , autori percaketon kuptimin e dy kategorive te rendesishme filozofike : C’eshte e bukura dhe c’eshte e verteta ?

Bukuria percakotohet si harmoni me te parit te sendeve , qe na rrethojne , ndersa e verteta eshte e kunderta e genjeshtres . Nen veshtrimin e krishterimit , shprehet autori , e bukura na paraqitet Krishti i kryqezuar dhe per te vertete , na serviret ringjallia e tij . Kuptohet te dy spjegimet jane kontraverse . Autori shprehet se prifti eshte njeri i urryer dhe i neveritshem , sepse me te pa verteta , qe predikon gjat jetes se tij , e meriton kete urrejtje nga degjusit , kur keta te ndergjegjesohen . “ Shpirti i kulluar , eshte genjeshter e kulluar ky helmus i jetes , do te mbahet , perderisa prifti mbahet si superior , nuk do te kete pergjigje per pyetjen , c’eshte everteta . “(F23 )

“Dhemshuria shkel totalisht ligjin e evolucionit , qe eshte ligji i seleksionimit” . ( F19 ) . Me kete perkufizim , autori bashkohet me Darwinin , ne vepren e tij te fameshme “ Origjina e llojeve “ , ku percaketon kriteret e zhvillimit te botes se gjalle . Ne kete kuptim , Nitsche , ne luften kunder kristianizmit nuk eshte vetem .Shopenhauer ka shkruar se bota , me ane te dhenmshurise , behet me e denje per mohim . Kur flitet , per “jeten e pertejme dhe per parajse “ . Kete mendim kane cfaqur , qe nga Tolstoi te Wagneri . Shopenhauer dhe Aristoteli shikonte te dhimsuria nje kushtezim te rrezikshem .

Mjeku nuk i sheron njerzit me dhemshuri , por me bisturi .

Zhvillimi I shkences eshte penguar nga perhapja e pa merituar e kristjanizmit .

Autori e shef Zotin , si krijese te imagjinates njerezore . Ja si e paraqet gjendjen midis besimtareve dhe zotit :” E kujt do t’i duhej nje Zot , qe nuk njef zemerim , hakmarrje , tallje , dinakeri , dhune , icili nuk do te njifte ekzaltimet e magjishme te fitores dhe te asgjesimit… Zoti i mire , ashtu dhe djalli , jane krijesa te dekadences . “ ( F 39 )

Autori , ben paralelizem me fene budiste . Te dyja jane fe nihiliste , por ndryshojne . Budizmi eshte me realist se Krishterimi . Autori Budizmin e quan fe pozitive , qe na ofron historia . Kjo fe realizon nje tejngacmim shqisor , kerkon superndjeshmeri ne jetese . Duke mos gjetur zgjidhje , Buda rekomandon jeten endacake , ne qiell te hapur . Lutja dhe asketizmi jane te ndaluara . Pijet duhet te perdoren te kufizuara . Nuk kerkon lufte ndaj disidenteve. Nuk i jepet fund zgjidhjeve te armiqesise me armiqesi ( hakmarrjes ) . Rendesi i jep faktit , si te clirohemi nga dhimbja . Sokrati ngrti ne moral egoizmin e personit . Kete kerkon edhe Buda . Persosmeria , per Budizmin eshte norme .

Feja e krishtere , predikon urrejtjen , per shpirtin ,per krenarine , guximin , per gezimin ne pergjithesi . Keto do fitohen jeten tjeter . Budizmi operon ne terenin praktik , duke qene fe me e vjeter historikisht . Per kete problem , autori shprehet : Autori shtron pyetjen , pse Hebrejte , kane qene zanafilla e shume feve ne vendin e tyre . “ Hebrejte , shkruan autori , jane populli me i ndergjegjshem ne bote . Ata te vendosur perballe dilemes , te jeshe apo te mos jeshe , kane zgjedhur , te jeshe me c’do kusht “ ( F 55 )

Nje tjeter levizje fetare ishte ajo e Jahovoit . Nocionet e tij behen instrument ne duart e kleri te ulet .

