Sadet Dauti: Lladomerica – Vendlindja që nuk tretet në kohë.

Ka fshatra që nuk janë thjesht emra në hartë. Janë kujtime, janë identitet, janë një pjesë e pandashme e shpirtit të atyre që kanë lindur aty. Lladomerica është një nga ato vende.

Ajo nuk është vetëm një hapësirë gjeografike në verilindje të Shqipërisë; është një gjendje shpirtërore, një rrënjë e heshtur që vazhdon të ushqejë breza, edhe kur jeta i ka shpërndarë larg.

Në kufirin natyror me Maqedoninë e Veriut, atje ku relievi ndërthuret me qetësinë dhe ku kodrat përkulen butë mbi fushat e gjelbra, Lladomerica shfaqet si një fragment i paprekur i një Shqipërie të thellë, autentike dhe të ndershme. E vendosur në zemër të krahinës së Gollobordës, në Njësinë Administrative Ostren, Bashkia Bulqizë, kjo tokë mbart një trashëgimi që nuk matet me statistika, por me kujtime, sakrifica dhe identitet.

1.Peizazhi që formon karakter.

Natyra e Lladomericës nuk është thjesht sfond, por pjesë e jetës. Malet që e rrethojnë, ajri i pastër, qetësia e hapësirave dhe ritmi i ngadaltë i ditëve kanë formuar ndër vite karakterin e banorëve të saj. Ky është një vend ku njeriu nuk ka jetuar kundër natyrës, por në bashkëjetesë me të.

Çdo rrugicë e fshatit, çdo gur i heshtur, mbart gjurmët e një jete të thjeshtë, por të mbushur me dinjitet. Bukuria e këtij peizazhi nuk është vetëm vizuale; ajo është emocionale. Është ajo ndjesi e thellë që i bën edhe ata që janë larguar prej kohësh të ndiejnë se një pjesë e tyre ka mbetur aty, mes kodrave dhe kujtimeve.

2.Fshati i nëntë fiseve -arkitekturë e solidaritetit.

Identiteti i Lladomericës nuk është ndërtuar rastësisht. Për shekuj, struktura e saj shoqërore është mbështetur mbi nëntë fise të njohura: Adilaj, Balaj, Dauti, Halilaj, Hoxha, Manaj, Sahitaj, Shahini dhe Shazimani.

Kjo ndarje nuk ka qenë kurrë kufi, por urë. Nuk ka prodhuar ndasi, por bashkim. Në këtë fshat, përkatësia fisnore nuk e dobësoi komunitetin; e forcoi atë. Familjet jetuan në një ekuilibër të rrallë social, të mbështetur mbi respekt, ndihmë të ndërsjellë dhe një etikë të fortë bashkëjetese.

Puna e tokës, gëzimet familjare, vështirësitë e jetës – të gjitha ndaheshin. Vlerat qytetare si ndershmëria, mikpritja, respekti për të moshuarit dhe solidariteti ndërbrezor nuk ishin parime të shkruara, por mënyrë jetese. Këto vlera mbeten sot pasuria më e madhe e fshatit.

3.Emigracioni – largimi që nuk u bë harrim.

Si shumë zona të tjera malore shqiptare, Lladomerica u përball me një realitet të dhimbshëm pas viteve ’90. Mungesa e infrastrukturës dhe e mundësive ekonomike detyroi shumë familje të largoheshin. Rrugët e fshatit u zbrazën, shtëpitë u mbyllën, ritmi i jetës ndryshoi.

Por largimi nuk u shndërrua në harrim.

Banorët e Lladomericës u shpërndanë në qytetet e Shqipërisë dhe në shumë vende të botës – nga Europa në Kanada e SHBA  – duke ndërtuar jetë të reja, por duke ruajtur një lidhje të fortë emocionale me vendlindjen.

Fshati mbeti pikë referimi, kujtim i gjallë, pjesë e identitetit të tyre.

4.Ribashkimi përmes kujtesës dhe teknologjisë.

Në një epokë ku teknologjia shpesh akuzohet për ftohje sociale, për Lladomericën ajo u bë mjet bashkimi. Në shkurt të vitit 2023, krijimi i një grupi komunikimi në WhatsApp ribashkoi simbolikisht komunitetin e shpërndarë.

Ky grup u kthye në një hapësirë të gjallë dialogu, kujtese dhe veprimi. Përmes tij ndahen emocione, kujtime, lajme familjare, por edhe diskutohen nevoja konkrete të fshatit. Ai funksionon si një formë moderne e odës tradicionale, ku fjala ruan peshën e saj dhe vendimet marrin kuptim kolektiv.

Një nga momentet më domethënëse ishte institucionalizimi i festës së përvitshme të fshatit, që zhvillohet në të shtunën e dytë të muajit maj. Një ditë rikthimi, jo vetëm fizik, por shpirtëror. Një ditë kur Lladomerica mbushet sërish me jetë, me zëra dhe me mall të kthyer në gëzim.

5.Një fshat që jeton përtej statistikave.

Sot, Lladomerica mund të duket më e qetë, më e heshtur, por jo e braktisur në kuptimin e vërtetë. Ajo jeton në kujtesën e bijve të saj, në rikthimet sezonale, në rrëfimet e brezave të vjetër dhe në kuriozitetin e atyre të rinj që e njohin fillimisht përmes historive familjare.

Ky fshat përfaqëson një pjesë të çmuar të trashëgimisë sonë njerëzore dhe kulturore. Ai mbart potencial për zhvillim rural dhe turizëm natyror, për projekte që mund të rikthejnë energji dhe jetë në zonë.

6.Nevoja për vizion dhe mbështetje institucionale.

Përpjekjet e komunitetit janë dëshmi e dashurisë për vendlindjen, por ato nuk mund të zëvendësojnë rolin e politikave publike. Zhvillimi i qëndrueshëm kërkon investime të menduara dhe vëmendje institucionale:

-Përmirësim të infrastrukturës rrugore dhe lidhjeve me qendrat administrative;

-Arsim cilësor dhe ambiente moderne edukimi;

-Shërbime bazë publike dhe infrastrukturë funksionale;

-Strategji zhvillimi rural dhe turizmi të qëndrueshëm.

7.Lladomerica – një thirrje për të ardhmen.

Lladomerica nuk duhet të mbetet vetëm një kujtim i bukur apo nostalgji. Ajo meriton të ketë një të ardhme, të rizgjërohet dhe të ofrojë mundësi për brezat që vijnë.

Kur rrugët e lidhin fshatin me botën, kur shkolla bëhet realitet, kur natyra dhe kultura vlerësohen si pasuri kombëtare, atëherë edhe Lladomerica mund të kthehet në një histori suksesi të zhvillimit rural.

Sepse një vendlindje nuk është thjesht një hapësirë e së shkuarës. Është një mundësi e së nesërmes. Është një rrënjë që pret të ushqehet, dhe rrënjët kur mbrohen dhe ushqehen, japin jetë përherë.

Ndoshta, si shumë vende të tjera të Shqipërisë së thellë, ajo na kujton një të vërtetë të thjeshtë: një komb nuk ndërtohet vetëm në qytete, por edhe në fshatrat që ruajnë shpirtin e tij.