Anjeza Musollari: 5 MAJI – DITA QË NA MAT SI KOMB

Nga themeli i lirisë te përgjegjësia e sotme – dëshmorët si ndërgjegje e përhershme e Shqipërisë

Anjeza Musollari

Në kalendarin e një kombi ka data që shënojnë ngjarje dhe ka data që përcaktojnë identitet. 5 Maji është ndër ato pak ditë që nuk i përkasin vetëm historisë, por ndërgjegjes kolektive. Është dita kur Shqipëria ndalet jo për të parë pas me nostalgji, por për të kuptuar më thellë çmimin e lirisë. Një ditë që nuk kërkon vetëm kujtim, por kërkon reflektim dhe përgjegjësi.

Dëshmorët e Atdheut nuk janë thjesht pjesë e së shkuarës. Ata janë standardi moral me të cilin matet e tashmja dhe projektohet e ardhmja.

DËSHMORËT. THEMELI I SHTETIT DHE I LIRISË

Në çdo analizë serioze të historisë shqiptare, një fakt mbetet i pakundërshtueshëm: shteti shqiptar është ndërtuar mbi sakrifica njerëzore. Dëshmorët nuk janë vetëm figura simbolike, por aktorë realë të proceseve historike që kanë garantuar mbijetesën dhe konsolidimin e kombit.

Lufta Nacionalçlirimtare përbën një nga kulmet e kësaj sakrifice. Ajo nuk ishte vetëm një përplasje ushtarake, por një mobilizim i përgjithshëm shoqëror, ku individë nga çdo shtresë vendosën të vënë jetën në shërbim të lirisë. Dëshmorët e kësaj periudhe nuk përfaqësojnë vetëm një epokë, por një filozofi: bindjen se liria nuk dhurohet, por fitohet.

Por rëndësia e tyre nuk qëndron vetëm në aktin e sakrificës. Ajo që i bën dëshmorët të përjetshëm është mesazhi që ata lënë pas: një mesazh uniteti, përkushtimi dhe përgjegjësie ndaj atdheut.

RREZIKU I HARRESËS DHE DEBATET E SË SOTMES

Në shoqëritë moderne, një nga sfidat më të mëdha nuk është mungesa e informacionit, por mënyra si ai interpretohet. Historia shpesh bëhet objekt debatesh të nxehta, interpretimesh selektive dhe, në raste të caktuara, deformimesh të qëllimshme.

Edhe në Shqipëri, Lufta Nacionalçlirimtare dhe figura e dëshmorëve kanë qenë subjekt i diskutimeve të forta. Kjo është pjesë e një procesi normal demokratik, por rreziku lind kur relativizimi i historisë kalon në mohimin e sakrificës.

Dëshmorët nuk janë ideologji. Ata janë njerëz që dhanë jetën. Dhe sakrifica njerëzore nuk mund të relativizohet pa cenuar vetë bazën morale të shoqërisë.

5 Maji na kujton se, pavarësisht interpretimeve, ekziston një e vërtetë themelore: pa ata që ranë, Shqipëria nuk do të ishte kjo që është sot.

VIJIMËSIA E SAKRIFICËS. NGA LUFTA TE MISIONET MODERNE

Një nga gabimet më të zakonshme është të mendosh se epoka e dëshmorëve i përket vetëm së kaluarës. Në realitet, koncepti i sakrificës për atdheun vazhdon të jetë i gjallë edhe sot, në forma të reja dhe në kontekste të ndryshme.

Forcat e Armatosura të Republikës së Shqipërisë janë një dëshmi e kësaj vazhdimësie. Që prej anëtarësimit në NATO, Shqipëria ka marrë përgjegjësi të reja në kuadër të sigurisë kolektive. Ushtarakët shqiptarë kanë shërbyer në misione ndërkombëtare në zona të vështira dhe shpesh të rrezikshme.

Në këto misione, disa prej tyre kanë rënë në krye të detyrës. Ata janë dëshmorët e kohës modern, bij të Shqipërisë që sakrifikuan jetën jo vetëm për mbrojtjen e vendit, por edhe për ruajtjen e paqes dhe stabilitetit ndërkombëtar.

Këta dëshmorë nuk e ndryshojnë thelbin e sakrificës; ata e zgjerojnë atë. Nga mbrojtja e territorit, te kontributi për një botë më të sigurt.

