Anjeza Musollari: Meshari i Gjon Buzukut

5 Janar 1555 – Meshari i Gjon Buzukut dhe sfida e gjuhës shqipe në kohën e emigrimit masiv

Më 5 janar 1555, prifti katolik Gjon Buzuku përfundoi së shkruari Mesharin, veprën e parë të njohur në gjuhën shqipe, duke hedhur themelet e dokumentuara të shkrimit të saj. Kanë kaluar 471 vite nga ajo ditë historike, por domethënia e saj sot është ndoshta më e thellë se kurrë më parë. Në një botë të globalizuar, ku kufijtë fizikë janë zbehur, por rreziqet kulturore janë shtuar, gjuha shqipe përballet me sfida të reja – veçanërisht në realitetin e emigrimit masiv të shqiptarëve.

Meshari nuk ishte vetëm një tekst liturgjik. Ai ishte një akt guximi dhe vizioni. Buzuku e kuptoi se pa gjuhën amtare, besimi, kultura dhe identiteti i një populli rrezikonin të humbnin. Ai shkruante për nevojën që besimtarët shqiptarë të dëgjonin fjalën e Zotit në gjuhën e tyre, sepse gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi, por mjet përjetimi, kuptimi dhe përkatësie.

Gjuha shqipe si mburojë identitare

Historia shqiptare është histori mbijetese. Për shekuj me radhë, shqiptarët jetuan pa shtet, pa institucione kombëtare, por mbijetuan falë gjuhës, traditës dhe kujtesës kolektive. Meshari është dëshmi e hershme se shqiptarët e kishin të qartë se gjuha ishte shtylla kryesore e identitetit të tyre.

Sot, ndonëse Shqipëria dhe Kosova janë shtete të pavarura dhe shqiptarët jetojnë në liri, gjuha shqipe përballet me një rrezik të ri: humbjen graduale në diasporë. Ky rrezik nuk vjen nga ndalimi i saj, si dikur, por nga harresa, neglizhenca dhe presioni i integrimit gjuhësor.

Emigrimi masiv, plagë sociale dhe sfidë gjuhësore

Në tri dekadat e fundit, emigrimi ka qenë një nga fenomenet më të mëdha shoqërore të shqiptarëve. Miliona bashkëkombës jetojnë sot në Itali, Greqi, Gjermani, Zvicër, Mbretërinë e Bashkuar, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe më gjerë. Ky realitet ka sjellë përfitime ekonomike, por edhe kosto të mëdha kulturore dhe gjuhësore.

Brezi i parë i emigrantëve zakonisht e ruan gjuhën shqipe, sepse ajo është pjesë e identitetit të formuar në atdhe. Problemi shfaqet te brezi i dytë dhe i tretë, ku shqipja shpesh mbetet gjuhë e cunguar familjare ose humbet fare. Fëmijët e lindur jashtë vendit flasin gjuhën e shtetit pritës, mendojnë në atë gjuhë dhe, në shumë raste, e shohin shqipen si të panevojshme ose të vështirë.

Ky fenomen nuk është vetëm personal apo familjar. Ai është problem kombëtar, sepse çdo brez që humb gjuhën, humb një pjesë të lidhjes me historinë, kulturën dhe atdheun.

Asimilimi i heshtur, rreziku më i madh

Ndryshe nga periudhat historike kur gjuha shqipe ndalohej ose përçmohej zyrtarisht, sot ajo rrezikon të humbasë përmes një procesi të heshtur: asimilimit.

Në shumë familje emigrantësh, shqipja flitet gjithnjë e më pak, zëvendësohet me gjuhë të huaja, përzihet, varfërohet dhe, në fund, harrohet.

Kjo sjell pasoja të thella:

·      humbje e identitetit kulturor

·      shkëputje emocionale nga atdheu

·      dobësim i lidhjeve kombëtare

·      vështirësi në transmetimin e traditave dhe historisë

Në këtë kontekst, mesazhi i Gjon Buzukut merr një kuptim të ri. Ai na kujton se gjuha duhet ushqyer, përdorur dhe mbrojtur çdo ditë, ndryshe ajo zbehet.

Roli i shtetit, institucioneve dhe familjes

Ruajtja e gjuhës shqipe në diasporë nuk është vetëm detyrë e emigrantëve. Është përgjegjësi e:

·      shtetit shqiptar dhe kosovar

·      institucioneve arsimore dhe kulturore

·      mediave shqipfolëse

·      shoqatave të diasporës

·      dhe mbi të gjitha, familjes

Shkollat shqipe në diasporë, librat, mediat, aktivitetet kulturore dhe kontaktet e vazhdueshme me atdheun janë jetike. Por po aq i rëndësishëm është shembulli në familje: prindërit që flasin shqip me fëmijët, që u tregojnë historinë, që i mësojnë të lexojnë dhe të shkruajnë në gjuhën e tyre amtare.

Nga Buzuku te brezat e ardhshëm

Fakti që Meshari i vetëm origjinal ruhet në Vatikan dhe se një kopje e tij u soll në Tiranë nga Papa Françesku në vitin 2014, është simbolikë e fuqishme. Ai na kujton se gjuha shqipe ka vlerë universale dhe se ajo ka mbijetuar falë përkushtimit të individëve që e kuptuan rëndësinë e saj.

Sot, detyra jonë është ta mbajmë gjallë këtë trashëgimi, jo vetëm brenda kufijve të Shqipërisë, por kudo ku jetojnë shqiptarë.

Një thirrje për vetëdije kombëtare

471 vite pas Gjon Buzukut, sfida nuk është më të shkruajmë për herë të parë në shqip, por të mos e harrojmë atë. Çdo fëmijë shqiptar që nuk flet shqip është një humbje e heshtur. Çdo familje që heq dorë nga gjuha amtare, pa e kuptuar, dobëson një hallkë të zinxhirit kombëtar.

Përkujtimi i Mesharit duhet të jetë më shumë se ceremonial. Ai duhet të shërbejë si alarm kombëtar për ruajtjen e gjuhës shqipe, veçanërisht në diasporë.

Nderimi më i madh për Gjon Buzukun është vazhdimi i misionit të tij: ta mbrojmë shqipen, ta flasim, ta shkruajmë dhe ta trashëgojmë. Vetëm kështu, pas 471 vitesh, fjala shqipe do të vazhdojë të jetojë, ashtu siç ai e deshi dhe e besoi.