Anjeza Musollari: Ndergjegjja e Shqiptarëve dhe kriza e librit

Hyrja dhe konteksti shoqëror

Shqipëria e viteve të fundit po përballet me një transformim të shpejtë kulturor, shoqëror dhe teknologjik. Në këtë vorbull ndryshimesh, duket sikur diçka thelbësore është zhvendosur nga qendra e vëmendjes sonë kolektive: libri.

Ai objekt i thjeshtë, që ndër shekuj ka qenë themeli i formimit të ndërgjegjes kombëtare, po humbet terren në një shoqëri gjithnjë e më të orientuar drejt konsumit të menjëhershëm dhe informacionit të shpejtë. Sot,ndërgjegjia e shqiptarëve duket e lodhur, e fragmentarizuar, dhe rrjedhimisht më e cenueshme.

Në një vend ku historia ka qenë burim identiteti dhe krenarie, do të pritej që libri si bartës i dijes, memories dhe kulturës të ishte më i pranishëm se kurrë. Por realiteti është i kundërt. Tirazhet bien, libraritë mbyllen, shtëpitë botuese luftojnë për mbijetesë, ndërsa lexuesit e rinj largohen prej librit duke zgjedhur përmbajtje më të lehtë, më të shpejtë dhe më sipërfaqësore.

Kjo situatë ngre pyetjen thelbësore: A ka sot ndërgjegjia shqiptare nevojë për libra? Dhe nëse po, pse ky mjet i domosdoshëm për emancipimin e shoqërisë është në krizë?

Raftet bosh dhe mendjet e rraskapitura

Nëse dikur librat ishin mjete orientimi moral e intelektual, sot duket sikur orientimi social vjen nga rrjete sociale, nga figura influencuese pa formim, nga realitete të ndërtuara me retushime dhe jo me ide.

Shkaqet e kësaj rënieje janë të shumta:

Transformimi teknologjik i shpejtë

Telefonat dhe rrjetet sociale shërbejnë si “biblioteka të rreme”, të cilat ofrojnë informacion të përditësuar, por jo domosdoshmërisht cilësor. Shqipëria si vend me përdorim shumë të lartë të teknologjisë po sheh zhvendosjen e kohës së leximit drejt konsumit të shpejtë të videove, titujve sensacionalë dhe përmbajtjeve pa thellësi.

Kriza ekonomike dhe vështirësia për të blerë libra

Paga minimale, kosto e jetesës dhe çmimi i rritur i librit kanë ndikuar drejtpërdrejt në reduktimin e leximit. Një familje e zakonshme nuk e sheh më librin si prioritet.

Arsimi i dobësuar

Librat shpesh kërkohen vetëm si detyrë dhe jo si vlerë. Nxënësit mësojnë për t’u vlerësuar, jo për të menduar. Kjo krijon një brez që e sheh librin si barrë, jo si shtyllë të formimit të vet.

Kriza morale dhe kulturore

Shqiptarët po përballen me një zbrazëti vlerash: më pak solidaritet, më pak besim te institucionet, më shumë cinizëm social. Kjo zbrazëti nuk mbushet me konsum, por me dije e vetëdije, pra me libra.

Pse ndërgjegjia shqiptare ka nevojë urgjente për libra

Libri nuk është thjesht një objekt. Ai është:

Laborator i mendimit kritik

Shqipëria vuan nga një deficit i theksuar i mendimit kritik. Një shoqëri që nuk lexon, nuk analizonte dhe nuk kundërshton. Pa libra nuk ka qytetarë aktivë, vetëm konsumatorë.

Mjet për ruajtjen e identitetit

Historia e shqiptarëve është e ndërlikuar dhe shpesh e manipuluar. Vetëm përmes librit, brezat mund të njohin të vërtetat e tyre, rrënjët e tyre, tragjeditë dhe krenaritë e tyre.

Basamenti i progresit shoqëror

Asnjë vend nuk ka përparuar pa kulturë leximi. Vendet më të zhvilluara e kanë librin të shenjtë. Shqipëria nuk bën përjashtim: çdo përmirësim shoqëror duhet të kalojë nga arsimi dhe kultura.

Trajtim për plagët shoqërore

Korrupsioni, dhuna, polarizimi social dhe emigrimi masiv janë simptoma të një shoqërie të lodhur. Libri ofron reflektim, qetësi dhe perspektivë, elemente që na mungojnë tragjikisht.

Si ta rikthejmë librin te ndërgjegjja shqiptare

Rikthimi i librit nuk ndodh vetvetiu. Duhet një strategji kombëtare.

·      Politika publike për librin

·      Subvencionim i prodhimit dhe i shitjes së librave.

·      Librari publike funksionale në çdo qytet.

·      Fushata të qëndrueshme kombëtare për të nxitur leximin.

Riformulim i arsimit

·      Leximi duhet të jetë pjesë organike e kurrikulës, jo vetëm detyrë.

·      Mësuesit duhet të trajnohen si promotorë të leximit.

·      Duhet të rikthet “kultura e librit” në shkolla, me aktivitete, panaire dhe klube leximi.

Mediat si aleate

Mediet shqiptare duhet të marrin përgjegjësinë që u takon. Në vend të promovimit të banalitetit, ato mund dhe duhet të sjellin intervista me autorë, rubrika kulturore të qëndrueshme dhe analiza letrare.

Përfshirja e familjes

Revolucioni i librit nis në shtëpi. Fëmijët që rriten me libra, rriten me botën brenda tyre.

A do të zgjohet ndërgjegjia jonë?

Nuk është e tepërt të thuhet se shoqëria shqiptare është në një moment kritik të zhvillimit të saj. Mosleximi po prodhon breza të pambrojtur ndaj manipulimit, të varur nga informacioni i rremë dhe të paaftë të ndërtojnë mendim të pavarur.

Por shpresa ekziston. Shqiptarët kanë treguar historikisht se dinë të ringrihen. Nëse dikur librat ishin armët tona kundër pushtuesve, sot ato janë armët tona kundër padijes dhe fragmentarizimit.

Ne kemi nevojë për libra jo si luks, por si oksigjen.Dhe ndërgjegjja jonë kolektive për fatin tonë  është ende e pajisur me aftësinë për t'u rindërtuar.

Rikthimi te libri është rikthimi te vetja.Dhe vetëm kështu ndërgjegjja shqiptare mund të rifitojë qartësinë, forcën dhe dinjitetin që meriton.