Klasa fetare ebraike mundi ta futi genjeshtren fetare ne historine boterore , te permbledhura ne Bibel . Prifti abuzon ne emer te Zotit. Ne te gjitha ngjarjet e jetes futet prifti , me biblen ne dore , per c’do lindje , vdekje , semundje , madje dhe ne vaktet e te ushqyerit . Prifti cshenjeteron natyren . Mos bindja ndaj Zotit , d.m.th . ndaj priftit .Mos bindja ndaj priftit , eshte kodifikuar ne Bibel dhe merr formen e mekatit . Ne kete menyre njeriu i thjeshte e humb lirine dhe natyshmerine e jetes . Kaq eshte e vertete kjo sa qe eshte formuluar ne bibel “Zoti fal ate , qe ben pendese “ , me fjale te tjera , shkruan autori , fal ate , qe i neneshtrohet priftit .

Lidhur me kete fakt Perandori ilir Diokleciani i shpalli lufte te hapur krishterimit . Ne se do te zbatojme thenien e Jezusit , qe te kerkojmje , qe armiku te na goditi ne te dyfja faqet , betejat tona me armikun shuhen , qe ne lindje , theksonte diktatori Dioklacian , i mbiquajturi , Perandori diell .

Pjese e pa ndare e historise se kristjanizmit , jane kryqezatat . Ishte lufte , per te cliruar Jeruzalemin , qe pretendohej se ishte venlindja e Jezuit . Kryqezatat ishin 8 dhe vijuan 3 shekuj , nga 11 te i 13-ti . Ushteri shumenumerike , nishein nga perendimi , drejt Jeruzalemit , duke zhvilluar beteja gjat rruges dhe me vendesit. Vetem kryqezata e pare arriti , ne objektiv , te tjerat u asgjesuan rruges . Kudo , qe shkonin bastisin popullsite vendese dhe krijonin konflikte , per te plackitur . Shumica e kryqtarve u pasuruan . Kryqtaret e kryqezates se pare , nuk u kthyen ne Rome , por u kthyen ne vendes te Izraelit .

Autori e vlereson drejt per drejt luften e kryqtareve . Ai e injoron misionin e shenjte te kesaj lufte te Perendimit me lindjen . E quan absurditet te ndermerret nje lufte me kete mision , qe ju dha ngjyra te theksuara fetare . Ja si shprehet autori : “Sigurisht , qe ata donin te placiskin dhe Lindja ishte e pasur . Kryqezatat ishin pirateri e larte . Asgje me teper “. ( F 148 )

Pasi shkruan , per influencen e drejtperdrejt te kishes gjermane , ne te tere hierarkine e kishes romake , konkludon : “ Ne se nuk do te mund te heqim qafe krishterimin , faji do te jete i gjermanve “ ( F 152) .

Mbasi ngre te tera keto arsyetime , per kishen kristjane , konkludon : “ Kisha kristiane , me persevitetin e saj , nuk la gje pa prekur . . Ajo shndroi c’do vlere , ne antivlere . . C’do te vertet ne genjeshter . C’o veprim te drejte , ne cnderim te shpirtit . ..Ajo jeton nga mjerimi , per te perseritur vetveten . barazia e shpirtrave perapra Zotit , eshte eksploziv , qe se fundi u be revolucion … Ideja e moderne dhe fillesa e dekadences , per tere rendin shoqeror , eshte bere nje dinamit kristian . “ ( 153 )

Nictsche , si c’do filozof , ka shprehur pikpamjet , per ndertimin e jetes , qe na rrethon . Nuk ka bere politike dhe as thirrje anti fetare . Duke pasur bindje , se kristianizmi i kohes , ishte bere pengese e zhvillimit intelektual te kohes , paraqit edhe nje projekt, per te luftuar vesin si te meten kapitale ne jeten njerezore . Ne keto kushte paraqet nje projekt ligj , per eliminimin e kristerimit .

Projekt – ligji i tij , per eliminimin e krishterimit , duhet te kete 6 nene . Ne nenin e gjashte , mund te shkruhet : “ Le ta quajme fjalen , Zot , shpetimtar , clirimtar , shenjt , te perdoren si sharje , si epitet , per kriminelet . “

Ne nenin 7 , do te mund te shkruhet : “ Gjithcka mbetet eshte vetem rrjedhim . “ ( F 156 ) .

Nitschja , nuk ka atribute ligjore te emetoi ligje . Modeli , qe propozon I lihet vullnetarisht ta aplikoi ai , shtetar , qe do te bindet nga filozofia , qe rekomandon , ky filozof , disi ndryshe nga koleget bashkekohes .

