Fejzulla Berisha: Subjektiviteti ndërkombëtar i Kosovës duhet njësuar: Kosova dhe jo “Kosovo”

Qasje gjuhësore, kushtetuese dhe ndërkombëtare për afirmimin e identitetit shtetëror të Kosovës

Shkruar nga: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në doktrinën bashkëkohore të së drejtës kushtetuese dhe të së drejtës ndërkombëtare publike, subjektiviteti ndërkombëtar i një shteti nuk kufizohet vetëm në aktin e njohjes diplomatike apo në anëtarësimin në organizata ndërkombëtare, por përfshin edhe elementet përbërëse të identitetit të tij juridik, ndër të cilët emërtimi zyrtar i shtetit zë një vend themelor.

Në këtë kuptim, përdorimi i emërtimit “Kosova” dhe “Republika e Kosovës”, në vend të formës së huaj dhe të reduktuar “Kosovo”, nuk është çështje gjuhësore apo stilistike, por çështje e drejtpërdrejtë e konsolidimit të subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës.

Emri i shtetit përfaqëson kategori juridiko-politike që shpreh:sovranitetin shtetëror;identitetin kushtetues;dhe subjektivitetin juridik ndërkombëtar.

Prandaj, njësimi i përdorimit të emërtimit zyrtar dhe autentik përbën element të rëndësishëm të afirmimit të shtetit në rendin ndërkombëtar.

1. Dimensioni kushtetues: emri si pjesë e sovranitetit juridik

Në aspektin kushtetues, emërtimi “Republika e Kosovës” është i sanksionuar në aktin më të lartë juridik të shtetit dhe përbën shprehje të drejtpërdrejtë të rendit kushtetues.

Emri i shtetit nuk është vetëm simbol, por element përbërës i:identitetit kushtetues;formës republikane të qeverisjes;organizimit institucional të shtetit;dhe vazhdimësisë së rendit juridik.

Si i tillë, përdorimi i tij është detyrim për të gjitha institucionet shtetërore dhe përfaqësimet zyrtare, pasi garanton koherencën e rendit kushtetues.

2. Dimensioni gjuhësor: standardi i gjuhës shqipe si identitet

Nga pikëpamja gjuhësore, forma “Kosova” përfaqëson trajtën e drejtë dhe standarde të gjuhës shqipe. Ajo pasqyron normën gjuhësore dhe strukturën morfologjike të shqipes.

Ndërsa forma “Kosovo” është huazim i jashtëm, i cili:nuk përputhet me sistemin gramatikor të shqipes;nuk pasqyron identitetin gjuhësor kombëtar;dhe shpesh bart ngarkesa historike e politike të jashtme.

Prandaj, përdorimi i “Kosova” përbën edhe mbrojtje të identitetit kulturor dhe gjuhësor të shtetit.

3. Dimensioni i së drejtës ndërkombëtare: emri si element i subjektivitetit

Në të drejtën ndërkombëtare publike, çdo shtet ka të drejtë sovrane të përcaktojë emrin e vet zyrtar dhe të kërkojë respektimin e tij në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Kjo e drejtë buron nga:parimi i sovranitetit shtetëror;parimi i barazisë juridike të shteteve;dhe parimi i vetëvendosjes së popujve.

Në këtë kuptim, emërtimi shtetëror është pjesë e pandashme e subjektivitetit ndërkombëtar dhe duhet të reflektohet saktë në komunikimin diplomatik dhe institucional.

Në praktikën e United Nations, emri zyrtar i shtetit përdoret si element i identifikimit juridik të tij në rendin ndërkombëtar.

4. Dimensioni krahasues ndërkombëtar: emri si instrument sovraniteti

Praktika ndërkombëtare dëshmon se shumë shtete kanë zhvilluar procese të rëndësishme për mbrojtjen dhe standardizimin e emërtimit të tyre zyrtar si pjesë e afirmimit të identitetit shtetëror.

Shembuj përfaqësues janë:North Macedonia – zgjidhja e kontestit të emrit përmes Marrëveshjes së Prespës;Türkiye – standardizimi i emërtimit zyrtar në sistemin ndërkombëtar;Sri Lanka – heqja e emërtimit kolonial “Ceylon”;Zimbabwe – zëvendësimi i “Rhodesia”;Eswatini – ndryshimi nga “Swaziland”;Burkina Faso – heqja e emërtimit kolonial “Upper Volta”.

Këto raste dëshmojnë se emri i shtetit është instrument i sovranitetit dhe i afirmimit ndërkombëtar, jo vetëm identifikim formal.

5. Rasti i Kosovës: nevoja për njësim të identitetit ndërkombëtar

Në rastin e Kosovës, përdorimi i termit “Kosovo” në disa kontekste ndërkombëtare krijon shpesh një reduktim semantik dhe juridik të identitetit shtetëror, duke e larguar nga emërtimi kushtetues “Republika e Kosovës” dhe nga forma e saj autentike gjuhësore “Kosova”.

Në raport me Serbin, kjo çështje merr edhe dimension diplomatik, pasi lidhet me kontestimet historike dhe politike mbi subjektivitetin ndërkombëtar të Kosovës.

Prandaj, njësimi i përdorimit të emërtimit:“Kosova” (si formë gjuhësore kombëtare), dhe“Republika e Kosovës” (si formë kushtetuese dhe juridike),është i domosdoshëm për:forcimin e identitetit shtetëror;konsolidimin e subjektivitetit ndërkombëtar;shmangien e paqartësive juridike dhe diplomatike;dhe afirmimin e pozitës së Kosovës në sistemin ndërkombëtar.

Subjektiviteti ndërkombëtar i Kosovës kërkon njësim të plotë dhe të qëndrueshëm të emërtimit të saj në të tri dimensionet themelore: gjuhësor, kushtetues dhe ndërkombëtar.

Përdorimi i formës “Kosova” dhe “Republika e Kosovës”, në vend të “Kosovo”, nuk është vetëm korrektësi gjuhësore, por domosdoshmëri juridike dhe shtetërore për afirmimin e plotë të identitetit shtetëror të Kosovo në rendin bashkëkohor ndërkombëtar.