Fejzulla Berisha: SHQIPTARËT NDËRMJET IDENTITETIT KOMBËTAR DHE ATIJ SHTETËROR NË HAPËSIRËN E BALLKANIT

Shqipëria, Kosova dhe trojet shqiptare në një analizë historike, juridike dhe gjeopolitike

Shkruan:Prof.Dr.Fejzulla BERISHA

Identiteti shqiptar përfaqëson një nga vazhdimësitë më të qëndrueshme historike në Evropën Juglindore, ku përkatësia kombëtare ka mbijetuar përtej kufijve politikë, sistemeve perandorake dhe transformimeve të rendit ndërkombëtar.

Në këtë kuadër, raporti ndërmjet identitetit kombëtar shqiptar dhe formave të ndryshme të organizimit shtetëror në hapësirën shqiptare, veçanërisht në Shqipëri, Kosovë dhe në trojet tjera shqiptare, përbën një çështje komplekse me dimension historik, juridik, politik dhe gjeostrategjik.

Kjo temë duhet trajtuar jo vetëm si ndjenjë kombëtare, por si realitet i strukturuar në kuadër të:së drejtës ndërkombëtare;proceseve historike;dhe arkitekturës së sigurisë dhe stabilitetit në Evropën Juglindore.

I. IDENTITETI KOMBËTAR SHQIPTAR SI VAZHDIMËSI HISTORIKE

Identiteti kombëtar shqiptar nuk është krijim i periudhave moderne, por vazhdimësi historike që buron nga:gjuha shqipe;kultura dhe tradita kombëtare;kujtesa historike;dhe vetëdija për përkatësinë e përbashkët.

Ky identitet ka mbijetuar përballë:pushtimeve të huaja;politikave asimiluese;ndarjeve territoriale;dhe përpjekjeve për mohimin e ekzistencës shqiptare.

Vendimet e Kongresit të Berlinit dhe më pas Traktati i Londrës prodhuan një nga padrejtësitë më të mëdha historike ndaj shqiptarëve, duke lënë jashtë shtetit shqiptar pjesë të rëndësishme të trojeve shqiptare.

Megjithatë, identiteti kombëtar shqiptar nuk u shua, por u forcua përmes rezistencës historike dhe kulturore.

II. SHQIPËRIA DHE KOSOVA SI DY FORMËSIME SHTETËRORE TË NJË KOMBI

Shqipëria dhe Kosova përfaqësojnë dy shtete të pavarura dhe sovrane, me institucione dhe sisteme kushtetuese të ndara.

Megjithatë, në aspektin historik, kulturor dhe gjuhësor, ato burojnë nga i njëjti trung kombëtar shqiptar.

Kjo ndarje shtetërore nuk e zhbën identitetin e përbashkët, por përfaqëson një realitet të ri të shtetformimit në Ballkan.

Kosova është ndërtuar mbi:sakrificën për liri;luftën çlirimtare;ndërhyrjen e aleancës veriatlantike;dhe mbështetjen e botës demokratike.

Ndërsa Shqipëria mbetet:shteti historik i shqiptarëve;simboli i pavarësisë kombëtare;dhe boshti i institucionalizimit shtetëror shqiptar.

III. TROJET SHQIPTARE JASHTË SHQIPËRISË DHE KOSOVËS

Hapësira shqiptare përfshin edhe shqiptarët që jetojnë në:Maqedoninë e Veriut;Mal të Zi;Luginën e Preshevës në Serbi;si dhe diasporën shqiptare në Evropë dhe botë.

Këto komunitete janë pjesë organike e identitetit kombëtar shqiptar dhe kanë kontribuar në ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe vetëdijes kombëtare.

IV. SHQIPTARËT NË MAQEDONINË E VERIUT

Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut përfaqësojnë një faktor të rëndësishëm politik dhe shoqëror.

Marrëveshja e Ohrit shënoi një moment historik për:garantimin e të drejtave kolektive;përdorimin institucional të gjuhës shqipe;dhe përfshirjen politike të shqiptarëve në shtet.Shqiptarët atje mbeten faktor stabiliteti dhe orientimi demokratik.

V. SHQIPTARËT NË MAL TË ZI

Shqiptarët në Mal të Zi janë komunitet autokton me identitet të fortë historik.

Pavarësisht sfidave demografike dhe politike, ata kanë ruajtur:gjuhën;kulturën;dhe vazhdimësinë kombëtare shqiptare.

VI. SHQIPTARËT NË LUGINËN E PRESHEVËS

Shqiptarët në Serbi përballen me sfida serioze institucionale, përfshirë:diskriminim administrativ;pasivizim të adresave;dhe mungesë përfaqësimi të drejtë politik.

Megjithatë, ata mbeten pjesë e pandashme e identitetit kombëtar shqiptar dhe kërkojnë respektim të plotë të standardeve evropiane për të drejtat e njeriut.

VII. DIASPORA SHQIPTARE SI DIMENSION GLOBAL I IDENTITETIT

Diaspora shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Gjermani, Zvicër, Mbretërinë e Bashkuar dhe vende të tjera përfaqëson një shtyllë të rëndësishme të identitetit kombëtar shqiptar.

Ajo kontribuon në:ruajtjen e identitetit;zhvillimin ekonomik;dhe përfaqësimin ndërkombëtar të çështjes shqiptare.

VIII. IDENTITETI SHQIPTAR DHE ORIENTIMI EUROPERËNDIMOR

Identiteti shqiptar në shekullin XXI është:evropian;demokratik;dhe perëndimor.Shqipëria, Kosova dhe shqiptarët në trojet tjera përbëjnë faktor stabiliteti në Ballkan dhe partnerë natyrorë të botës perëndimore.Integrimi evropian dhe bashkëpunimi me aleancën veriatlantike mbeten objektiva strategjike të pandashme për shqiptarët.

Identiteti kombëtar shqiptar është unik dhe historikisht i pandashëm, ndërsa realitetet shtetërore përfaqësojnë forma të ndryshme të shprehjes së tij në kohën moderne.

Shqipëria dhe Kosova janë dy shtylla shtetërore të një kombi të vetëm, ndërsa shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi, Serbi dhe diasporë përbëjnë shtrirjen e tij natyrore.

E ardhmja e shqiptarëve varet nga:forcimi institucional;kultura shtetformuese;uniteti kombëtar;dhe orientimi i qartë europerëndimor.

Vetëm mbi këto baza, kombi shqiptar mund të ruajë identitetin e tij historik dhe të forcojë pozicionin e tij në sistemin ndërkombëtar të shekullit XXI.