A kane ngjashmeri tezat e Nitsches , me nismen e ish Partise se Enver Hoxhes , per zhdukjen e fese ? Nuk ka asnje lidhje . Enveri mori masa drastike , kunder te gjitha feve , qe lusnin shtetaret e tij . Eliminoi objektet e kultit , qe ishin monumente te kultures , ktheu , ne civile te gjithe profesionistet , qe predikonin fete . Keto ishin masa , qe as i kishte shkuar njeri nder mend . Ndodhi keshtu , prandaj , fete u rikthyen , ne gjendjen e perpara masave drastike . Kjo ndodhi , qysh ne ditat e para , te demokracise shqiptare . Nitzche , nuk kishte asnje ngjashmeri me kete duhme anti fetare . Ai filozofoi mbi dobesite e kristianizmit , qe predikon meshire dhe te le te carmatosur , perpara armiqve, dhe konkludon : “Kerkohet meshire nga nje njeri i vdekur ne kryq” .

Parimet e sotme te demokracive funksionale , i njofin fete si shprehje te te drejtes njerezore . Rregullisht fete jane te ndara nga shteti dhe shkolla . Ne Amerike ka nje dite , qe quhet “Dita e lutjeve “ . Mblidhen fetare , politikane , shkencetare dhe festojne , duke respektuar bindjet fetare te sejcilit . Kjo dite tregon se feja bashkejeton me shkencen.

Vepra “Anti krisht “ , nuk eshte blastfimi , sepse autori nuk ben asnje lloj thirrje , per lufte kunder Zotit , madje cfaq dyshimin se pak njerez do ta pasojne . Libri i Nitsches eshte nje analize e plote filozofike e fese kristjane , te ciles I perket dhe autori . Ndryshime ne mentalitetin njerezor do te ndodhin , sic kane ndodhur , me zhvillimin e shkencave dhe masivizimin e arsimimit te njerzve .

Po jap nje tabllo te reformimit fetar , ne zonen ortodokse te Lunxherise , nga ku kam origjinen . Kjo zone eshte shquar si popullsi me arsimim , mbi nivelin e pergjithshem fshatar . Me influence te theksuar te kishes greke .

Ne feminine time , kjo zone me rreth 2.5 mije banore dhe 18 fshatra , kishte 4 manastire dhe rreth 100 kisha . Ne c’do rruge dalje nga fshati kishte nje kishe. Shumica e kishave ishin te rrenuara , perpara fushates se Enverit , per luften kunder fese . Manastirat dhe kishat , brenda fshatrave mbaheshin mire . Ne manastire , kryeshin , pervec riteve , sherbime bamiresie dhe organizoheshin panaire madheshtore , ne c’ do vit kur ishte emri i shenjtit perkates . Festat ne manastire , vit pas viti, merrnin karakter laik . Nuk kam te dhena , per ekzistencen e tyre, por besoj te jene te abandonuar .

Personalisht , jam familje prifterinjsh . Gjyshi nga mema dhe djali i halles ishin prifterinj . Gjyshi kanonik , djali i halles liberal . Ky i fundit jetoi edhe ne luften enveriste , kunder fese . Pasardhesit e ketyre prifterinjve , ne raport me arsimimin , u distancuan nga feja kanoike , drejt nje besimi gjithnje me te reformuar . Ndaj luftes fetare , mbajten qendrim indiferent, si te gjithe shqiptaret . Une jam darvinist . Ndryshushmeria eshte ne raport te drejte me kohen . U deshen shume dekada , qe te behen publike skandalet seksuale te prifterve katolike .Reformimi i ligjit , do te shkoi drejt lejimit te marteses te ketyre prifterinjve .

Shpopullimi i krahines se Lunxherise , eshte i theksuar . Ne kishat periferike nuk ekziston asnje shenje . Funksionon minimalisht ndonje kishe qendrore dhe ndonje monument kulture . Keto ndryshime nuk kane ndodhur se botoi Nitshze librin , qe shumica dermuse nuk kane dieni , per te . Reformimin e feve e kerkon koha dhe ky reformim do te eci krahas arsimimit masiv te popullsise dhe zhvillimit te shkences . Nje universitar , sado besimtar fanatik te jete, nuk pranon te falet pese here diten .

Deri ne ditet e sotme , teoria nitschiane ka bere vend ne pak njerez , por gjithnje ne rritje .

Nitsche ja kushtoi filozofise , jeten e tij tragjike dhe mbeti deshmor i perjetshem i saj .

Illo Foto – Studjus , NY. Shtator 2021