Anjeza Musollari: Kur ministrat flasin për spastrime etnike

Kur ministrat flasin për spastrime etnike, nuk është më politikë. Është alarm për ndërgjegjen njerëzore

Anjeza Musollari

Një deklaratë nuk ndryshon historinë, por mund të helmojë të ardhmen. Ballkani nuk ka nevojë për politikanë që ringjallin fantazmat e luftës, por për liderë që mbrojnë paqen dhe dinjitetin njerëzor.

Ka një vijë që politika nuk duhet ta kalojë kurrë. Është vija që ndan debatin nga nxitja e urrejtjes, retorikën nga justifikimi i krimit, lirinë e fjalës nga përgjegjësia morale.

Kur një ministre deklaron se, po të kishte qenë në vitin 1998, "do ta kishte pastruar etnikisht Kosovën", nuk kemi të bëjmë më me një deklaratë politike. Kemi të bëjmë me një fjali që trondit ndërgjegjen njerëzore.

Në Ballkan, fjalët nuk kanë qenë kurrë vetëm fjalë. Historia jonë e di këtë më mirë se kushdo. Ajo ka provuar se luftërat nuk kanë filluar me tanket që kalonin kufijtë. Kanë filluar shumë më herët, në podiume politike, në fjalime plot urrejtje, në propagandë, në mohimin e tjetrit dhe në bindjen se një popull kishte më shumë të drejtë për të jetuar se një tjetër. Pikërisht aty fillon tragjedia.

Kjo është arsyeja pse deklarata të tilla nuk mund të relativizohen si "opinion personal". Kur ato artikulohen nga një përfaqësues i shtetit, marrin një peshë tjetër. Fjala e një zyrtari nuk është vetëm fjala e një individi, ajo bart përgjegjësinë e institucionit që përfaqëson dhe ndikimin që mund të ketë mbi opinionin publik.

Spastrimi etnik nuk është një koncept teorik. Ai nuk është një slogan politik dhe as një formulë për debate televizive. Është sinonim i kolonave të pafundme të refugjatëve, i shtëpive të djegura, i varreve masive, i familjeve të copëtuara dhe i brezave që rriten me mungesën e prindërve të tyre. Është një nga plagët më të errëta të Evropës moderne.

Kush e njeh historinë e Kosovës e di se vitet 1998–1999 nuk janë thjesht një kapitull librash. Janë kujtesa e mijëra njerëzve që humbën gjithçka. Janë lotët e nënave që ende kërkojnë drejtësi. Janë fotografitë e fëmijëve që nuk u kthyen më në shtëpi. Janë emrat e njerëzve që nuk mund të flasin më, sepse historia ua ndërpreu jetën.

Prandaj, të flasësh sot me nostalgji për një spastrim etnik nuk është vetëm mungesë ndjeshmërie. Është përpjekje për të normalizuar të panormalizueshmen. Është një sfidë ndaj kujtesës së viktimave dhe ndaj gjithë atyre që besojnë se Evropa ka mësuar diçka nga tragjeditë e shekullit XX.

Është paradoksale që, ndërsa bota përpiqet të ndërtojë mekanizma për të parandaluar krimet kundër njerëzimit, ende dëgjohen zëra politikë që përdorin një gjuhë që duhej të kishte mbetur përgjithmonë në arkivat e historisë. Nuk është kjo gjuha e së ardhmes. Është jehona e së kaluarës më të errët.

Ballkani ka paguar një çmim të tmerrshëm për nacionalizmin ekstrem. Çdo familje në këtë rajon, pavarësisht kombësisë, ka një histori dhimbjeje për të treguar. Pikërisht për këtë arsye, politikanët kanë detyrimin të ndërtojnë besim dhe jo frikë, dialog dhe jo armiqësi.

Një shtet që synon të jetë pjesë e Evropës demokratike nuk mund të ndërtojë të ardhmen duke flirtuar me retorikën e urrejtjes. Evropa nuk u ngrit mbi glorifikimin e luftës. Ajo u ngrit mbi premtimin "Kurrë më". Ky premtim nuk është një slogan ceremonial. Është themeli moral mbi të cilin është ndërtuar rendi evropian.

Dhe pikërisht këtu qëndron pesha e kësaj deklarate. Ajo nuk fyen vetëm shqiptarët e Kosovës. Ajo cenon vetë idenë se krimet kundër njerëzimit nuk mund të justifikohen kurrë. Nuk ka rrethana politike që e bëjnë të pranueshëm spastrimin etnik. Nuk ka ideologji që mund ta zbardhë atë. Nuk ka flamur që mund ta shndërrojë në akt patriotik.

Historia na mëson se urrejtja nuk lind brenda natës. Ajo kultivohet, ushqehet dhe normalizohet. Fillimisht përmes fjalëve. Pastaj përmes propagandës. Më pas përmes përjashtimit. Dhe vetëm në fund vijnë armët. Prandaj, reagimi ndaj gjuhës së urrejtjes nuk është çështje ndjeshmërie politike; është një domosdoshmëri për mbrojtjen e paqes.

Sot Ballkani ka nevojë për një gjeneratë liderësh që ndërtojnë ura dhe jo mure. Ka nevojë për politikë që respekton viktimat dhe jo për retorikë që ringjall autorët. Ka nevojë për kujtesë, jo për nostalgji të dhunës.

Sepse kombet nuk bëhen më të mëdha duke kërcënuar fqinjët. Ato bëhen më të respektuara kur mbrojnë dinjitetin njerëzor, pranojnë të vërtetën dhe ndërtojnë marrëdhënie mbi besimin. Ky është standardi që kërkon Evropa. Ky është standardi që meriton Ballkani.

Historia nuk do të kujtojë vetëm ata që kryen krime. Do të kujtojë edhe ata që heshtën përballë tyre, ata që i relativizuan dhe ata që i justifikuan. Po aq, do të kujtojë edhe ata që patën guximin të thonë se paqja nuk ndërtohet mbi urrejtjen, se drejtësia nuk lind nga mohimi dhe se asnjë komb nuk fiton kur humbet njerëzimi.

Në fund mbetet vetëm një pyetje: a do të vazhdojmë të jemi peng të fantazmave të së kaluarës, apo do të kemi guximin të ndërtojmë një Ballkan ku politika matet me aftësinë për të ruajtur paqen dhe jo për të glorifikuar luftën?

Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje nuk i përket vetëm një ministri apo një qeverie. Ajo i përket gjithë rajonit. Sepse paqja nuk është pronë e askujt; është përgjegjësi e të gjithëve.