USHTRIA SHQIPTARE. NDËRMJET TRADITËS DHE MODERNIZIMIT

Në thelb të çdo ushtrie qëndron një parim i thjeshtë, por i fuqishëm: shërbimi ndaj atdheut. Për Ushtrinë Shqiptare, ky parim është i lidhur ngushtë me historinë e saj dhe me figurën e dëshmorit.

Sot, Forcat e Armatosura janë në një proces të vazhdueshëm modernizimi, duke u përshtatur me standardet e aleancave ndërkombëtare dhe me sfidat e reja të sigurisë. Por pavarësisht teknologjisë, strukturave dhe doktrinave të reja, një element mbetet i pandryshuar: gatishmëria për sakrificë.

Dëshmorët e Ushtrisë janë prova më e qartë se ky institucion nuk është thjesht një mekanizëm mbrojtës, por një strukturë që mbart vlera të thella morale. Ata përfaqësojnë kulmin e përgjegjësisë ushtarake – momentin kur detyra vendoset mbi jetën.

KUJTESA AKTIVE. PËRTEJ CEREMONIVE

Një nga rreziqet më të mëdha në përkujtimin e dëshmorëve është formalizmi. Ceremonitë, kurorat dhe fjalimet janë të rëndësishme, por ato nuk duhet të mbeten forma boshe.

Kujtesa për dëshmorët duhet të jetë aktive dhe funksionale. Ajo duhet të reflektohet në mënyrën si ndërtojmë institucionet, si edukojmë brezat dhe si trajtojmë njëri-tjetrin si shoqëri.

Të nderosh dëshmorët do të thotë: të mbrosh ligjin dhe drejtësinë; të refuzosh korrupsionin dhe padrejtësinë; të ndërtosh një shtet që u shërben qytetarëve;  të kultivosh respekt për sakrificën dhe për historinë.

Sepse dëshmorët nuk ranë për një ide abstrakte, por për një Shqipëri më të mirë.

BREZAT E RINJ. MIDIS HARRESËS DHE PËRGJEGJËSISË

Brezi i ri jeton në një realitet krejt ndryshe nga ai i dëshmorëve. Ai nuk e ka përjetuar luftën, sakrificën ekstreme apo mungesën e lirisë në të njëjtën mënyrë.

Kjo krijon një distancë, por edhe një sfidë: si ta bëjmë kujtesën të kuptueshme dhe të vlefshme për një brez që jeton në një botë globale dhe digjitale?

Përgjigjja nuk qëndron në imponim, por në edukim dhe shembull. Patriotizmi sot nuk është vetëm çështje emocioni, por edhe çështje veprimi. Ai shfaqet në integritetin profesional, në respektin për ligjin, në kontributin për shoqërinë.

5 MAJI.NJË PASQYRË PËR TË SOTMEN

Në analizë të fundit, 5 Maji nuk është vetëm një ditë për të kaluarën. Ai është një instrument për të vlerësuar të tashmen.

Na detyron të bëjmë pyetje thelbësore: A po e nderojmë sakrificën me mënyrën si qeverisim dhe jetojmë? A po ndërtojmë një shoqëri të denjë për ata që dhanë jetën? A po e ruajmë unitetin kombëtar apo po e dëmtojmë atë me përçarje të panevojshme?

Këto nuk janë pyetje retorike. Janë pyetje që përcaktojnë drejtimin e një kombi.

Dëshmorët nuk kërkojnë lavdi. Ata nuk kërkojnë as përkujtimore madhështore. Ajo që ata na kanë lënë është shumë më e thjeshtë dhe shumë më e vështirë njëkohësisht: një amanet.

Amaneti për të mos harruar.Amaneti për të mos e shpërdoruar lirinë.Amaneti për të qenë më të mirë se dje.

Në një botë që ndryshon me shpejtësi, ku vlerat shpesh relativizohen dhe historia rishkruhet sipas interesave të momentit, 5 Maji mbetet një pikë e qëndrueshme. Një ditë që na rikthen te thelbi.

Përkulja para dëshmorëve nuk është një akt formal. Është një akt vetëdijeje. Është pranimi se ajo që kemi sot nuk është e rastësishme, por rezultat i një çmimi të lartë.

Lavdi e përjetshme dëshmorëve të Atdheut.Nderim i veçantë për dëshmorët e Forcave të Armatosura – ata që në kohë paqeje dëshmuan se sakrifica nuk njeh kohë.Dhe përgjegjësi për ne, që historia e tyre të mos mbetet vetëm kujtim, por të bëhet udhërrëfyes.