Fejzulla Berisha: RIFAT BERISHA DHE FAMILJA JASHARI

Vazhdimësia historike e rezistencës shqiptare në Drenicë kundër pushtetit serbo-jugosllav

Nga qëndresa antijugosllave e vitit 1949 deri te epopeja e lavdishme e Prekazit më 1998

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Figura e Rifat Berishës zë një vend të rëndësishëm në historinë e rezistencës shqiptare në Drenicë, jo vetëm për shkak të luftës së tij kundër regjimit jugosllav pas vitit 1945, por edhe sepse ai përfaqëson vazhdimësinë historike të traditës shqiptare të mosnënshtrimit ndaj sundimit serb dhe jugosllav.

Në aspektin historik, politik dhe kombëtar, ekziston një komparacion i natyrshëm ndërmjet rezistencës së Rifat Berishës dhe rezistencës së Adem Jasharit me familjen Jashari në marsin e vitit 1998. Ndonëse këto dy rezistenca zhvillohen në periudha të ndryshme historike dhe në rrethana të ndryshme politike e ndërkombëtare, të dyja bartin elemente të përbashkëta të karakterit kombëtar shqiptar: mosdorëzimin, mbrojtjen e dinjitetit kombëtar dhe sakrificën kolektive për liri.

1. Konteksti historik i rezistencës së Rifat Berishës

Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, shqiptarët e Kosovës prisnin realizimin e vendimeve të Konferencës së Bujanit për vetëvendosje dhe bashkim me Shqipërinë. Mirëpo, me rikthimin e Kosovës nën administrimin e Jugosllavisë, filloi një periudhë represioni të ashpër ndaj elitës kombëtare shqiptare.

Në këtë periudhë:u ndoqën dhe u eliminuan nacionalistët shqiptarë;u burgosën mijëra shqiptarë;u kryen ekzekutime pa gjyq;u instalua kontrolli i UDB-së në pothuajse çdo segment të jetës shoqërore.

Në këtë atmosferë represive, Rifat Berisha u bë një nga organizatorët kryesorë të rezistencës së armatosur në Drenicë. Ai nuk e pranonte rendin e ri jugosllav, sepse e konsideronte vazhdimësi të dominimit serb mbi shqiptarët.

Për Rifat Berishën, rezistenca nuk ishte vetëm çështje politike, por edhe morale e kombëtare:mbrojtje e identitetit shqiptar;ruajtje e nderit kombëtar;refuzim i nënshtrimit.

2. Drenica si epiqendër historike e qëndresës

Për ta kuptuar Rifat Berishën dhe më vonë Adem Jasharin, duhet kuptuar karakteri historik i Drenicës.

Drenica ka qenë:qendër e kryengritjeve shqiptare kundër Perandorisë Osmane;vatër e rezistencës kundër pushtimit serb më 1912;bastion i mbrojtjes së identitetit kombëtar gjatë Jugosllavisë;djep i rezistencës së armatosur të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Në kulturën politike të Drenicës, dorëzimi konsiderohej humbje e nderit. Kjo kulturë historike shfaqet qartë si te Rifat Berisha më 1949, ashtu edhe te familja Jashari më 1998.

3. Komparacioni ndërmjet Rifat Berishës dhe familjes Jashari

A) Ngjashmëritë historike dhe kombëtare

1. Rezistencë kundër të njëjtit projekt politik serb

Si Rifat Berisha, ashtu edhe Adem Jashari luftuan kundër dominimit serb mbi Kosovën:Rifat Berisha kundër Jugosllavisë komuniste të pasluftës;Adem Jashari kundër regjimit të Sllobodan Millosheviqit.

Në të dy rastet, shqiptarët përballeshin me:represion shtetëror;militarizim;ndjekje politike;tentativa për nënshtrim kolektiv.

2. Kulla shqiptare si simbol rezistence

Në të dy rastet, rezistenca zhvillohet brenda kullës shqiptare.

Kulla shqiptare, historikisht, nuk ishte vetëm banesë:ishte institucion kombëtar;simbol autonomie;qendër mbrojtjeje;vend i besës dhe i armës.

Në Gajrak u rrethua kulla e Rifat Berishës, ndërsa në Prekaz u rrethua kompleksi i familjes Jashari.

Në të dy rastet:forcat serbo-jugosllave përdorën epërsi të madhe ushtarake;rezistenca vazhdoi deri në fund;nuk pati dorëzim.

3. Sakrifica familjare dhe kolektive

Te Rifat Berisha ranë:Mustafë Berisha;Brahim Berisha;Islam Berisha.

Ndërsa te familja Jashari ranë dhjetëra anëtarë të familjes, përfshirë gra, pleq dhe fëmijë.

Në të dy rastet kemi:sakrificë familjare;konceptin shqiptar të flijimit për liri;identifikimin e familjes me kombin.

4. Shndërrimi në simbol kombëtar

Pas vdekjes:Rifat Berisha u bë simbol i rezistencës antijugosllave në periudhën e hershme komuniste;Adem Jashari u bë simboli qendror i luftës çlirimtare të Kosovës.

Të dy u kthyen në:figura mitike të qëndresës;modele të patriotizmit shqiptar;referenca morale për brezat.

4. Dallimet ndërmjet dy rezistencave

Megjithatë, historikisht ekzistojnë edhe dallime të rëndësishme.

A) Konteksti ndërkombëtar

Rifat Berisha (1949)

Në periudhën e tij:çështja e Kosovës ishte pothuajse e izoluar ndërkombëtarisht;Perëndimi e mbështeste Jugosllavinë e Josip Broz Titos për arsye gjeopolitike;rezistenca shqiptare cilësohej kryesisht si “kundërrevolucionare”.

Familja Jashari (1998)

Ndërsa në vitin 1998:ekzistonte një opinion ndërkombëtar më i ndjeshëm ndaj të drejtave të njeriut;represioni serb dokumentohej nga mediat ndërkombëtare;lufta e Kosovës gradualisht fitoi mbështetje ndërkombëtare.

Rezistenca e Jasharëve u bë pikë kthese drejt ndërhyrjes së NATO-s.

B) Organizimi ushtarak

Rifat Berisha udhëhiqte një rezistencë lokale dhe kryesisht të izoluar.

Ndërsa Adem Jashari ishte pjesë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, një strukturë më e organizuar politike dhe ushtarake.

5. Dimensioni juridik dhe historik

Në aspektin e së drejtës ndërkombëtare moderne, rezistenca e shqiptarëve në Kosovë interpretohet gjithnjë e më shumë si:rezistencë ndaj shtypjes sistematike;kërkesë për vetëvendosje;mbrojtje e të drejtave kolektive kombëtare.

Në këtë kuptim, Rifat Berisha mund të shihet si pararendës historik i rezistencës së armatosur shqiptare që kulmoi me luftën e UÇK-së.

Historikisht, ekziston një vijë e qartë vazhdimësie:rezistenca e kaçakëve shqiptarë pas vitit 1912;rezistenca e Shaban Polluzhës;rezistenca e Rifat Berishës;rezistenca e familjes Jashari dhe e UÇK-së.

Rifat Berisha dhe Adem Jashari i përkasin epokave të ndryshme, por përfaqësojnë të njëjtën filozofi kombëtare shqiptare të rezistencës:mosnënshtrim ndaj pushtimit;mbrojtje të identitetit kombëtar;sakrificë për liri.

Në kujtesën historike shqiptare, të dy figurat shihen si hallka të së njëjtës traditë të qëndresës së Drenicës — një traditë që e konsideron lirinë dhe dinjitetin kombëtar më të vlefshëm se vetë jeta.