Fejzulla Berisha: FORCIMI I SUBJEKTIVITETIT NDËRKOMBËTAR TË KOSOVËS

FORCIMI I SUBJEKTIVITETIT NDËRKOMBËTAR TË KOSOVËS: SFIDAT STRATEGJIKE DHE DOMOSDOSHMËRIA E KONSOLIDIMIT DIPLOMATIK

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Në teorinë bashkëkohore të marrëdhënieve ndërkombëtare, subjektiviteti ndërkombëtar i një shteti nuk është një gjendje e fiksuar, por një proces i vazhdueshëm ndërtimi, konsolidimi dhe mbrojtjeje. Për shtetet e reja, veçanërisht ato që kanë dalë nga procese të rënda historike, ky subjektivitet përfaqëson një kapital të rëndësishëm politik, juridik dhe diplomatik, i cili kërkon menaxhim të kujdesshëm dhe vizion të qartë strategjik. Republika e Kosovës përbën një shembull tipik të këtij realiteti.

Shtetësia e Kosovës nuk është produkt i një zhvillimi të zakonshëm politik, por rezultat i një historie të gjatë rezistence, i një lufte çlirimtare, i ndërhyrjes ndërkombëtare dhe i një procesi kompleks të legjitimimit juridik ndërkombëtar. Pavarësia e saj është mbështetur mbi një arkitekturë të fuqishme ndërkombëtare, të ndërtuar mbi partneritetin me NATO, United Nations, European Union dhe veçanërisht me United States. Megjithatë, praktika historike dëshmon se edhe subjektivitetet e fituara me sakrificë mund të zbehen nëse nuk menaxhohen me përgjegjësi institucionale dhe vizion afatgjatë.

Në këtë kuadër, një nga rreziqet më serioze për çdo sistem politik është shfaqja e ideologjisë narcizoide në qeverisje. Ky fenomen karakterizohet nga personalizimi i pushtetit, mungesa e vetëkritikës dhe identifikimi i interesit partiak me interesin shtetëror. Në një mjedis të tillë, kritika perceptohet si kërcënim, ndërsa pluralizmi demokratik si pengesë për pushtetin.

Pasojat janë të drejtpërdrejta: dobësim i institucioneve, ngushtim i hapësirës demokratike dhe reduktim i kapacitetit shtetëror për politika të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse.

Në vijim, dogmatizmi politik përbën një tjetër sfidë strukturore. Ai shfaqet përmes ngurtësimit ideologjik dhe mungesës së përshtatjes me realitetet dinamike të sistemit ndërkombëtar. Në diplomaci, kjo qasje shpesh rezulton në humbje të mundësive strategjike dhe në ngadalësim të proceseve integruese.

Përvoja krahasuese ndërkombëtare tregon se shtetet që kanë avancuar në konsolidimin e subjektivitetit të tyre kanë ndjekur politika fleksibile dhe pragmatike. Kroacia, pas përfundimit të konfliktit të viteve ’90, ndërtoi një diplomaci të orientuar drejt integrimeve euroatlantike dhe arriti anëtarësimin në European Union dhe NATO, duke dëshmuar rëndësinë e adaptimit strategjik.

Një tjetër dimension kritik është mungesa e vizionit strategjik, e cila shfaqet si verbëri gjeopolitike. Në një sistem ndërkombëtar në transformim të vazhdueshëm, shtetet duhet të kenë aftësi të lexojnë drejt zhvillimet globale dhe të pozicionohen në mënyrë aktive. Lufta në Ukrainë, rritja e ndikimit global të Kinës dhe rikthimi i tensioneve midis fuqive të mëdha kanë ndryshuar thellësisht arkitekturën e sigurisë ndërkombëtare.

Në këtë kontekst, mungesa e një strategjie të qartë diplomatike e vendos Kosovën në një pozitë kryesisht reaktive, duke e vështirësuar avancimin e saj në proceset ndërkombëtare.

Një ilustrim konkret është stagnimi në proceset e anëtarësimit në organizata ndërkombëtare si Council of Europe, UNESCO dhe INTERPOL, të cilat reflektojnë drejtpërdrejt fuqinë dhe efikasitetin diplomatik të shtetit.

Në këtë kuadër, subjektet politike në Kosovë duhet të tejkalojnë inatet politike dhe egot e bajraktarizmit, duke ndërtuar një qasje të re të bashkëpunimit institucional. Është e domosdoshme të kalohet nga logjika e fragmentimit politik drejt një vizioni të përbashkët shtetëror, i cili synon forcimin e sovranitetit të brendshëm dhe konsolidimin e subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës.

Një qasje e tillë kërkon emancipim politik dhe përgjegjësi shtetërore, ku interesi kombëtar vendoset mbi kalkulimet afatshkurtra politike.

Në këtë drejtim, Kosova duhet të kapitalizojë në mënyrë më sistematike edhe trashëgiminë e saj historike dhe politike. Përvoja e rezistencës paqësore, e njohur si qasja e “paqes së okupuar”, si dhe lufta çlirimtare dhe periudha e pasluftës, përbëjnë një kapital të rëndësishëm diplomatik. Ky kapital duhet të shndërrohet në instrument aktiv të politikës së jashtme për forcimin e pozitës ndërkombëtare të shtetit.

Raporti me aleatët strategjikë mbetet shtylla kryesore e subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës. Partneriteti me United States dhe me shtetet kryesore të Bashkimit Evropian përbën garancinë themelore për stabilitetin dhe avancimin e shtetit. Çdo devijim nga kjo linjë strategjike do të kishte pasoja të drejtpërdrejta në pozicionimin ndërkombëtar të Kosovës.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, besimi mbetet kapitali më i rëndësishëm politik, i cili ndërtohet gradualisht dhe mund të humbet lehtë.

Zbehja e subjektivitetit ndërkombëtar nuk ndodh menjëherë, por si një proces gradual që fillon me dobësimin e koherencës së brendshme politike, vazhdon me humbjen e iniciativës diplomatike dhe përfundon me reduktimin e peshës ndërkombëtare të shtetit.

Megjithatë, ky proces nuk është i pakthyeshëm. Kosova ka potencial të plotë për konsolidimin e mëtejshëm të subjektivitetit të saj ndërkombëtar, me kusht që të rikthehet në racionalitet politik, funksionalitet institucional dhe diplomaci profesionale.

E ardhmja e saj varet nga aftësia për të tejkaluar tendencat e narcizmit politik, dogmatizmit dhe mungesës së vizionit strategjik, si dhe për të ndërtuar një shtet të orientuar drejt stabilitetit, bashkëpunimit ndërkombëtar dhe integrimit euroatlantik.

Në politikën ndërkombëtare, shtetet nuk maten vetëm me historinë e tyre të krijimit, por me aftësinë për të ruajtur dhe fuqizuar pozicionin e fituar. Në këtë kuptim, Kosova ndodhet përballë një sfide vendimtare historike.